Đêm mùa đông, trời mưa lất phất, mình đi ngang gầm cầu thấy một người đàn ông co ro trong tấm chăn mỏng, bên cạnh là mấy túi đồ cũ. Mình đi qua, rồi quay lại, rồi lại đi tiếp. Trong đầu cứ đấu tranh: dừng lại thì sợ, không dừng thì áy náy. Cuối cùng mình ghé vào quán bên đường mua một hộp cơm nóng và một chai nước, mang lại đặt bên cạnh người đó, nói nhỏ: "Ăn cho nóng anh nhé". Người đàn ông ngẩng lên, mắt đỏ hoe, nói cảm ơn bằng giọng run run. Mình đi về, cả đêm cứ nghĩ đến ánh mắt đó. Một hộp cơm nhỏ thôi, mà sao ám ảnh mãi.
Người vô gia cư là những người mà xã hội hay nhìn bằng ánh mắt khó chịu, hoặc không nhìn gì cả, coi như họ không tồn tại. Có người nói họ lười biếng, có người nói họ nghiện ngập, có người nói họ tự chọn cuộc sống như vậy. Nhưng ít ai hỏi họ đã trải qua những gì để đến nông nỗi này. Có người từng có nhà, có việc làm, rồi phá sản, rồi gia đình tan vỡ, rồi không còn chỗ nào để về. Có người từ quê lên thành phố kiếm sống, bị lừa hết tiền, không dám về quê vì xấu hổ. Mỗi người vô gia cư đều có một câu chuyện, mà câu chuyện nào cũng bắt đầu từ một lần vấp ngã không có ai đỡ dậy.
Đói và lạnh là hai nỗi khổ mà người có nhà khó hình dung hết. Đói không phải là thèm ăn, mà là bụng cồn cào cả ngày, đầu óc quay cuồng, không nghĩ được gì khác ngoài miếng ăn. Lạnh không phải là se se, mà là rét buốt thấu xương, nằm co ro cả đêm không ngủ được, sáng dậy người cứng đờ. Người vô gia cư sống với đói và lạnh mỗi ngày, mỗi đêm, không có ngày nghỉ. Một bữa ăn nóng với họ không chỉ là thức ăn, mà là hơi ấm, là sự sống, là cảm giác mình vẫn còn là một con người, vẫn còn có người quan tâm đến mình.
Trong kho sách, bài pháp 018 của Thư viện Phật học BudSas viết: "Lòng từ bi thương xót cứu giúp chúng sanh là Pháp bảo". Cứu giúp chúng sanh, không nói chỉ cứu giúp người quen, người thân, người có nhà có cửa. Chúng sanh là tất cả, ai đang khổ thì giúp người đó. Người vô gia cư ngoài phố cũng là chúng sanh, cũng đang khổ, cũng cần được cứu giúp. Pháp bảo nghĩa là báu vật của Pháp, là thứ quý giá nhất mà người học đạo có thể giữ trong lòng. Giữ được lòng thương xót với cả những người mà xã hội đã quay lưng, người đó đã giữ được báu vật.
Bài pháp 017 trong kho viết: "chúng sanh được an vui, ấm no đó là sự bố thí đáng làm". An vui, ấm no, hai chữ đó nói đúng nhu cầu của người vô gia cư: một bữa ăn cho ấm bụng, một chỗ trú cho ấm thân. Bố thí đáng làm không phải là bố thí lớn lao, cho nhiều tiền, làm việc lớn, mà là bố thí đúng chỗ người ta đang cần. Một hộp cơm nóng lúc người ta đang đói là bố thí đáng làm. Một tấm chăn ấm lúc người ta đang lạnh là bố thí đáng làm. Cho đúng lúc, cho đúng nhu cầu, giá trị của việc cho tăng lên gấp nhiều lần.
Giúp người vô gia cư cũng cần khôn ngoan, không phải cứ cho tiền là tốt nhất. Có người nhận tiền rồi dùng vào việc không tốt cho sức khỏe của họ, làm họ khổ thêm. Cách giúp tốt hơn là cho đồ ăn, cho nước uống, cho quần áo ấm, cho một chỗ trú qua đêm nếu mình biết nơi nào có mái ấm. Nếu mình không giúp được trực tiếp, có thể góp tiền cho bếp ăn từ thiện, cho mái ấm tình thương, những nơi chuyên giúp người vô gia cư một cách bài bản. Giúp khôn ngoan thì vẫn giúp được mà không làm hại người mình muốn giúp.
Muốn tập, hãy bắt đầu từ một việc nhỏ mỗi khi ra đường. Mang theo một chai nước, một ổ bánh mì, gặp người vô gia cư thì đưa cho họ, kèm theo một nụ cười, một câu hỏi thăm. Đừng nhìn họ bằng ánh mắt thương hại hay khinh thường, mà nhìn họ như nhìn một con người đang gặp khó khăn. Một ánh mắt tôn trọng có khi còn quý hơn ổ bánh mì, vì nó cho họ cảm giác mình vẫn còn được coi là một con người, không phải là một vật thừa trên đường phố.
Người vô gia cư ngoài phố, một bữa ăn nóng, một chỗ trú. Họ không cần mình cứu cả cuộc đời họ, chỉ cần một bữa ăn lúc đói, một tấm chăn lúc lạnh, một ánh mắt tử tế lúc họ đang tuyệt vọng. Những điều đó nhỏ thôi, ai cũng làm được. Và khi nhiều người cùng làm những việc nhỏ đó, đường phố sẽ ấm hơn, xã hội sẽ ấm hơn, vì không còn ai bị bỏ rơi hoàn toàn ngoài trời mưa lạnh.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư