Nhà tôi vừa đổi bếp. Cái bếp than dùng bao nhiêu năm, giờ dẹp đi. Thay vào là bếp ga, bật một cái là có lửa. Mẹ tôi đứng nhìn bếp ga một lúc, rồi nói: nhanh thật. Nhưng sao không thấy mùi khói nữa. Tôi cười. Mẹ nói đúng. Bếp ga tiện hơn, sạch hơn, nhanh hơn. Nhưng mùi khói than, mùi lửa củi, thì không còn nữa.
Ngày xưa, nhóm bếp than là cả một công việc. Sáng dậy sớm, chẻ củi, mồi lửa, quạt cho than hồng. Khói bay cay mắt. Tay lấm lem. Nấu một bữa cơm mất cả buổi. Nhưng cả nhà quây quần bên bếp. Người quạt lửa, người nhặt rau, người trông nồi cơm. Bếp than không chỉ là chỗ nấu ăn. Bếp than là chỗ cả nhà ngồi lại với nhau.
Giờ bếp ga bật lên trong một giây. Nấu cơm nhanh hơn. Dọn dẹp sạch hơn. Nhưng mỗi người một việc, ít ngồi lại bên bếp. Con đi làm về muộn, ăn cơm một mình. Mẹ nấu xong, dọn lên bàn, rồi ngồi xem ti vi. Bếp vẫn đỏ lửa. Nhưng hơi ấm quây quần thì vơi đi nhiều.
Trong kinh Trung Bộ, Kinh Saccaka, Đức Phật dạy: sắc là vô thường, thọ, tưởng, hành, thức là vô thường. Tất cả hành là vô thường, tất cả pháp là vô ngã. Nghĩa là: thân này đổi thay. Cảm giác đổi thay. Suy nghĩ đổi thay. Mọi thứ do duyên hợp mà thành đều đổi thay. Không có cái gì giữ nguyên mãi. Cái bếp than đổi thành bếp ga cũng là một đổi thay như vậy. Không ai làm sai. Thời đại đổi thay. Cách sống đổi thay. Đòi giữ mãi bếp than là đòi thời gian ngừng lại.
Thiền sư Vạn Hạnh có bài kệ: Thân như bóng chớp có rồi không. Cỏ cây xuân tươi thu lại khô. Tùy vận thịnh, suy lòng không sợ. Thịnh, suy đầu cỏ hạt sương phô. Nghĩa là: thân như bóng chớp, có rồi không. Cây cỏ xuân tươi, thu lại khô. Tùy theo lúc thịnh lúc suy mà lòng không sợ hãi. Thịnh suy cũng như hạt sương trên đầu ngọn cỏ. Nếp sống cũ qua đi, nếp sống mới đến, cũng như hạt sương. Đến rồi đi. Không cần sợ. Không cần chống lại.
Nhưng không sợ đổi thay không có nghĩa là quên hết cái cũ. Mùi khói bếp than là kỷ niệm đẹp. Nên nhớ. Nên kể cho con cháu nghe. Ngày xưa bà nấu cơm bằng bếp than, cả nhà quây quần như thế nào. Kể để con cháu biết ơn cái tiện nghi hôm nay. Kể để con cháu hiểu, tiện nghi không tự nhiên mà có. Có bao nhiêu đời người đã nhóm lửa, đã quạt than, để hôm nay mình chỉ cần bật bếp.
Cũng đừng chê cái mới. Bếp ga tốt. Nó tiết kiệm thời gian cho mẹ. Mẹ có thời gian nghỉ ngơi. Mẹ có thời gian đọc sách, đi bộ, gặp bạn bè. Ngày xưa mẹ mất cả buổi nhóm bếp, không còn thời gian cho mình. Giờ mẹ rảnh hơn. Đó là điều đáng mừng. Chê cái mới, đòi quay lại cái cũ, là không công bằng với người đã vất vả cả đời.
Tôi nghĩ, sống với vô thường trong nếp sống là giữ cái quý của cũ, nhận cái hay của mới, và đừng để đồ vật quyết định tình cảm. Bếp than hay bếp ga không quan trọng. Quan trọng là cả nhà có ngồi ăn cơm chung không. Có hỏi thăm nhau không. Có kể cho nhau nghe chuyện ngày hôm nay không. Nếu bếp ga mà cả nhà vẫn ăn cơm chung, vẫn cười nói, thì bếp ga cũng ấm như bếp than. Nếu bếp than mà mỗi người ăn một nơi, thì bếp than cũng lạnh.
Hôm nay, tôi nấu cơm bằng bếp ga. Bật bếp, lửa xanh cháy đều. Mẹ ngồi bên cạnh, nhặt rau. Tôi kể mẹ nghe chuyện ở cơ quan. Mẹ kể tôi nghe chuyện hàng xóm. Cơm sôi, mùi thơm bay lên. Không có mùi khói than. Nhưng có tiếng cười. Tôi nghĩ, vậy là đủ. Nếp sống cũ đã qua. Nếp sống mới đã đến. Cái còn lại là người thân ngồi bên nhau. Vô thường đổi bếp, đổi nhà, đổi cả thời đại. Nhưng nó không đổi được tình thương, nếu mình biết giữ lửa trong lòng, không chỉ giữ lửa trong bếp.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư