Con chó nhà mình nuôi từ lúc còn bé bằng bàn tay, nay đã già, mắt mờ, chân run, đi lại chậm chạp. Hồi còn trẻ, nó chạy nhảy khắp sân, sủa vang mỗi khi có người lạ, trông nhà rất giỏi. Giờ nó chỉ nằm một góc, thỉnh thoảng ngẩng đầu nhìn chủ, vẫy đuôi một cái rồi lại nằm xuống. Có người bảo: "Nó già rồi, nuôi tốn cơm, đem cho người ta đi". Nhưng mình không nỡ. Nó đã giữ nhà cho mình bao nhiêu năm, giờ già yếu mà mình bỏ nó, thì khác gì người ta bỏ cha mẹ già khi hết dùng được.
Nuôi một con vật không phải là chuyện chơi vài bữa cho vui. Lúc nó còn nhỏ, còn dễ thương, ai cũng muốn ôm, muốn vuốt ve. Lúc nó lớn lên, ốm đau, già yếu, xấu xí đi, đó mới là lúc thử lòng người nuôi. Nhiều người nuôi chó mèo theo phong trào, thấy dễ thương thì mang về, đến khi nó bệnh, nó đẻ nhiều, nó làm bẩn nhà, thì đem bỏ ngoài đường. Con vật bị bỏ rơi không biết đi đâu, không biết kiếm ăn, có con chết đói, có con bị xe cán, có con lang thang thành chó hoang, cắn người rồi bị bắt đi. Một lần bỏ rơi, là một sinh mạng trả giá.
Con vật cũng biết vui, biết buồn, biết sợ, biết nhớ chủ. Con chó thấy chủ về thì mừng quýnh, chạy ra đón, vẫy đuôi lia lịa. Con mèo thấy chủ buồn thì lại gần, dụi đầu vào tay chủ như an ủi. Chúng không nói được bằng tiếng người, nhưng tình cảm của chúng là thật. Ai đã từng nuôi chó mèo sẽ hiểu cảm giác có một sinh linh nhỏ chờ mình về mỗi ngày. Nó không cần mình giàu, không cần mình giỏi, chỉ cần mình về nhà, cho nó ăn, vuốt đầu nó một cái, là nó đã mãn nguyện.
Trong kho sách, Kinh Tâm Từ có câu nguyện: "Cầu mong mọi chúng sinh, Thân thường được an lạc, Sống bình an vô sự, Tâm an lạc trầm tĩnh". Mọi chúng sinh, không chỉ con người. Con chó, con mèo, con chim, con cá, tất cả đều là chúng sinh, đều mong được an lạc, đều sợ đau, sợ chết. Người niệm rải tâm từ không phân biệt loài, không nói chỉ thương người mà không thương vật. Thương vật cũng là một phần của tâm từ, vì lòng thương một khi đã mở ra thì không đóng lại theo loài.
Bài học về năm giới của người tại gia, lưu trong Thư viện Phật học BudSas, đặt giới đầu tiên là "không sát sinh". Không sát sinh không chỉ là không giết người, mà là không giết hại bất cứ sinh mạng nào, kể cả loài vật nhỏ bé trong nhà mình. Nuôi một con vật rồi bỏ rơi nó giữa đường, để nó chết đói chết khát, đó cũng là một cách làm hại sinh mạng. Giữ giới không sát sinh trong đời sống hàng ngày, có khi chỉ đơn giản là cho con chó già một bát cơm, cho con mèo hoang một chỗ trú mưa, không đuổi đánh con vật chỉ vì nó làm bẩn sân nhà.
Trẻ con học lòng từ bi từ cách người lớn đối xử với con vật trong nhà. Đứa trẻ thấy bố đá con chó vì nó sủa ồn, nó sẽ học rằng sinh mạng của loài khác không đáng tôn trọng. Đứa trẻ thấy mẹ nhẹ nhàng cho con mèo hoang ăn, vuốt ve nó, nó sẽ học rằng loài nào cũng đáng được thương. Không cần giảng đạo lý dài dòng, chỉ cần một hành động nhỏ trước mắt trẻ, bài học đã đi vào lòng nó. Nuôi dạy con bằng lòng từ bi bắt đầu từ cách mình đối xử với con vật trong nhà.
Nuôi trọn đời cũng có nghĩa là chăm sóc khi chúng già yếu, bệnh tật. Con chó già cần được ăn thức ăn mềm, cần chỗ nằm ấm, cần được đưa đi khám khi ốm. Con mèo già cần được vuốt ve nhẹ nhàng, cần được kiên nhẫn khi nó đi vệ sinh không đúng chỗ. Chăm sóc một con vật già cũng giống như chăm sóc một người già trong nhà: cần kiên nhẫn, cần dịu dàng, cần nhớ rằng nó đã từng trẻ khỏe, từng phục vụ mình, giờ chỉ cần mình trả lại một chút tình thương.
Muốn tập, hãy bắt đầu từ những việc rất cụ thể. Trước khi nuôi một con vật, hãy tự hỏi mình có nuôi được nó trọn đời hay không, có lo được cho nó khi nó ốm đau hay không. Nếu chưa chắc, hãy khoan nuôi. Đã nuôi rồi thì đừng bỏ, dù nó già, dù nó xấu, dù nó không còn vui như trước. Thấy chó mèo hoang ngoài đường, đừng xua đuổi bằng đá, có thể cho chúng một ít thức ăn thừa, một bát nước sạch. Những việc đó nhỏ lắm, không ai khen, không ai ghi công, nhưng chúng làm cho lòng mình mềm lại từng chút một.
Con chó con mèo trong nhà, nuôi trọn đời, không bỏ rơi. Một sinh mạng nhỏ tin tưởng mình hoàn toàn, giao cả đời nó cho mình, mình không phụ lòng tin đó. Người thương được con vật trong nhà thì cũng sẽ thương được con người, vì lòng thương một khi đã mở ra thì không đóng lại theo loài. Và khi con vật già nằm bên chân mình, vẫy đuôi một cái rồi ngủ yên, mình sẽ hiểu: từ bi không phải là chuyện lớn lao ở đâu xa, mà là bát cơm mỗi ngày, chỗ nằm ấm mỗi tối, cho một sinh linh đã chọn tin tưởng mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư