Mười năm trước, trong một lần nóng giận, mình đã nói với mẹ một câu rất nặng lời. Mẹ im lặng, quay đi, không nói gì. Hôm sau mẹ vẫn nấu cơm như thường, vẫn hỏi mình ăn gì, như chưa có chuyện gì xảy ra. Nhưng mình thì không quên được. Câu nói đó cứ nằm trong lòng mình, thỉnh thoảng lại hiện lên, mỗi lần hiện lên là một lần mình tự trách: sao lúc đó mình lại nói như vậy, sao mình lại làm mẹ buồn. Mười năm trôi qua, mẹ đã tha thứ cho mình từ lâu, chỉ có mình là chưa tha thứ cho chính mình.
Tự trách mình sau khi làm sai là điều tự nhiên, và ban đầu nó còn có ích. Nó cho mình biết mình đã sai ở đâu, để lần sau không lặp lại. Nhưng tự trách kéo dài mãi thành một thói quen thì không còn ích lợi gì nữa. Nó giống như mình cứ gãi mãi một vết thương đã lành, làm nó rách ra trở lại. Mình đã xin lỗi, đã sửa sai, người bị tổn thương đã tha thứ, vậy mà mình vẫn tự trừng phạt mình mỗi ngày. Đó không còn là sự hối hận, mà là sự tự làm khổ mình một cách vô ích.
Nhiều người tha thứ cho người khác rất dễ, nhưng tha thứ cho chính mình thì rất khó. Họ nghĩ mình không xứng đáng được tha thứ, nghĩ mình phải chịu đựng sự dằn vặt để chuộc lỗi. Nhưng sự dằn vặt kéo dài không chuộc được lỗi nào cả, nó chỉ làm mình mệt mỏi, làm mình mất ngủ, làm mình cáu gắt với người xung quanh, rồi lại làm tổn thương thêm người khác. Một người đang tự trách mình triền miên khó mà dịu dàng với ai, vì trong lòng họ lúc nào cũng có một giọng nói cay nghiệt đang trách móc chính họ.
Trong kho sách, Kinh Pháp Cú, phẩm Ác, có câu kệ: "Ai dùng các hạnh lành, Làm xóa mờ nghiệp ác, Chói sáng rực đời này, Như trăng thoát mây che". Câu kệ này không chỉ nói về người từng làm điều xấu với người khác, mà còn nói với chính người đó: hãy dùng hạnh lành để xóa mờ nghiệp ác, đừng ngồi mãi trong bóng tối của lỗi lầm. Trăng bị mây che thì tối, nhưng mây tan thì trăng lại sáng. Người đã làm sai cũng vậy, biết dùng việc lành để sửa sai, thì cuộc đời họ có thể sáng lại như trăng thoát khỏi mây. Ngồi mãi tự trách mình không làm mây tan đi, chỉ làm mình tối thêm.
Kinh Pháp Cú, phẩm Hoa, cũng có câu kệ rất đáng nhớ: "Không nên nhìn lỗi người, Người làm hay không làm. Nên nhìn tự chính mình, Có làm hay không làm". Câu này thường được hiểu là đừng soi lỗi người khác, mà hãy soi lỗi mình. Nhưng nó còn một nghĩa khác: khi nhìn lỗi của chính mình, hãy nhìn để sửa, không phải nhìn để dằn vặt. Nhìn thấy mình đã làm sai, nhận ra sai ở đâu, rồi sửa nó, đó là nhìn đúng cách. Còn nhìn thấy lỗi của mình rồi cứ nhìn mãi, cứ trách mãi, không chịu bước tiếp, đó là nhìn sai cách. Lỗi là để sửa, không phải để ôm mãi trong lòng.
Tha thứ cho chính mình có mấy bước rõ ràng. Thứ nhất là nhận lỗi thật lòng, không đổ lỗi cho hoàn cảnh, không bào chữa. Mình đã nói câu nặng lời với mẹ, đó là lỗi của mình, mình nhận. Thứ hai là xin lỗi người bị tổn thương, nếu còn có thể, và sửa sai bằng hành động cụ thể, không chỉ bằng lời nói. Thứ ba là hứa với lòng mình sẽ không lặp lại lỗi đó, rồi thực hiện lời hứa đó bằng việc làm hàng ngày. Làm đủ ba bước này rồi, hãy cho phép mình đặt gánh nặng xuống. Mình đã làm hết những gì có thể làm, phần còn lại là sống tốt từ hôm nay trở đi.
Muốn tập, hãy thử viết ra điều mình đang tự trách. Lấy một tờ giấy, viết hết ra: mình đã làm gì sai, với ai, hậu quả ra sao, mình đã sửa sai như thế nào. Viết xong, đọc lại một lần, rồi tự nói với mình: "Tôi đã nhận lỗi, đã xin lỗi, đã sửa sai. Từ hôm nay, tôi cho phép mình được nhẹ nhõm". Có người viết xong thì cất tờ giấy đi, có người đốt nó đi, cách nào cũng được, miễn là mình thật lòng muốn đặt xuống. Đặt xuống không phải là quên, mà là không để chuyện cũ điều khiển cuộc sống hôm nay của mình nữa.
Tha thứ cho chính mình khi đã làm tổn thương người khác, đó là một dạng từ bi mà ít người nghĩ đến. Từ bi không chỉ hướng ra ngoài, mà còn hướng vào trong, thương cả chính mình. Người biết tha thứ cho mình mới có đủ sức để sống tốt, để thương người khác một cách trọn vẹn. Mẹ mình đã tha thứ cho mình từ lâu rồi. Giờ đến lượt mình tha thứ cho chính mình, để câu nói mười năm trước không còn làm mình đau nữa, mà chỉ còn là một bài học mình mang theo, nhẹ nhàng, trên đường đời phía trước.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư