🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Vô thường – sinh tử

Cái này không phải là tôi

Vô thường – sinh tử · 9 phút đọc

Có một điều rất lạ về cái thân này. Mình gọi nó là của tôi. Tôi của tôi. Nhưng nó có nghe lời mình đâu. Mình bảo nó đừng già, nó cứ già. Mình bảo nó đừng bệnh, nó cứ bệnh. Mình bảo mắt đừng mờ, tóc đừng bạc, lưng đừng đau, nó chẳng nghe câu nào. Đêm muốn ngủ, nó cứ thức. Ngày muốn tỉnh, nó cứ buồn ngủ. Cái thân này, nói là của mình, mà thật ra mình sai khiến nó được bao nhiêu?

Đức Phật, trong bài pháp thứ hai sau khi thành đạo, đã hỏi thẳng điều này với năm vị đệ tử đầu tiên. Ngài hỏi: sắc là vô ngã. Sắc là cái thân này. Nếu trong sắc có ngã, nếu thân này thật sự là tôi, thì thân này không phải chịu đau khổ. Mình muốn nó thế nào, nó phải thế ấy. Nhưng vì sắc không có ngã, nên sắc phải chịu khổ đau, và không thể ra lệnh: sắc này phải như vầy, hay phải như thế kia. Câu này nghe đơn giản, mà ngẫm kỹ thì giật mình. Cái mà mình gọi là tôi, hóa ra không nghe lệnh của mình.

Rồi Ngài nói tiếp: thọ, tưởng, hành, thức đều vô ngã. Cảm giác cũng không phải là tôi. Mình muốn vui mãi, nhưng buồn vẫn đến. Mình muốn quên một chuyện, nhưng ký ức vẫn trở lại. Mình muốn suy nghĩ tích cực, nhưng những ý nghĩ lo âu vẫn chạy qua đầu. Cái biết cũng không phải là tôi. Hôm nay mình biết điều này, mai mình quên mất. Nếu tất cả những thứ đó thật sự là tôi, thì mình phải điều khiển được chúng. Nhưng mình không điều khiển được. Vậy thì chúng là tôi ở chỗ nào?

Ngài lại hỏi: thân này thường còn hay vô thường? Các đệ tử đáp: là vô thường. Cái gì vô thường là khổ não hay hạnh phúc? Đáp: là khổ não. Vậy, có hợp lý chăng nếu nghĩ đến cái gì vô thường, khổ não và tạm bợ với ý tưởng: cái này của tôi, đây là tôi, đây là tự ngã của tôi? Đáp: chắc chắn là không hợp lý. Một chuỗi hỏi đáp ngắn gọn, mà đi thẳng vào tim. Cái gì thay đổi hoài, cái gì làm mình khổ, thì nhận nó là tôi, có hợp lý không? Câu trả lời, ai cũng tự biết.

Nghe đến đây, có người sẽ sợ: vô ngã, có phải là mình không còn gì hết không? Có phải là mình biến mất không? Không phải. Vô ngã không có nghĩa là không có mình. Vô ngã có nghĩa là: trong năm thứ góp lại thành con người này, không có thứ nào là một cái tôi chắc chắn, đứng yên, điều khiển tất cả. Mình vẫn có mặt. Mình vẫn ăn, vẫn ngủ, vẫn thương, vẫn làm việc. Chỉ khác một điều: mình thôi nhận những thứ đổi thay đó là tôi. Thôi nhận, thì thôi khổ vì chúng.

Hãy thử nhìn vào đời thường. Có người khổ vì cái thân. Thân mập lên một chút thì buồn. Da xấu đi một chút thì lo. Tóc bạc thì sợ già. Nhưng nếu biết thân này không phải là tôi, thì thân mập hay ốm, chỉ là thân đổi thay. Mình chăm sóc nó, nhưng không đồng nhất mình với nó. Có người khổ vì cảm giác. Một cơn giận nổi lên, mình nói: tôi là người nóng tính. Một nỗi buồn đến, mình nói: tôi là người bất hạnh. Nhưng cảm giác chỉ là cảm giác. Nó đến rồi đi. Nhận nó là tôi, thì nó ở lại. Thấy nó không phải là tôi, thì nó đi qua.

Có người khổ vì ký ức. Một chuyện xấu hổ từ mười năm trước, đến giờ vẫn nhớ, vẫn đỏ mặt. Một lời chê từ hồi nhỏ, đến giờ vẫn tin là thật. Nhưng ký ức chỉ là tưởng. Nó là một hình ảnh trong đầu, không phải là mình. Có người khổ vì suy nghĩ. Suốt ngày lo: người ta nghĩ gì về mình, ngày mai sẽ ra sao, mình có đủ tốt không. Nhưng suy nghĩ chỉ là hành, là những dòng chảy trong đầu. Chúng không phải là tôi. Thấy được như vậy, lòng tự nhiên nhẹ đi một nửa.

Trong kinh, Đức Phật dạy cách quán rất cụ thể: tất cả các sắc, dầu ở quá khứ, hiện tại hay tương lai, ở bên trong hay ở ngoại cảnh, thô hay vi tế, thấp hèn hay cao thượng, xa hay gần, phải được nhận thức theo thực tướng của nó: cái này không phải của tôi, đây không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi. Tất cả các thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy. Đây không phải là câu thần chú. Đây là một cách nhìn. Nhìn đúng, thì buông được. Nhìn sai, thì ôm chặt.

Và kết quả của cách nhìn đó là gì? Kinh nói: bậc thánh đệ tử đã thông suốt pháp học, thấy vậy thì nhàm chán sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Do nhàm chán, nên dứt bỏ, không luyến ái. Do sự dứt bỏ ấy, được giải thoát. Rồi tri kiến trở nên sáng tỏ: ta đã được giải thoát. Dòng sanh tử đã chấm dứt, đời sống phạm hạnh đã được thành tựu, những điều phải làm đã được hoàn tất, không còn trở lại trạng thái này nữa. Năm vị đệ tử nghe xong bài pháp này, đều giác ngộ. Bài pháp ngắn, mà đổi cả một đời người.

Tập nhìn như vậy, bắt đầu từ một câu nói thầm trong lòng. Khi thân đau, thử nói: cái đau này không phải là tôi. Khi giận nổi lên, thử nói: cơn giận này không phải là tôi. Khi một ý nghĩ xấu về mình xuất hiện, thử nói: ý nghĩ này không phải là tôi. Nói một lần chưa tin cũng không sao. Nói nhiều lần, nhìn nhiều lần, mình sẽ thấy: đúng là chúng không phải là tôi. Chúng chỉ đi qua mình, như mây đi qua trời. Trời vẫn là trời. Mây đến rồi mây đi.

Cái này không phải là tôi. Một câu nói ngắn, mà chứa cả con đường giải thoát. Nói được câu đó, không phải để phủ nhận mình. Mà để mình thôi khổ vì những thứ không phải là mình. Thân đổi thay, cảm giác đổi thay, ký ức đổi thay, suy nghĩ đổi thay. Mình không cần giữ chúng lại. Mình chỉ cần thấy chúng đúng như chúng là. Và khi thấy đúng rồi, mình được tự do.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Vô Ngã Tướng (Anatta-lakkhana Sutta, Tương Ưng Bộ 22.59) — budsas_m/uni/u-vbud/vbkin016.htm, trang 1
Bài liên quanCái này có thì cái kia cóLời dạy cuối cùng: hãy tinh tấn, chớ buông lungTất cả đang cháy: mắt, tai và lòng mình