Đứa con làm vỡ cái bình hoa, bố về thấy vậy liền quát lớn, giơ tay đánh con một cái. Đứa trẻ khóc òa lên, chạy vào phòng đóng cửa lại. Tối đó, cả nhà không ai nói với ai câu nào. Bình hoa thì đã vỡ, không lấy lại được, mà đứa trẻ thì thêm một nỗi sợ: sợ bố, sợ làm sai, sợ nhà mình không còn là nơi an toàn nữa. Bố thì hối hận, nhưng không biết làm sao khác, vì ngày xưa bố cũng được dạy bằng roi vọt như vậy. Một vòng tròn cứ thế lặp lại từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Nhiều cha mẹ nghĩ dạy con bằng roi vọt là cách nhanh nhất để con nghe lời. Đánh một cái, con sợ, con không dám làm sai nữa. Nhưng cái sợ đó không dạy con điều gì tốt, ngoài việc dạy con sợ bị phát hiện. Đứa trẻ bị đánh không học được vì sao việc mình làm là sai, chỉ học được rằng lần sau phải giấu kỹ hơn, đừng để bố mẹ biết. Lớn lên, đứa trẻ đó hoặc trở nên nhút nhát, không dám làm gì, hoặc trở nên lì lợm, không sợ gì nữa, vì đã quen với đòn roi. Cả hai đều không phải là kết quả tốt của việc dạy dỗ.
Dạy con bằng lòng từ bi không có nghĩa là chiều con, để con muốn làm gì thì làm, không có kỷ luật. Đây là điều nhiều người hiểu lầm. Từ bi không phải là nuông chiều, mà là kỷ luật bằng tình thương thay vì bằng nỗi sợ. Đứa trẻ làm sai vẫn phải biết mình sai, vẫn phải chịu hậu quả, nhưng hậu quả đó là hậu quả hợp lý, không phải là đòn roi hay lời mắng chửi. Làm vỡ bình hoa thì cùng bố mẹ dọn dẹp, dùng tiền tiêu vặt của mình để mua lại cái bình mới, đó là hậu quả hợp lý. Bị đánh một cái thì không dạy được gì ngoài nỗi sợ.
Trong kho sách, Kinh Thiện Sinh dạy bổn phận của cha mẹ với con cái: "chặn con cái làm việc ác, khuyên dạy con cái làm việc thiện, tạo dựng nghề nghiệp cho con". Chặn con làm việc ác, khuyên con làm việc thiện, hai việc đó đi cùng nhau. Chặn mà không khuyên thì con chỉ biết sợ, không biết đường nào là đúng. Khuyên mà không chặn thì con không biết giới hạn ở đâu. Cha mẹ làm tròn bổn phận là vừa ngăn con làm điều sai, vừa chỉ cho con đường làm điều tốt, bằng lời nói nhẹ nhàng và bằng chính cách sống của mình.
Kinh Tâm Từ trong kho có câu rất đẹp về tình thương của người mẹ: "Như một người từ mẫu, Thương yêu đứa con một, Bảo vệ đứa con mình, Bằng sanh mạng thế nào, Hành giả rải tâm từ, Vô lượng đến chúng sinh, Cũng như thế ấy vậy". Người mẹ thương con một bằng cả sinh mạng của mình, bảo vệ con bằng mọi giá. Tình thương đó là gốc của việc dạy con. Dạy con từ tình thương đó thì lời nói ra sẽ nhẹ nhàng, dù là lời nhắc nhở, lời sửa sai. Còn dạy con từ cơn giận thì lời nói ra sẽ nặng nề, dù ý tốt đến mấy, con cũng chỉ nghe thấy cơn giận, không nghe thấy ý tốt.
Kỷ luật không cần roi vọt có mấy cách cụ thể. Thứ nhất là nói rõ quy định trước, không đợi con làm sai rồi mới mắng. Nhà có quy định chơi xong phải dọn đồ chơi, con không dọn thì mai không được chơi món đó, nói trước như vậy con sẽ hiểu và nhớ. Thứ hai là kiên nhẫn giải thích, không phải giải thích một lần là con nhớ ngay, có khi phải nhắc mười lần, hai mươi lần, đó là chuyện thường của việc dạy trẻ. Thứ ba là làm gương, bố mẹ muốn con không nói tục thì bố mẹ đừng nói tục, muốn con không đánh bạn thì bố mẹ đừng đánh con. Trẻ con học bằng mắt nhiều hơn bằng tai, bố mẹ sống ra sao, con sẽ sống như vậy.
Muốn tập, hãy bắt đầu bằng một việc rất cụ thể: lần tới con làm sai, thay vì quát hay đánh ngay, hãy dừng lại một nhịp, hít một hơi sâu, rồi ngồi xuống ngang tầm mắt con, hỏi con: "Con có biết vì sao việc này là sai không?" Nghe con trả lời, rồi cùng con tìm cách sửa. Một nhịp dừng đó, một câu hỏi đó, có thể đổi cả không khí trong nhà. Đứa trẻ được hỏi sẽ cảm thấy mình được tôn trọng, sẽ suy nghĩ về lỗi của mình, thay vì chỉ khóc vì sợ. Và bố mẹ cũng sẽ thấy nhẹ nhõm hơn, vì mình không còn phải hối hận sau mỗi lần nóng giận.
Dạy con bằng lòng từ bi, kỷ luật không cần roi vọt. Đứa trẻ lớn lên trong tình thương và kỷ luật rõ ràng sẽ là người tự tin, biết đúng sai, biết tôn trọng người khác, vì nó đã được tôn trọng từ nhỏ. Còn đứa trẻ lớn lên trong đòn roi sẽ mang theo nỗi sợ suốt đời, dù sau này có thành công đến mấy, trong lòng vẫn có một đứa trẻ sợ hãi. Cha mẹ nào cũng thương con, chỉ cần thương con bằng cách làm con tốt lên, không phải bằng cách làm con sợ hãi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư