Tết năm nay, nhà tôi chụp một tấm ảnh gia đình.
Mọi người đứng đủ cả. Cha mẹ, anh chị em, con cháu. Ai cũng cười. Nhưng khi rửa ảnh ra, tôi nhìn đi nhìn lại mà thấy thiếu thiếu. Thiếu bà nội. Mọi năm bà vẫn ngồi giữa, cười móm mém. Năm nay ghế đó trống. Bà đi đã hai năm rồi. Nhưng trong tấm ảnh này, chỗ trống của bà vẫn hiện ra rõ ràng hơn cả những người đang đứng đó.
Có những mất mát không ồn ào. Nó chỉ hiện ra trong những lúc rất thường. Một bữa cơm thiếu một cái chén. Một tấm ảnh thiếu một người. Một câu chuyện kể dở, không còn ai ngồi nghe. Những chỗ trống nhỏ đó, ngày qua ngày, nhắc mình rằng có một người đã từng ở đó, giờ không còn nữa.
Trong sách có một câu nói về tất cả mọi thứ trên đời. Tất cả đều vô thường. Tất cả đều phát sanh và tự nhiên hoại diệt. Nghĩa là mọi thứ sinh ra rồi sẽ diệt đi, theo quy luật tự nhiên của nó. Không có gì ngoại lệ. Người thân của mình cũng vậy. Mình cũng vậy.
Biết vậy, mà khi mất đi một người thân, mình vẫn đau. Đau là đúng. Đau vì mình thương. Người ta hay nói thời gian sẽ làm lành mọi vết thương. Nhưng thật ra thời gian không làm lành. Thời gian chỉ dạy mình sống chung với chỗ trống đó. Lúc đầu, chỗ trống to lắm. Đi đâu cũng thấy. Làm gì cũng nhớ. Lâu dần, chỗ trống vẫn đó, nhưng mình đã học cách bước qua nó mà không vấp ngã mỗi lần.
Tôi nhớ có lần dọn nhà, tìm thấy một tấm ảnh cũ của bà. Ảnh đã ố vàng. Góc ảnh hơi quăn. Bà trong ảnh còn trẻ, tóc đen, cười tươi. Tôi ngồi nhìn tấm ảnh rất lâu. Bà trẻ như vậy, mà tôi chỉ nhớ bà lúc già, lưng còng, tóc bạc. Hóa ra bà cũng từng trẻ. Bà cũng từng có một thời của riêng bà. Rồi thời đó qua đi. Rồi bà già đi. Rồi bà đi hẳn. Vô thường không chừa một ai. Kể cả người mình thương nhất.
Nhưng tấm ảnh dạy tôi một điều. Người đi rồi, nhưng tình thương thì ở lại. Bà không còn ngồi ở ghế giữa nữa. Nhưng cách bà dạy con cháu sống hiền lành, cách bà nấu một nồi canh, cách bà kể chuyện cổ tích cho cháu nghe, những thứ đó vẫn còn. Nó còn trong cách mẹ tôi nấu ăn. Nó còn trong cách tôi dạy con. Người ta đi, nhưng những gì người ta đã gieo thì ở lại, nảy mầm trong người ở lại.
Cho nên, nhớ người đã khuất không phải là ôm chặt tấm ảnh mà khóc mãi. Nhớ là sống sao cho xứng với những gì người đó đã dạy. Bà dạy mình hiền, thì mình sống hiền. Bà dạy mình thương người, thì mình thương người. Bà dạy mình đừng tham, thì mình đừng tham. Làm được vậy, bà chưa bao giờ thật sự đi xa.
Cũng có người hỏi, chụp ảnh gia đình để làm gì, khi rồi ai cũng sẽ thiếu đi. Nhưng chính vì rồi sẽ thiếu đi, mình mới chụp. Tấm ảnh không giữ được người. Tấm ảnh chỉ giữ được một khoảnh khắc. Khoảnh khắc cả nhà còn đủ. Khoảnh khắc đó qua rồi thì không lấy lại được. Nhưng nhờ có tấm ảnh, mình còn nhớ khoảnh khắc đó đã từng có thật. Mình đã từng đủ đầy như vậy. Mình đã từng hạnh phúc như vậy. Nhớ được điều đó, cũng là một niềm an ủi.
Tết sang năm, nhà tôi sẽ lại chụp một tấm ảnh. Có thể lại thiếu thêm một người. Hoặc có thêm một đứa trẻ mới. Ảnh gia đình nào cũng vậy. Người vào, người ra. Đủ rồi thiếu. Thiếu rồi lại đủ theo một cách khác. Vô thường là vậy. Nó lấy đi, nhưng nó cũng mang đến.
Tấm ảnh năm nay thiếu bà. Tôi sẽ treo nó lên tường, cạnh tấm ảnh cũ có bà. Hai tấm ảnh, hai thời khác nhau, cùng kể một câu chuyện. Câu chuyện về một gia đình đã từng đủ đầy, đã mất đi một người, và vẫn đang sống tiếp. Sống tiếp không phải là quên. Sống tiếp là mang theo người đã đi, trong cách mình sống mỗi ngày.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư