Trong ngăn tủ của tôi có một chiếc khăn tay thêu. Vải đã cũ, màu đã phai. Trên góc khăn thêu một bông hoa nhỏ, chỉ thêu đã sờn. Đây là chiếc khăn của bà tôi. Bà dùng nó bao nhiêu năm. Ngày bà mất, mẹ gấp chiếc khăn lại, đặt vào tay tôi. Mẹ nói, giữ lấy, làm kỷ niệm.
Tôi ít khi lấy khăn ra. Mỗi lần lấy ra, tôi lại nhớ bà. Nhớ bàn tay bà khô gầy, cầm chiếc khăn lau mồ hôi trán. Nhớ buổi trưa bà ngồi ngoài hiên, vừa quạt vừa kể chuyện ngày xưa. Nhớ mùi trầu trên áo bà. Chiếc khăn nhỏ như vậy mà chứa cả một đời người.
Rồi có một lần, tôi làm rớt chiếc khăn xuống nước. Vớt lên, màu phai thêm một chút. Chỉ thêu bung thêm một chút. Tôi hoảng. Tôi nghĩ mình đã làm hỏng kỷ vật duy nhất còn lại của bà. Tôi ngồi buồn cả buổi. Như thể mình vừa đánh mất bà một lần nữa.
Trong kinh Pháp Cú có câu: Người ham nhiều con cái, thích súc vật dư thừa, tử thần sẽ kéo bừa, như lụt cuốn làng ngủ. Nghĩa là: người ta cứ lo tích trữ, cứ tưởng mọi thứ ở mãi bên mình, rồi cái chết đến bất ngờ như cơn lụt cuốn trôi ngôi làng đang ngủ. Lời ấy nghe nặng nề. Nhưng nó nhắc mình một điều thật: không có gì ở mãi, kể cả người thân yêu nhất. Bà tôi cũng đã đi. Cha mẹ tôi rồi cũng sẽ đi. Tôi rồi cũng sẽ đi.
Lại có câu trong kinh Pháp Cú: Hãy nhìn như bọt nước, hãy nhìn như ảo cảnh, hãy nhìn đời như vậy, thần chết không bắt gặp. Nghĩa là: hãy nhìn đời như bọt nước, như ảo ảnh. Thấy rõ mọi thứ mỏng manh, không thật chắc, thì lòng mình không bị cái chết làm cho hoảng sợ. Chiếc khăn tay của bà cũng như bọt nước. Nó đã phai, sẽ phai thêm, rồi một ngày nó rách, nó mục. Đó là lẽ thường của một mảnh vải. Buồn vì nó phai là buồn vì mình đòi một mảnh vải phải còn mãi.
Tôi hiểu ra, giữ kỷ vật không có nghĩa là giữ cho nó nguyên vẹn mãi. Không có cách nào giữ nguyên vẹn mãi. Vải thì mục. Giấy thì vàng. Ảnh thì mờ. Cái mình giữ được không phải là món đồ. Cái mình giữ được là cách sống. Bà tôi sống hiền lành, hay giúp người, hay nhường nhịn. Nếu tôi sống được như bà, thì bà vẫn còn trong tôi. Chiếc khăn chỉ là cái cớ để nhớ. Nhớ để sống tốt hơn. Không phải nhớ để buồn mãi.
Có người giữ kỷ vật như giữ báu vật. Cất trong hộp kín, không dám đụng vào, sợ hỏng. Ngày giỗ lấy ra nhìn một lúc, rồi cất lại. Cả năm không dám dùng. Như vậy, kỷ vật trở thành gánh nặng. Người đã khuất chắc không muốn con cháu sống trong sợ hãi như vậy. Bà tôi ngày xưa dùng chiếc khăn mỗi ngày. Bà lau mồ hôi, lau tay, gấp gọn bỏ túi. Bà không thờ chiếc khăn. Bà sống với nó. Tôi nghĩ, cách giữ kỷ vật đúng nhất là sống với nó một cách tự nhiên.
Bây giờ, tôi vẫn dùng chiếc khăn tay của bà, nhưng cẩn thận hơn. Lau tay sau khi rửa chén. Chấm mồ hôi trán ngày nóng. Dùng xong, giặt nhẹ, phơi trong bóng râm. Tôi không còn sợ nó phai nữa. Phai thì phai. Rách thì vá. Đến ngày nó không dùng được nữa, tôi sẽ gấp lại, cất vào hộp, như mẹ đã làm ngày xưa. Rồi kể cho con tôi nghe: đây là khăn của bà cố, bà cố là người thế này, thế này.
Kỷ vật rồi cũng mất. Người thân rồi cũng đi. Nhưng tình thương thì không mất, nếu mình biết trao nó đi. Tôi trao tình thương của bà cho con tôi, bằng cách kể chuyện bà, bằng cách sống như bà đã sống. Chiếc khăn tay thêu của bà dạy tôi điều đó. Vô thường lấy đi người thân. Nhưng vô thường không lấy đi được lòng biết ơn. Lòng biết ơn còn, thì người đã khuất vẫn còn trong nhà, trong bữa cơm, trong cách mình đối xử với nhau mỗi ngày.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư