Làng tôi hồi xưa có ông Hai giàu nhất vùng. Ông có mấy mẫu ruộng, mấy căn nhà, vàng cất trong tủ, con cái học hành đỗ đạt. Người ta nói ông Hai là người sướng nhất làng. Nhưng ông Hai không bao giờ thấy đủ. Ruộng đã nhiều, ông mua thêm. Nhà đã to, ông xây thêm. Vàng đã đầy tủ, ông vẫn đi vay thêm để buôn. Cả đời ông chỉ có một việc: gom, gom mãi.
Người ta gom hoa cũng vậy. Hoa ở đây không phải hoa thật. Hoa là những thứ đẹp đẽ, thơm tho, làm mình mê: tiền bạc, danh vọng, nhà cửa, tình cảm, những cuộc vui. Ai cũng thích hoa. Hái một bông, thấy vui. Hái thêm bông nữa, vui thêm chút. Nhưng hái hoài không dừng, thì cả đời chỉ còn việc hái hoa. Cơm chưa kịp ăn, đã lo hái. Con chưa kịp lớn, đã lo hái. Cha mẹ già đi, mình không hay, vì còn bận hái.
Kinh Pháp Cú có hai câu kệ nói về chuyện này. Câu thứ nhất: biết thân như bọt nước, ngộ thân là như huyễn. Bọt nước là gì? Là cái bọt nổi trên mặt nước, đẹp đó, long lanh đó, nhưng chạm vào là tan. Thân mình cũng vậy. Hôm nay khỏe, mai ốm. Hôm nay đẹp, mai già. Hôm nay còn đây, mai có khi không còn. Biết thân như bọt nước không phải để buồn, mà để đừng tưởng cái thân này là chắc chắn, rồi cứ mải mê gom hoa cho nó.
Câu kệ thứ hai nói rõ hơn: người nhặt các loại hoa, ý đắm say, tham nhiễm, thần chết sẽ cuốn đi, như cơn lũ lớn cuốn một ngôi làng đang ngủ. Hình ảnh này đáng sợ mà thật. Làng đang ngủ say, không ai hay biết, lũ ập đến, cuốn phăng tất cả. Người mải hái hoa cũng vậy. Đang say mê gom góp, không hay biết gì, thì cái chết đến, cuốn đi tất cả. Vàng bạc để lại. Nhà cửa để lại. Danh vọng để lại. Chỉ có cái thân bọt nước là tan theo.
Ông Hai chết đột ngột một buổi sáng, khi đang ngồi tính toán mua thêm một mảnh đất. Người nhà kể lại, trước lúc mất, ông còn dặn con phải giữ cho kỹ mấy sổ đỏ. Cả đời gom góp, đến phút cuối vẫn còn lo giữ. Nhưng giữ được gì đâu. Ruộng vẫn ở đó, nhà vẫn ở đó, vàng vẫn ở trong tủ. Chỉ có ông là không còn.
Chuyện ông Hai không phải để dọa ai. Mà để mình soi lại mình. Mình có đang gom hoa không? Có đang mải mê đến mức quên ăn, quên ngủ, quên người thân bên cạnh không? Có đang nghĩ rằng đợi gom đủ rồi mới sống, mới thương, mới nghỉ ngơi không? Nếu có, thì mình đang giống người nhặt hoa trong làng đang ngủ. Lũ có thể đến bất cứ lúc nào. Không ai báo trước.
Biết thân như bọt nước là biết đủ. Biết đủ không phải là không làm gì. Mà là làm vừa đủ, giữ vừa đủ, rồi dừng lại để sống. Kiếm tiền đủ nuôi gia đình thì dừng lại một chút để ăn cơm với vợ con. Mua nhà đủ ở thì dừng lại một chút để chăm cha mẹ già. Có danh vọng vừa đủ thì dừng lại một chút để thở, để nhìn trời, để nghe con cười. Hoa đẹp, nhưng hoa nào cũng tàn. Người biết hoa tàn thì ngắm hoa lúc hoa còn nở, chứ không hái hết cả vườn rồi ngồi tiếc.
Tối nay, trước khi ngủ, mình thử nghĩ xem: hôm nay mình đã hái bao nhiêu hoa, và đã sống được bao nhiêu. Nếu cả ngày chỉ toàn hái mà chưa kịp sống, thì ngày mai hãy bớt hái lại một chút. Dành một buổi tối cho gia đình. Dành một buổi sáng cho chính mình. Vì lũ không hẹn ngày nào đến. Mà làng thì vẫn đang ngủ. Người tỉnh là người biết dừng tay hái hoa đúng lúc, để còn kịp sống trọn một ngày.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư