Sáng nào đi chợ tôi cũng gặp bà cụ ngồi ở góc chợ. Bà ngồi nép bên cây cột, trước mặt là cái nón lá cũ ngửa lên. Trong nón có vài tờ tiền lẻ. Bà không chìa tay ra xin. Bà chỉ ngồi đó, cúi đầu, như sợ làm phiền ai. Người đi chợ qua lại tấp nập. Có người liếc nhìn rồi bước nhanh. Có người giả vờ không thấy. Có người dừng lại, bỏ vào nón bà năm nghìn, rồi đi tiếp không nói một lời.
Tôi thú thật, đã có những buổi sáng tôi cũng đi qua như thế. Không phải tôi không thương bà. Mà vì tôi vội. Vì tôi nghĩ, cho năm nghìn thì được gì. Vì tôi nghĩ, ngoài kia còn bao nhiêu người khổ hơn, mình giúp sao cho hết. Tôi tự nhủ như vậy rồi bước đi, lòng hơi áy náy một chút, rồi quên ngay khi tới sạp rau.
Cho đến một hôm tôi đọc được câu chuyện của Hòa thượng Thích Thanh Từ về hai người đàn ông. Anh A gặp người đói lạnh, lòng thương trào lên, trong tay sẵn có phương tiện cứu giúp được, mà anh giả bộ lờ đi không muốn để ý đến. Một lần như thế, hai lần như thế, quen dần. Sau này gặp người đau khổ trước mắt, tim anh đã trở thành sắt đá. Còn anh B thì khác. Mỗi lần gặp người hoạn nạn, lòng thương dấy khởi, anh liền tìm mọi phương tiện giúp người. Một lần như thế, nhiều lần cũng thế. Lòng từ bi của anh cứ thế lớn dần lên.
Tôi giật mình. Tôi đang đi trên con đường của anh A. Không phải vì tôi ác. Mà vì tôi cứ lờ đi, lần này qua lần khác. Mỗi lần lờ đi, lòng mình hẹp lại một chút. Không ai trở thành sắt đá trong một ngày. Người ta trở thành sắt đá bằng những lần quay mặt đi rất nhỏ, lặp lại rất nhiều lần.
Hòa thượng dạy: "Từ bi là lòng thương bao la, lúc nào cũng sẵn sàng san sẻ những nỗi đau khổ của người và đem hạnh phúc an vui cho họ." Lòng thương ấy không đợi mình giàu mới bắt đầu. Nó bắt đầu từ một lần dừng lại. Từ một lần nhìn thẳng vào người đang khổ trước mặt mình, thay vì nhìn đi chỗ khác.
Từ bi với người nghèo không phải là chuyện tiền nhiều hay ít. Năm nghìn trong nón bà cụ không nuôi được bà cả ngày. Nhưng năm nghìn kèm theo một cái nhìn tử tế, một câu hỏi thăm, thì khác. Bà cụ ngồi góc chợ đâu chỉ thiếu tiền. Bà thiếu cảm giác mình còn được coi là một con người. Khi ta đi qua như bà không tồn tại, ta đã lấy đi của bà thứ quý hơn tiền: đó là sự hiện diện.
Có người bảo: cho tiền người ăn xin là nuôi thói lười biếng. Biết đâu họ giả nghèo. Câu đó có thể đúng với một vài người. Nhưng nó không thể là lý do để ta quay mặt với tất cả mọi người. Hòa thượng dạy: "Mới tập từ bi là tập cảm thông." Cảm thông nghĩa là đặt mình vào chỗ của người kia một chút. Nếu mình là bà cụ ngồi góc chợ ấy, mình mong người đi qua làm gì? Mình mong họ dừng lại, hay mong họ bước nhanh hơn?
Tôi không bảo bạn phải cho tất cả mọi người. Tôi chỉ nói: đừng đi qua như không thấy. Nếu hôm nay bạn không có tiền lẻ, một cái gật đầu cũng được. Một câu "bà ăn cơm chưa" cũng được. Nếu bạn có thể, hãy mua cho bà một ổ bánh mì, một hộp sữa. Việc nhỏ thôi. Nhưng việc nhỏ làm bằng lòng thật thì không nhỏ. Đức Phật xưa kia vẫn hoan hỉ xỏ kim hộ ông A-na-luật-đà. Xỏ một cây kim thôi, mà Ngài vẫn làm với tất cả hoan hỉ. Việc bé tí ti mà làm với một tâm lượng rộng lớn, tự nhiên nó trở thành lớn.
Từ hôm đọc câu chuyện anh A và anh B, sáng nào đi chợ tôi cũng dừng lại chỗ bà cụ. Có hôm tôi cho tiền. Có hôm tôi mua cho bà ly sữa đậu nành nóng. Có hôm tôi chỉ ngồi xuống hỏi thăm bà vài câu. Bà kể bà có đứa con đi làm xa, lâu lắm không về. Tôi không giúp được bà đoàn tụ với con. Nhưng tôi thấy mắt bà sáng lên mỗi khi có người dừng lại nói chuyện. Người nghèo xin ăn ngoài chợ, từ bi là dừng lại, không phải đi qua. Dừng lại một phút thôi. Một phút ấy, lòng mình rộng ra. Và biết đâu, một phút ấy cũng làm ấm cả ngày của một người.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư