Phần trước, mình nói về của cải đổi thay. Hôm nay, mình nói về tình cảm. Thứ mà người ta tưởng là bền nhất trong đời. Thương nhau, yêu nhau, gắn bó với nhau. Nhưng rồi sẽ thấy, tình cảm cũng đổi thay như mọi thứ khác.
Bạn thân hồi đi học, ngày nào cũng ngồi cùng bàn, chia nhau từng củ khoai. Giờ mỗi người một nơi, mỗi người một việc, gặp nhau một năm được một lần. Người yêu cũ ngày xưa thề non hẹn biển, giờ thành người dưng, gặp nhau ngoài đường chỉ gật đầu chào. Cha mẹ ngày xưa khỏe mạnh, lo cho mình từng miếng ăn. Giờ cha mẹ già yếu, chính mình phải lo lại cho cha mẹ.
Trong sách Phật Giáo của cụ Trần Trọng Kim có ghi: yêu thương mà phải xa lìa nhau là khổ. Gọi là ái biệt ly khổ. Sinh ra là khổ, bệnh tật là khổ, già yếu là khổ, chết là khổ. Oán ghét mà phải gặp nhau là khổ. Yêu thương mà phải xa lìa nhau là khổ. Mong muốn mà không được là khổ. Cái khổ ở đời thật là rõ rệt, không ai có thể nói là không khổ.
Nói lại bằng lời thường thì thế này. Thương nhau không có nghĩa là ở mãi bên nhau. Xa nhau không phải vì hết thương. Có khi thương lắm mà vẫn phải xa. Vì việc làm, vì cuộc sống, vì mỗi người một đường. Đời đổi, người đổi, hoàn cảnh đổi. Tình cảm nằm trong dòng đổi thay đó, không đứng ngoài được.
Cụ Trần Trọng Kim còn viết ở một chỗ khác: vật chất biến đổi vô thường, nay thế này, mai thế khác, làm cho người ta bơ vơ không biết bấu víu vào đâu, tựa như chiếc thuyền lênh đênh giữa dòng, không biết đâu là bờ là bến. Tình cảm cũng vậy. Hôm nay thế này, mai thế khác. Người hôm qua còn thương, hôm nay đã đổi lòng. Không phải vì ai xấu. Vì lòng người cũng là một dòng chảy.
Thương mà níu kéo thì thành khổ. Níu kéo là kiểm soát, là ghen tuông, là trách móc. Sao anh không như xưa. Sao em đổi thay. Càng níu, người kia càng ngột ngạt. Càng trách, tình cảm càng rạn. Níu kéo không giữ được ai. Nó chỉ làm cho cuộc chia xa thêm nặng nề. Người đi đã khổ, người ở lại cũng khổ.
Thương đúng cách là trân trọng lúc còn bên nhau. Nói lời tử tế khi còn kịp. Ăn với nhau một bữa cơm ngon. Ngồi với nhau một buổi chiều yên. Khi phải xa nhau, tiễn nhau trong bình an. Đừng để lời cuối cùng nói với nhau là lời trách móc. Lời tử tế ở lại lâu lắm. Lời cay đắng cũng ở lại lâu lắm.
Người đã khuất cũng vậy. Thương nhớ là lẽ thường. Thắp một nén nhang, nhớ một kỷ niệm đẹp, rồi sống tiếp cho tốt. Đừng giam mình trong nhớ thương. Người đi rồi, mình sống tốt mới là cách thương họ đúng nhất. Khóc mãi, buồn mãi, bỏ bê đời mình, đó không phải là thương. Đó là để nỗi nhớ thành gánh nặng.
Ngày xưa, người ta viết thư tay cho nhau. Viết một lá thư mất cả buổi. Gửi đi, chờ cả tuần mới có hồi âm. Thư đến, đọc đi đọc lại nhiều lần. Chữ viết, nét mực, mùi giấy, tất cả đều là tình cảm. Giờ nhắn tin chỉ mất một giây. Nhưng tình cảm có nhanh hơn không? Không. Tin nhắn đến nhanh, đi cũng nhanh. Đọc xong rồi quên. Người ta nhắn nhau mỗi ngày, nhưng gặp nhau thì ít. Thư tay chậm mà sâu. Tin nhắn nhanh mà cạn. Không phải tại cái điện thoại. Mà tại lòng người đổi. Đổi từ chậm rãi sang vội vàng. Đổi từ sâu nặng sang hời hợt. Tình cảm không mất vì công nghệ. Tình cảm mất vì người ta không còn dành thời gian cho nhau. Viết thư hay nhắn tin, điều quan trọng vẫn là mình có thật lòng với nhau hay không.
Phần ba xin dừng ở đây. Tình cảm đổi thay không làm cho tình cảm mất giá trị. Chính vì đổi thay nên tình cảm mới đáng quý. Còn bên nhau thì thương nhau cho trọn. Phần sau, mình nói về danh vọng. Tiếng khen, chức tước, bảng vàng. Những thứ người ta đuổi theo cả đời. Rồi sẽ thấy, chúng cũng đổi thay như tình cảm vậy.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư