Cuối xóm có một bà cụ sống một mình, con cái đi làm xa, cả năm mới về được một hai lần. Ngày nào bà cũng ngồi trước cửa, nhìn ra đường, thấy ai đi qua cũng chào, có khi chỉ để được nói với ai đó một câu. Có hôm mình đi ngang, bà gọi lại hỏi: "Cháu ăn cơm chưa, vào nhà bà uống nước đã". Mình vội, bảo để hôm khác, rồi đi mất. Tối về, mình cứ nghĩ đến ánh mắt của bà lúc mình quay đi, một ánh mắt vừa hy vọng vừa thất vọng, như người đang chờ một ai đó mà không biết chờ đến bao giờ.
Người già cô đơn không khổ vì thiếu ăn thiếu mặc, mà khổ vì thiếu người nói chuyện. Con cái gửi tiền về đều đặn, nhà cửa đầy đủ, nhưng cả ngày không có ai để nói một câu. Sáng dậy, nấu một mình, ăn một mình, tối nằm một mình, nghe tiếng đồng hồ tích tắc trong căn nhà vắng. Nỗi cô đơn của người già giống như một căn bệnh âm thầm, không ai thấy, không ai chữa, cứ lớn dần theo năm tháng. Có người già cô đơn đến mức nói chuyện với con mèo, với cái cây, với bức ảnh trên tường, chỉ để nghe thấy giọng nói của chính mình.
Xã hội bây giờ bận rộn, ai cũng vội. Con cái đi làm từ sáng đến tối, về nhà lại lo con nhỏ, lo cơm nước, không còn thời gian ghé thăm cha mẹ già ở xóm bên. Hàng xóm thì nhà ai nấy lo, cửa đóng then cài, ít ai qua lại như ngày xưa. Người già ở giữa một xóm đông người mà vẫn cô đơn, vì đông người không có nghĩa là có người quan tâm đến mình. Cô đơn giữa đám đông còn buồn hơn cô đơn một mình, vì nó làm người ta cảm thấy mình vô hình, không ai nhìn thấy mình nữa.
Trong kho sách, bài pháp 039 của Thư viện Phật học BudSas dạy: "hãy luyện tâm Từ vô lượng vô biên, bao trùm tất cả chúng sanh". Tâm từ vô lượng không trừ ai ra, kể cả người già cô đơn ở cuối xóm, người mà mình đi ngang mỗi ngày mà không để ý. Thương họ không cần làm việc lớn, chỉ cần nhớ đến họ, ghé thăm họ, hỏi han họ. Một chút lòng thương như vậy cũng là tâm từ, vì tâm từ không đo bằng việc lớn hay nhỏ, mà đo bằng chỗ mình có mở lòng ra với người khác hay không.
Kinh Tâm Từ trong kho có câu: "Như một người từ mẫu, Thương yêu đứa con một, Bảo vệ đứa con mình, Bằng sanh mạng thế nào, Hành giả rải tâm từ, Vô lượng đến chúng sinh, Cũng như thế ấy vậy". Người mẹ thương con một bằng cả sinh mạng, không cần lý do, không cần đền đáp. Người già cô đơn cũng từng là người mẹ, người cha thương con bằng cả sinh mạng như vậy. Giờ họ già rồi, con cái đi xa, họ chỉ mong có người nhớ đến mình, như ngày xưa họ nhớ đến con mình. Thương người già cô đơn cũng là trả lại một phần tình thương mà họ đã cho đi cả đời.
Ghé thăm người già cô đơn không cần chuẩn bị gì lớn. Mua một ít trái cây, một hộp bánh, ghé qua nhà họ, ngồi uống một ly nước, nghe họ kể chuyện. Người già thích kể chuyện ngày xưa, kể đi kể lại nhiều lần, có khi kể chuyện mình đã nghe rồi. Hãy kiên nhẫn nghe, đừng ngắt lời, đừng tỏ vẻ chán. Với mình, câu chuyện đó đã cũ, nhưng với họ, đó là cả một đời người, là những gì họ còn giữ lại được. Nghe họ kể chuyện là cho họ cảm giác mình vẫn còn có giá trị, vẫn còn có người muốn nghe mình nói.
Muốn tập, hãy chọn một người già cô đơn trong xóm mình, và ghé thăm họ mỗi tuần một lần. Không cần lâu, chỉ mười lăm phút, hai mươi phút, ngồi uống nước, hỏi họ dạo này khỏe không, ăn uống ra sao, có cần giúp gì không. Nếu họ ốm, mua thuốc giúp họ, đưa họ đi khám nếu cần. Nếu họ cần sửa cái bóng đèn, cái vòi nước, giúp họ một tay. Những việc đó nhỏ thôi, ai cũng làm được, mà với người già cô đơn, đó là cả một niềm vui, để họ chờ đợi suốt cả tuần.
Người già cô đơn trong xóm, từ bi là ghé thăm, hỏi han. Không cần làm gì lớn lao, chỉ cần nhớ rằng cuối xóm có một người đang ngồi chờ ai đó ghé qua, và mình có thể là người đó. Một lần ghé thăm, một câu hỏi han, một ly nước ngồi uống cùng nhau, những điều đó nhỏ lắm, mà làm cho một người già bớt cô đơn đi rất nhiều. Và khi mình già đi, mình cũng sẽ mong có người ghé thăm mình như vậy. Gieo một chút lòng thương hôm nay, ngày mai mình sẽ gặt lại một chút lòng thương cho chính mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư