Có người ngồi ăn cơm với con, mà tâm trí để ở đâu đâu. Tay gắp thức ăn, miệng nhai, nhưng trong đầu đang lo chuyện công việc ngày mai, đang tiếc chuyện đã qua hôm qua. Bữa cơm xong, không nhớ mình đã ăn gì, không nhớ con đã nói gì. Cả nhà ngồi chung một bàn, mà mỗi người ở một nơi.
Trong kinh, Đức Phật dạy một bài kệ ngắn mà ai cũng có thể nhớ. Đừng than việc đã qua, đừng mong việc sắp tới, hãy sống ngay với hiện tại, do vậy sắc mặt mới tươi tốt. Người cứ than việc đã qua, cứ mong việc sắp tới, thì héo mòn như lau xanh rời cành. Hai hình ảnh đối nhau, một bên tươi tốt, một bên héo mòn, chỉ khác nhau ở chỗ có sống với hiện tại hay không.
Quá khứ là thứ đã qua rồi. Có tiếc cũng không lấy lại được. Có người mất một món tiền lớn năm ngoái, đến năm nay vẫn còn tiếc. Có người bị người ta lừa một lần, đến giờ vẫn còn giận. Có người làm sai một việc, đến giờ vẫn còn dằn vặt. Tiếc nuối quá khứ giống như gánh một bao đá trên lưng mà đi. Càng đi càng nặng, càng đi càng mệt, mà bao đá ấy không làm mình đi nhanh hơn.
Tương lai là thứ chưa tới. Có lo cũng không giải quyết được. Có người chưa đến ngày trả nợ đã mất ngủ cả tuần. Có người chưa đến ngày thi đã lo sợ cả tháng. Có người chưa biết ngày mai ra sao đã tính đủ mọi chuyện xấu. Lo lắng tương lai giống như trả tiền trước cho một món nợ chưa đến hạn. Vừa mất tiền, vừa mất ngủ, mà món nợ vẫn còn đó.
Chỉ có hiện tại là thứ ta thật sự có. Bữa cơm trước mặt là hiện tại. Đứa con đang nói chuyện với mình là hiện tại. Cơn gió mát ngoài sân là hiện tại. Người sống với hiện tại, ăn cơm thì biết mình đang ăn cơm, nói chuyện với con thì biết mình đang nói chuyện với con, đi dạo thì biết mình đang đi dạo. Nghe thì đơn giản, nhưng làm được thì tâm an ổn lạ thường.
Trong kinh Pháp Cú, Đức Phật còn dạy: hãy đến nhìn đời này, như xe vua lộng lẫy, người ngu mới tham đắm, kẻ trí nào đắm say. Đời này đẹp đẽ, lộng lẫy như xe vua, nhưng nó là thứ vô thường, đổi thay. Người ngu tham đắm vào nó, tưởng nó là của mình mãi mãi. Người trí nhìn nó, thưởng thức nó, nhưng không đắm say. Vì biết nó sẽ đổi thay.
Sống với hiện tại không có nghĩa là không lo cho tương lai, không rút kinh nghiệm từ quá khứ. Người khôn ngoan vẫn lập kế hoạch cho ngày mai, vẫn học từ lỗi lầm hôm qua. Nhưng họ làm việc ấy trong hiện tại, với tâm bình thản. Lập kế hoạch xong thì thôi, không lo lắng thêm. Rút kinh nghiệm xong thì thôi, không dằn vặt thêm. Còn người không biết sống với hiện tại, lập kế hoạch mà tâm cứ rối bời, rút kinh nghiệm mà lòng cứ đau đáu, cuối cùng chẳng việc gì xong.
Hãy thử một ngày sống trọn vẹn với hiện tại. Sáng dậy, mở mắt ra, biết mình đang thức dậy. Đánh răng, biết mình đang đánh răng. Ăn sáng, biết mình đang ăn sáng. Đi làm, biết mình đang đi làm. Gặp ai, chào hỏi tử tế, nhìn vào mắt họ. Nghe ai nói, lắng nghe thật sự, đừng vừa nghe vừa nghĩ chuyện khác. Tối về, ngồi với gia đình, đừng cầm điện thoại. Một ngày như vậy, tưởng đơn giản mà không dễ. Nhưng ai làm được sẽ thấy, một ngày ấy dài và đầy đặn hơn nhiều ngày lơ đãng cộng lại.
Người xưa có câu chuyện về vị vua bỏ ngai vàng lên núi tu hành. Vua Trần Nhân Tông sau khi lãnh đạo thành công cuộc kháng chiến, đã đắp áo cà sa, sống đời an nhiên tự tại. Ông có làm bài phú nổi tiếng, trong đó có câu: ở đời vui đạo mặc tùy duyên, hễ đói thì ăn, mệt ngủ liền. Báu sẵn trong mình, thôi tìm kiếm. Lặng lòng đối cảnh, hỏi chi thiền. Đói thì ăn, mệt thì ngủ, sống tùy duyên mà an nhiên. Đó chính là sống với hiện tại.
Trong gia đình, sống với hiện tại là món quà lớn nhất cha mẹ dành cho con. Đứa trẻ không cần cha mẹ hoàn hảo. Đứa trẻ chỉ cần cha mẹ thật sự có mặt khi ở bên nó. Một giờ chơi với con mà tâm để ở công việc, không bằng mười phút chơi với con mà tâm hoàn toàn ở đó. Con cảm nhận được cha mẹ có mặt hay không, dù cha mẹ không nói ra.
Cho nên, đừng để quá khứ cướp mất hiện tại của mình. Đừng để tương lai cướp mất hiện tại của mình. Hiện tại là tất cả những gì ta có. Sống ngay với hiện tại, sắc mặt sẽ tươi tốt, lòng sẽ an ổn, đời sẽ nhẹ nhàng. Đó là bài học đơn giản mà sâu sắc nhất của đạo Phật.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư