Sáng nay đi ngang trường cũ, tôi nghe tiếng trống khai giảng. Tùng tùng tùng. Tiếng trống vang ra tận ngoài đường. Học trò áo trắng đứng xếp hàng trong sân. Thầy cô đứng trên bục. Cờ đỏ bay trong nắng sớm. Tôi dừng xe lại, đứng nhìn một lúc.
Tiếng trống ấy đưa tôi về mấy chục năm trước. Ngày khai giảng đầu tiên, mẹ dắt tay tôi đến trường. Tôi mặc áo mới, mang cặp mới, hồi hộp không dám bước vào lớp. Rồi những năm sau, khai giảng thành thói quen. Có năm háo hức vì được lên lớp. Có năm buồn vì phải chia tay bạn cũ. Có năm mưa, sân trường ướt, trống vẫn đánh, học trò vẫn đứng dưới mưa.
Giờ đây, sân trường vẫn đó. Tiếng trống vẫn đó. Nhưng học trò đã là những đứa trẻ khác. Thầy cô cũ có người đã nghỉ hưu, có người đã mất. Bạn bè ngày xưa mỗi người một nơi. Có người tôi không còn nhớ tên. Có người nhớ tên mà không còn liên lạc. Có người đã thành đạt. Có người vẫn chật vật mưu sinh. Mỗi người một số phận, không ai giống ai. Thời học trò của tôi đã qua, không trở lại được nữa.
Trong kinh Pháp Cú có câu: Mùa mưa ta ở đây, hè thu ta ở đây. Kẻ ngu si nghĩ vậy, nào đâu thấy hiểm nguy. Nghĩa là: người ta cứ tính, mùa mưa mình ở đây, mùa hè mình ở đây, năm này qua năm khác, tưởng mình còn nhiều thời gian lắm. Mà không thấy hiểm nguy đang đến gần. Hiểm nguy ở đây là cái chết, là vô thường. Nó đến lúc nào mình không biết.
Ngày còn đi học, tôi cũng nghĩ như vậy. Tôi tưởng thời gian còn dài. Tôi tưởng bạn bè sẽ chơi với nhau mãi. Tôi tưởng thầy cô sẽ dạy mình mãi. Tôi tưởng mình còn nhiều năm để học, để chơi, để làm lại. Nhưng thời gian trôi nhanh hơn mình tưởng. Mới đó mà đã mấy chục năm. Mới đó mà tóc đã bạc. Mới đó mà con tôi cũng đã đi khai giảng, cũng mặc áo mới, cũng hồi hộp như tôi ngày xưa.
Hòa thượng Thích Thanh Từ dạy: một ngày qua rồi không tìm lại được, phải cấp bách nỗ lực làm lợi mình lợi người, không thể chần chờ. Nghĩa là: thời gian đã qua thì không lấy lại được. Biết vậy thì phải gấp rút làm việc tốt, đừng chần chờ. Lời dạy ấy nghe thì nghiêm khắc. Nhưng nghĩ kỹ thì rất thương. Vì thầy muốn mình đừng phí đời vào những chuyện không đâu.
Tôi nghĩ, tiếng trống trường nhắc mình hai điều. Thứ nhất, đừng đợi đến mai mới làm việc tốt. Muốn xin lỗi ai thì xin lỗi hôm nay. Muốn giúp ai thì giúp hôm nay. Muốn học điều gì mới thì học hôm nay. Mai có thể mình còn khỏe, nhưng người mình muốn giúp có thể không còn đó. Mai có thể mình còn thời gian, nhưng cơ hội có thể không còn. Thứ hai, đừng tiếc thời đã qua. Thời học trò đẹp, nhưng nó đã qua. Tiếc mãi thì mình không sống được với hiện tại. Hiện tại cũng có cái đẹp của nó. Con mình đang đi học. Cháu mình đang lớn. Mình còn sức để dạy con, để kể chuyện ngày xưa cho cháu nghe.
Tôi đứng nghe tiếng trống một lúc nữa rồi đi. Học trò đã vào lớp. Sân trường vắng dần. Tiếng trống im. Chỉ còn tiếng ve kêu trên cây phượng. Tôi nghĩ, tiếng trống khai giảng năm nào cũng đánh. Nhưng người nghe trống thì đổi thay mỗi năm. Đó là vô thường. Nó buồn, mà cũng đẹp. Buồn vì thời của mình đã qua. Đẹp vì đời vẫn tiếp tục. Trẻ con vẫn đến trường. Thầy cô vẫn dạy. Tiếng trống vẫn vang. Mình nghe trống, nhớ thời xưa, rồi quay về với việc hôm nay. Việc hôm nay là sống tử tế, làm việc tốt, thương người thân khi còn có thể. Đó là cách mình đáp lại tiếng trống. Không phải bằng nước mắt. Bằng một ngày sống có ích.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư