Buổi sáng ở chợ, có một bà bán rau đứng chửi suốt từ lúc mặt trời mọc tới lúc chợ tan. Người ta đi qua ai cũng lắc đầu. Chuyện chỉ bắt đầu từ một con gà bị mất trộm. Con gà thì nhỏ, mà tiếng chửi thì to, kéo dài hết ngày này sang ngày khác. Ai nghe cũng thấy mệt. Mệt cho người nghe, mệt cho cả người chửi. Vậy mà bà vẫn chửi, như thể không chửi thì không còn cách nào khác để nói ra nỗi xót của mình.
Trong đời, ai cũng từng gặp một người như thế. Người hàng xóm gặp là chê, đồng nghiệp gặp là móc, người thân trong nhà nói câu nào cũng như dao cứa. Họ khó ưa thật. Mình càng tránh, họ càng như muốn kéo mình vào cuộc cãi vã của họ. Mình càng đáp lại, cuộc cãi vã càng dài. Rồi mình tự hỏi: người này sao cứ phải nói những lời làm đau người khác? Thương một người như vậy thì thương bằng cách nào?
Câu trả lời bắt đầu từ việc nhìn ra đằng sau lời nói. Lời nặng thường không rơi xuống từ trên trời. Nó mọc lên từ một nỗi xót nào đó. Bà bán rau mất con gà, xót của, xót công mình nuôi, xót cả cái cảm giác bị người ta coi thường. Người đồng nghiệp hay móc mỉa, có khi đang lo mình bị coi là kém cỏi. Người thân hay nói nặng, có khi đang sợ mình không còn được thương. Lời nói chua chát thường là tiếng kêu của một người đang khổ mà không biết nói nỗi khổ của mình ra sao cho người ta hiểu.
Hiểu được như vậy không có nghĩa là mình phải ngồi nghe hết mọi lời nặng. Thương người khó ưa không phải là chịu đựng tất cả. Nó chỉ có nghĩa là mình đừng vội kết luận rằng người đó xấu. Khi mình thấy được nỗi khổ đằng sau lời nói, lòng mình tự nhiên mềm lại một chút. Mềm lại thì mình không còn muốn ăn miếng trả miếng nữa. Và đó chính là lúc mình được tự do.
Sách xưa dạy rằng khi bị người ta lên án hay nhục mạ, mình nên quán chiếu để đừng bị tổn thương. Nghe thì khó, làm thì càng khó. Nhưng có một cách tập rất thực tế. Khi nghe một câu nói nặng, mình đừng đáp ngay. Mình hít một hơi thật chậm. Mình tự nhủ: câu nói này là của họ, nỗi khổ này là của họ, mình không nhất thiết phải nhận lấy. Chỉ một hơi thở đó thôi cũng đủ để mình không nói ra câu làm đau ngược lại.
Rồi mình có thể chọn một câu đáp nhẹ. Không cần ngọt ngào giả tạo. Chỉ cần đúng và đủ. Ví dụ như: tôi nghe rồi, để tôi xem lại đã. Hay: chuyện này để mai nói tiếp được không. Hay đơn giản là im lặng rồi đi làm việc khác. Im lặng đúng lúc không phải là thua. Im lặng là mình giữ lại cho mình một khoảng yên, không để lời của người khác kéo mình vào cơn giận của họ.
Cũng có lúc mình giúp được người khó ưa bằng một việc rất nhỏ. Người hay chửi bới ở chợ, hôm nào mình mua rau của bà, trả tiền đủ, nói một câu chào nhẹ nhàng rồi đi. Không cần dạy dỗ, không cần giảng đạo lý. Một việc nhỏ như vậy không làm bà đổi tính ngay, nhưng nó gieo một hạt khác vào ngày của bà. Hạt giống thì nhỏ, nhưng gieo đều thì có ngày nảy mầm.
Trong nhà cũng vậy. Người thân hay nói nặng, mình đừng chỉ chăm chăm sửa lời nói của họ. Mình thử hỏi họ một câu thật lòng: dạo này có chuyện gì làm mình mệt không. Nhiều khi người ta chỉ chờ một câu hỏi như thế để buông xuống. Họ nói nặng vì họ chưa từng được ai hỏi han bằng giọng nhẹ nhàng. Mình hỏi một câu, có khi mở được cả một cánh cửa.
Thương người khó ưa còn là thương chính mình. Mỗi lần mình đáp lại lời nặng bằng lời nặng, mình cũng mệt. Mình mang cơn giận đó về nhà, mang vào giấc ngủ. Mình thắng một cuộc cãi vã mà thua cả một buổi tối yên lành. Thương mình là đừng để lời của người khác quyết định tâm trạng của mình. Người ta có quyền nói, nhưng mình có quyền không nhận.
Tập thương người khó ưa là một việc tập cả đời, không xong trong một ngày. Hôm nay mình tập được một lần không đáp trả, đã là một lần tốt. Ngày mai mình lại tập tiếp. Cứ như vậy, lòng mình rộng ra từng chút. Đến một lúc nào đó, mình sẽ thấy người khó ưa kia không còn làm mình khổ như trước nữa. Không phải vì họ đã đổi khác, mà vì mình đã khác. Mình vẫn thấy họ khó, nhưng mình không còn ghét họ. Và đó là từ bi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư