Cuối xóm tôi có một bà cụ sống một mình. Nhà bà là căn nhà cấp bốn cũ, mái ngói đã rêu phong. Con cháu bà đi làm ăn xa, lâu lâu mới về một lần. Sáng sáng, bà mở cửa, quét cái sân nhỏ, rồi ngồi trên cái ghế đẩu trước hiên, nhìn ra ngõ. Bà ngồi đó cả buổi. Không làm gì. Chỉ ngồi và nhìn. Như đang đợi một ai đó đi qua, dừng lại, nói với bà một câu.
Xóm tôi ai cũng biết bà. Ai cũng quý bà. Nhưng ai cũng bận. Người đi làm từ sáng tới tối. Người lo con cái học hành. Thỉnh thoảng có người mang sang cho bà đĩa thức ăn, rồi vội đi. Có người gửi bà ít tiền qua tay hàng xóm. Bà cảm ơn, cất đi. Nhưng tôi thấy mắt bà vẫn buồn. Bà không thiếu ăn. Bà thiếu người nói chuyện.
Người già neo đơn khổ nhất không phải là đói. Mà là cảm giác mình đã bị lãng quên. Cả đời bà lo cho con, lo cho cháu. Giờ con cháu lớn, bay đi hết. Bà ở lại với căn nhà trống. Mỗi ngày trôi qua giống nhau. Không ai hỏi bà hôm nay thấy trong người thế nào. Không ai nghe bà kể chuyện ngày xưa. Bà vẫn còn bao nhiêu chuyện muốn kể. Nhưng không còn ai ngồi nghe.
Hòa thượng Thích Thanh Từ dạy: "Mới tập từ bi là tập cảm thông." Cảm thông với người già neo đơn nghĩa là thử đặt mình vào chỗ của bà một ngày. Thử tưởng tượng mình tám mươi tuổi, sống một mình, cả ngày không ai gọi tên mình. Sáng mở mắt ra, không biết nói chuyện với ai. Tối đi ngủ, không biết mai có ai ghé không. Chỉ nghĩ như vậy thôi, lòng mình đã se lại. Và khi lòng đã se lại, tự nhiên mình muốn làm gì đó.
Làm gì đó không cần lớn. Từ bi với cụ già cuối xóm không cần tiền nhiều. Nó cần sự nhớ đến. Nhớ đến nghĩa là: đi ngang thì dừng lại chào bà một câu. Thấy bà quét sân thì hỏi thăm sức khỏe. Thỉnh thoảng mang sang cho bà bát canh nóng, rồi ngồi lại ăn cùng bà một bữa. Bà không cần bát canh. Bà cần người ngồi ăn cùng. Người già sợ nhất là ăn cơm một mình, ngày này qua ngày khác.
Hòa thượng cũng dạy: "Lòng từ bi nghĩa là thương khắp hết, nhưng bao giờ cũng từ gần đến xa." Từ gần đến xa. Nghĩa là từ bi bắt đầu ngay trong xóm mình, từ người già ngay cuối ngõ nhà mình, chứ không phải từ những việc thiện ở đâu xa. Có người đi làm từ thiện ở tận đâu, chụp ảnh, đăng lên mạng, mà bà cụ cuối xóm thì cả tháng không ai hỏi thăm. Đó không phải từ bi. Đó là làm thiện cho người khác nhìn thấy. Từ bi thật bắt đầu từ người gần nhất mà mình đã quên.
Tôi bắt đầu tập thói quen mới. Mỗi tuần hai ba lần, trên đường đi làm về, tôi ghé qua nhà bà. Có hôm tôi chỉ đứng nói chuyện năm phút. Có hôm tôi ngồi uống với bà chén trà. Bà kể chuyện ngày xưa bà đi chợ, chuyện ông nhà bà mất sớm, chuyện con bà hồi nhỏ nghịch ngợm. Tôi nghe. Chỉ nghe thôi. Mà mắt bà sáng lên. Bà nói: lâu rồi mới có người ngồi nghe bà kể chuyện.
Có lần bà ốm, nằm trong nhà hai ngày không ai biết. May mà cô hàng xóm sang mượn cái nồi mới phát hiện ra. Cả xóm giật mình. Từ hôm đó, chúng tôi hẹn nhau: mỗi nhà một ngày, ghé qua xem bà thế nào. Chỉ cần gõ cửa, hỏi một câu: bà có khỏe không. Một câu hỏi thôi, mà có thể cứu một người. Người già neo đơn không chết vì đói. Họ lụi dần vì không ai nhớ đến. Một câu hỏi thăm đúng lúc, đôi khi là sợi dây giữ họ lại với cuộc đời.
Cụ già sống một mình cuối xóm: từ bi là nhớ đến người bị lãng quên. Không phải gửi tiền là xong. Không phải mang thức ăn sang là xong. Mà là nhớ đến bà như nhớ đến một người thân. Là để bà biết rằng trong xóm này, vẫn có người nghĩ đến bà mỗi ngày. Bạn thử đi. Cuối xóm nhà bạn, có một cụ già nào đang ngồi đợi ai đó dừng lại không? Nếu có, chiều nay đi làm về, hãy dừng lại. Chỉ một câu chào thôi. Một câu chào có thể làm ấm cả buổi chiều của một người đã ngồi đợi cả ngày.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư