Có một chị làm việc văn phòng, ngày nào cũng lo cho người khác: lo cho chồng, lo cho con, lo cho cha mẹ già, lo cho đồng nghiệp. Ai nhờ gì chị cũng giúp, ai buồn chị cũng an ủi. Mọi người khen chị tốt bụng, hiền lành. Nhưng một đêm, chị ngồi một mình và bật khóc: chị nhận ra mình đã kiệt sức. Chị thương tất cả mọi người, trừ chính mình. Câu chuyện này không hiếm. Rất nhiều người tốt bụng đang kiệt sức vì thương người mà quên thương mình.
Trong Kinh Trường A Hàm, có một lời dạy nổi tiếng của Đức Phật: hãy tự thắp sáng cho mình, thắp sáng bởi Pháp, chớ đừng thắp sáng bởi cái khác. Hãy tự mình là nơi nương tựa cho mình, nương tựa nơi Pháp, chớ đừng nương tựa vào một nơi nào khác. Lời dạy ấy nghe thì dành cho người tu, nhưng thật ra rất đời thường: mỗi người phải biết tự chăm sóc mình, tự làm chỗ dựa cho mình, trước khi dựa vào người khác hay lo cho người khác.
Thương mình không phải là ích kỷ. Ích kỷ là chỉ biết mình, mặc kệ người khác. Thương mình là biết mình cũng cần được chăm sóc, cũng biết mệt, cũng biết đau, cũng cần nghỉ ngơi. Người không biết thương mình thì sớm muộn cũng ngã quỵ, và khi ngã quỵ, họ chẳng giúp được ai nữa. Giống như trên máy bay, người ta dặn: hãy đeo mặt nạ dưỡng khí cho mình trước, rồi mới giúp người bên cạnh. Không phải vì ích kỷ, mà vì mình ngất đi thì không giúp được ai.
Nhiều người nhầm lẫn giữa thương mình và nuông chiều mình. Nuông chiều là muốn gì cũng chiều, mệt thì bỏ việc, buồn thì mua sắm, chán thì ăn uống vô độ. Thương mình thì khác: thương mình là cho mình những gì thật sự tốt: một giấc ngủ đủ, một bữa ăn đàng hoàng, một khoảng lặng để thở, một lần nói không với những việc quá sức. Nuông chiều làm mình yếu đi. Thương mình làm mình khỏe lên.
Có ba dấu hiệu cho thấy mình đang quên thương mình. Thứ nhất, cơ thể lên tiếng mà mình không nghe: mất ngủ triền miên, đau đầu, đau dạ dày, mệt mỏi kéo dài, nhưng mình vẫn cố. Thứ hai, lòng mình cạn kiệt: thấy ai cũng phiền, việc gì cũng nặng, không còn vui với những điều mình từng thích. Thứ ba, mình bắt đầu trách người khác: trách chồng không hiểu mình, trách con không thương mình, trách đời bất công. Thật ra, gốc của những lời trách ấy thường là mình đã bỏ bê chính mình quá lâu.
Vậy thương mình là làm gì, cụ thể? Trước hết là lắng nghe cơ thể. Mệt thì nghỉ, đừng cố thêm một chút nữa mà thành kiệt sức. Đói thì ăn đàng hoàng, đừng bỏ bữa vì bận. Bệnh thì đi khám, đừng chịu đựng rồi thành bệnh nặng. Nghe thì đơn giản, nhưng nhiều người tốt bụng lại làm ngược: họ chăm người khác rất kỹ, còn mình thì bỏ bê.
Thứ hai là lắng nghe lòng mình. Buồn thì cho phép mình buồn, đừng ép mình phải vui. Giận thì nhận mình đang giận, đừng dồn nén rồi một ngày bùng nổ. Có những nỗi buồn cần được khóc, có những mệt mỏi cần được nghỉ, có những tổn thương cần thời gian để lành. Thương mình là không bắt mình phải mạnh mẽ mọi lúc, mọi nơi.
Thứ ba là biết nói không. Không phải việc gì người ta nhờ mình cũng phải nhận. Không phải ai buồn mình cũng phải gánh. Từ chối không có nghĩa là mình xấu, mà có nghĩa là mình biết giới hạn của mình. Người biết nói không đúng lúc thì giúp người khác bền hơn, vì họ giúp bằng sức thật, không phải bằng sức vay mượn rồi kiệt quệ.
Trong bài giảng về từ bi, một vị hòa thượng dạy: từ là ban vui, bi là cứu khổ, và sự vui khổ của người xem như vui khổ của chính mình. Điều này cũng đúng với chính mình: nỗi khổ của mình cũng đáng được cứu, niềm vui của mình cũng đáng được ban. Người biết thương mình thì mới thương người khác một cách bền bỉ. Còn người không thương mình mà cứ cố thương người khác, sớm muộn cũng sinh ra oán trách: tôi đã hy sinh cho mọi người mà chẳng ai thương tôi. Lời trách ấy không phải vì người khác tệ, mà vì mình đã cho đi quá sức chịu đựng của mình.
Hôm nay, hãy thử một việc nhỏ để thương mình: ngủ sớm hơn thường lệ một tiếng, ăn một bữa thật ngon mà không vội, hoặc dành nửa giờ đi bộ một mình, không điện thoại, không ai làm phiền. Chỉ nửa giờ thôi. Và trong nửa giờ ấy, đừng nghĩ về việc phải lo cho ai. Chỉ nghĩ về mình. Người biết thương mình là người biết rằng mình cũng là một chúng sanh đáng được thương, như bao chúng sanh khác.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư