🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi – bố thí

Lời nói hiền là một cách bố thí

Từ bi – bố thí · 8 phút đọc

Trong một gia đình, có hai vợ chồng cãi nhau vì một chuyện rất nhỏ: chồng đi làm về trễ mà không báo trước. Vợ hỏi một câu, giọng hơi gắt: Anh đi đâu mà giờ này mới về? Chồng đáp lại, giọng cũng gắt không kém: Tôi đi làm chứ đi đâu, cô hỏi làm gì? Chỉ hai câu như vậy, mà cả buổi tối hôm đó nhà cửa nặng nề. Đêm đó, cả hai đều nghĩ: sao mình không nói nhẹ nhàng hơn một chút? Câu chuyện này xảy ra trong biết bao gia đình, không phải vì người ta xấu, mà vì người ta không biết nói lời hiền.

Trong Đạo Bụt Nguyên Chất, một vị thiền sư dạy rằng phải thực tập chánh ngữ, ái ngữ. Và có một câu rất mạnh: chỉ với các phương tiện ái ngữ và lắng nghe bằng tâm từ bi ta mới có thể giải trừ hận thù và bạo động. Ái ngữ là lời nói hiền, lời nói dễ thương, lời nói mang lại sự yên tĩnh cho người nghe. Lắng nghe bằng tâm từ bi là nghe mà không phán xét, không cắt lời, không vội phản bác. Hai thứ ấy đi với nhau, như hai cánh tay.

Lời nói có sức mạnh rất lớn, lớn hơn nhiều người tưởng. Một câu nói hiền có thể làm người ta ấm cả ngày. Một câu nói độc có thể làm người ta đau cả tuần, có khi cả đời. Có những đứa trẻ lớn lên vẫn nhớ câu cha mẹ mắng mình hồi nhỏ. Có những người vợ vẫn nhớ câu chồng nói trong lúc giận, dù chuyện đã qua nhiều năm. Lời nói một khi đã thốt ra thì không lấy lại được, giống như mũi tên đã bắn đi.

Vì sao người ta hay nói lời làm đau nhau? Thường là vì mình đang đau. Người đang mệt thì dễ gắt. Người đang lo thì dễ cằn nhằn. Người đang tự ái thì dễ nói những câu làm tổn thương người khác. Lời độc thường không xuất phát từ ác ý, mà từ một trái tim đang bị thương. Hiểu được như vậy, mình sẽ bớt trách người nói lời độc với mình, và cũng cẩn thận hơn với lời nói của mình khi mình đang đau.

Ái ngữ không có nghĩa là nói dối, không có nghĩa là khen nịnh, không có nghĩa là lúc nào cũng ngọt ngào giả tạo. Ái ngữ là nói thật nhưng nói bằng lòng hiền. Cùng một sự thật, có nhiều cách nói. Thay vì nói: Anh lúc nào cũng vô tâm, có thể nói: Hôm nay anh về trễ, em lo lắm. Thay vì nói: Con học dốt quá, có thể nói: Bài này khó, để ba cùng con làm lại. Nội dung vẫn là sự thật, nhưng người nghe không thấy mình bị tấn công, mà thấy mình được thương.

Có ba nguyên tắc nhỏ để thực tập ái ngữ. Thứ nhất, trước khi nói, hãy hỏi mình: câu này có thật không, có cần thiết không, có hiền không? Nếu thiếu một trong ba, hãy im lặng một chút. Im lặng đúng lúc còn quý hơn nói sai lúc. Thứ hai, khi giận, đừng nói ngay. Hãy thở vài hơi, uống một ly nước, đi ra chỗ khác một lúc. Lời nói trong lúc giận hầu như không bao giờ là ái ngữ. Thứ ba, hãy tập nói lời cảm ơn và lời xin lỗi. Cảm ơn khi người khác giúp mình, dù là việc nhỏ. Xin lỗi khi mình sai, dù chỉ là sai một chút. Hai câu này ngắn, mà có sức làm lành rất lớn.

Lắng nghe cũng là một phần của ái ngữ. Nhiều khi người ta không cần lời khuyên, chỉ cần có người nghe mình nói hết câu. Nhưng chúng ta thường nghe một nửa rồi đã vội kết luận, vội dạy dỗ, vội kể chuyện của mình. Lắng nghe bằng tâm từ bi là nghe cho hết, nghe bằng cả mắt, cả tai, cả lòng. Nghe mà không nghĩ xem mình sẽ đáp lại thế nào. Chỉ nghe thôi. Người được lắng nghe như vậy sẽ thấy mình được tôn trọng, và cơn giận của họ cũng dịu đi một nửa.

Trong sách xưa, bố thí có ba thứ: tài thí, pháp thí và vô úy thí. Pháp thí là đem lời hay mà bố thí, bất cứ lời nói nào có thể đem lại sự yên tĩnh và soi sáng được lòng người đều được gọi là bố thí. Như vậy, một lời nói hiền cũng là một cách bố thí, mà là cách bố thí ai cũng làm được, không cần tiền, không cần địa vị. Mỗi ngày, mình nói bao nhiêu câu, tức là mình có bấy nhiêu cơ hội để bố thí bằng lời nói.

Thực tập trong tuần này: mỗi ngày, hãy cố ý nói một câu hiền mà bình thường mình không nói. Nói cảm ơn với người bán hàng. Nói một câu khen thật lòng với đồng nghiệp. Nói với vợ hay chồng một câu dịu dàng trước khi đi ngủ. Nói với con một câu khích lệ thay vì một câu chê bai. Một câu thôi, mỗi ngày một câu. Lâu dần, miệng mình sẽ quen nói lời hiền, như tay quen làm việc thiện.

Lời nói hiền không làm mình mất gì, mà làm đời nhẹ đi rất nhiều. Nhà nào mà vợ chồng nói với nhau bằng lời hiền, con cái trong nhà ấy lớn lên cũng hiền. Nơi làm việc nào mà người ta nói với nhau bằng lời hiền, nơi ấy ít có hận thù. Bắt đầu từ miệng mình, từ hôm nay, từ một câu nói. Đó là cách bố thí rẻ nhất, mà cũng quý nhất.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Đạo Bụt Nguyên Chất (Thích Nhất Hạnh) — Ái ngữ và lắng nghe bằng tâm từ bi, trang 105
• Phật Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần) — Pháp thí, trang 232
Bài liên quanBố thí không trụ tướng: cho đi mà lòng không vướngNhẫn nhục trong nhà: thương người thân bằng sự điềm đạmDạy con biết cho đi: hạt giống từ bi gieo từ nhỏ