🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi

Khen người đúng lúc: lời lành gieo hạt mầm

Từ bi · 8 phút đọc

Cô nhân viên mới vào làm, lần đầu thuyết trình trước cả phòng, tay run run, nói vấp mấy lần. Mọi người im lặng, có người còn nhíu mày. Cô về chỗ ngồi, mặt đỏ bừng, trong lòng nghĩ chắc mình không hợp với công việc này. Hôm sau, sếp gọi cô vào phòng, cô tưởng sẽ bị khiển trách, ai ngờ sếp nói: "Hôm qua em chuẩn bị rất kỹ, số liệu rõ ràng, chỉ cần nói chậm lại một chút là tốt lắm". Một câu khen ngắn như vậy, mà cô nhân viên ấy nhớ mãi. Mấy tháng sau, cô thuyết trình ngày càng tự tin, trở thành người làm tốt nhất phòng.

Ai cũng thích được khen, nhưng ít ai để ý rằng lời khen đúng lúc có sức mạnh lớn đến mức nào. Một lời khen đúng lúc giống như nước tưới vào một hạt mầm vừa nảy. Hạt mầm đó có thể là sự tự tin của một đứa trẻ, là nhiệt tình của một nhân viên mới, là niềm tin của một người đang muốn bỏ cuộc. Không có nước, hạt mầm héo đi. Có nước đúng lúc, hạt mầm lớn lên thành cây. Người khen nhiều khi không biết mình vừa tưới một hạt mầm, vì với họ đó chỉ là một câu nói bâng quơ. Nhưng với người nghe, đó có thể là bước ngoặt.

Người ta hay nói nhiều mà không nói đúng điều cần nói. Có những cuộc họp dài cả buổi, nói hàng trăm câu, mà không ai nhớ được câu nào. Có những lời dạy con dài lê thê, con nghe tai này qua tai kia, chẳng đọng lại gì. Nói nhiều không bằng nói đúng. Một câu nói đúng lúc, đúng chỗ, có khi quý hơn cả trăm câu nói cho có. Vì vậy mà người xưa quý lời nói ít mà chắc, nói ra là có ích, hơn là nói nhiều mà rỗng.

Trong kho sách, Kinh Pháp Cú, phẩm Ngàn, có câu kệ: "Dầu nói ngàn ngàn lời, Nhưng không gì lợi ích, Tốt hơn một câu nghĩa, Nghe xong, được tịnh lạc". Ngàn lời vô ích không bằng một câu có nghĩa. Một câu có nghĩa là câu nói làm người nghe được tịnh lạc, tức là lòng họ yên lại, nhẹ đi. Lời khen đúng lúc chính là một câu như vậy. Nó không dài dòng, không hoa mỹ, chỉ là một câu thật lòng, nói đúng điều người ta đang cần nghe, mà nghe xong người ta thấy lòng mình yên lại, thấy mình có giá trị.

Bài viết về hạnh Bồ-tát trong kho cũng nhắc: "Khéo dùng lời hiền hòa nhu nhuyến nhiếp hóa người (ái ngữ nhiếp) là dễ thành công". Lời hiền hòa có sức cảm hóa mà lời cứng rắn không có. Muốn giúp ai tiến bộ, trước hết phải làm cho họ mở lòng. Mà muốn họ mở lòng thì lời nói đầu tiên phải là lời lành, lời khen đúng chỗ, chứ không phải lời chê ngay từ đầu. Người ta nghe lời khen thì mở lòng, nghe lời chê thì đóng lòng. Chê trước khen sau thì lời khen cũng mất tác dụng, vì lòng người ta đã đóng lại rồi.

Khen đúng lúc có mấy điều cần nhớ. Thứ nhất là khen đúng việc, không khen chung chung. Nói "em làm tốt lắm" thì chung chung, người nghe vui một lúc rồi quên. Nói "bài thuyết trình hôm nay của em phần số liệu rất rõ ràng, ai cũng hiểu ngay" thì người nghe biết mình tốt ở chỗ nào, lần sau sẽ phát huy chỗ đó. Thứ hai là khen thật lòng, không khen để lấy lòng. Người ta nhận ra ngay lời khen giả, mà khen giả thì không những không có tác dụng, còn làm mất lòng tin. Thứ ba là khen ngay lúc người ta vừa làm xong việc tốt, đừng để lâu. Khen trễ một tuần thì niềm vui cũng vơi đi một nửa.

Khen người khác không làm mình mất gì, chỉ tốn một câu nói. Nhưng nhiều người keo kiệt lời khen một cách lạ lùng. Họ nghĩ khen nhiều thì người ta kiêu, khen ít thì người ta mới cố gắng. Thật ra người ta cố gắng vì được ghi nhận, chứ không phải vì bị chê bai. Một đứa trẻ được khen khi làm bài tốt sẽ muốn làm bài tốt hơn nữa. Một nhân viên được khen khi hoàn thành việc khó sẽ muốn nhận việc khó hơn nữa. Lời khen là nhiên liệu cho sự cố gắng, không phải là thuốc độc làm người ta kiêu căng.

Muốn tập, hãy bắt đầu từ hôm nay, khen một người thật lòng. Khen con vì đã tự giác làm bài tập, khen vợ vì bữa cơm ngon, khen đồng nghiệp vì đã giúp mình một việc nhỏ, khen người bán hàng vì thái độ niềm nở. Khen cụ thể, khen ngay lúc đó, khen bằng giọng thật lòng. Ban đầu có thể hơi ngượng, vì mình chưa quen nói lời khen. Làm vài lần sẽ quen, rồi sẽ thấy khen người khác cũng làm mình vui, vì mình vừa gieo một hạt mầm tốt vào lòng người ta.

Khen người đúng lúc, lời lành gieo hạt mầm. Hạt mầm đó có khi lớn lên thành một con người tự tin, một nhân viên giỏi, một đứa trẻ ngoan. Mình không biết hạt mầm mình gieo hôm nay sẽ lớn thành cây gì, nhưng mình biết chắc một điều: không gieo thì không bao giờ có cây. Một câu khen đúng lúc, nói ra hôm nay, có thể ở lại trong lòng người nghe rất lâu, như câu khen của người sếp ở lại trong lòng cô nhân viên mới, theo cô suốt cả sự nghiệp.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Pháp Cú, phẩm Ngàn (Thư viện Phật học BudSas, uni/u-kinh-phapcu-ev/dhp_ev08.htm, kệ 100): "Dầu nói ngàn ngàn lời, Nhưng không gì lợi ích, Tốt hơn một câu nghĩa, Nghe xong, được tịnh lạc"
• Thư viện Phật học BudSas, bài về ái ngữ nhiếp (uni/u-hocphat/19-botat.htm): "Khéo dùng lời hiền hòa nhu nhuyến nhiếp hóa người (ái ngữ nhiếp) là dễ thành công"
Bài liên quanCon chó con mèo trong nhà: nuôi trọn đời, không bỏ rơiĐồng nghiệp mới vào nghề: từ bi là chỉ việc tận tìnhGiúp người rồi quên đi: từ bi không ghi sổ