🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Vô thường – sinh tử

Mọi thứ rồi sẽ đổi thay — Phần 4

Vô thường – sinh tử · 7 phút đọc

Phần trước, mình nói về tình cảm đổi thay. Hôm nay, mình nói về danh vọng. Tiếng khen, chức tước, bảng vàng, sự nổi tiếng. Những thứ người ta đuổi theo cả đời. Thật ra, chúng cũng đổi thay như mọi thứ khác trong chuỗi bài này.

Người được khen hôm nay, mai có thể bị chê. Người lên chức năm nay, vài năm nữa cũng về hưu. Bảng vàng treo trong phòng khách, mười năm sau đã ố vàng, chữ mờ dần. Người nổi tiếng một thời, giờ đi ngoài đường không ai nhận ra. Danh vọng đến rồi đi, như khách qua nhà. Không ai giữ được tiếng khen mãi mãi.

Thiền sư Thích Nhất Hạnh trong sách Sen Búp Từng Cánh Hé có một bài thực tập thở rất hay: thở vào, mình thấy sự đeo đuổi danh vọng trong lòng mình; thở ra, mình thấy tính mong manh vô thường của danh vọng đó. Chỉ một hơi thở thôi mà thấy được hai điều. Thứ nhất, danh vọng không ở ngoài kia, nó ở trong lòng mình, trong cái muốn được khen, muốn được nhớ, muốn được trọng. Thứ hai, cái mình đang đeo đuổi đó mong manh lắm, đổi thay từng ngày. Người ta đeo đuổi danh vọng như đeo đuổi một đám mây. Mây thì đẹp, nhưng nắm không được, giữ không xong. Hôm nay mây trắng, mai mây đen. Chạy theo mây thì mệt, mà đứng lại nhìn mây thì lại thấy nó đẹp. Bài thực tập đó không bảo mình bỏ hết việc, bỏ hết cố gắng. Nó chỉ bảo mình nhìn cho rõ: mình đang làm việc vì việc đáng làm, hay mình đang làm việc vì cái danh đi sau việc đó.

Rút lui đúng lúc là trí tuệ lớn. Làm xong việc, lập được công, rồi đi. Không ở lại để ôm danh, giữ ghế, sợ mất. Phạm Lãi hiểu rằng danh là cái bóng đi theo sau việc làm. Việc làm xong, bóng cũng tan. Ôm cái bóng thì chẳng được gì, chỉ mỏi tay. Người trí làm việc vì việc đáng làm, không vì tiếng khen đi kèm.

Kinh Kim Cang có câu kết rất nổi tiếng: nhất thiết hữu vi pháp, như mộng huyễn bào ảnh, như lộ diệc như điện, ưng tác như thị quán. Nói bằng lời thường thì là: mọi thứ có hình tướng, có sinh diệt, đều như giấc mộng, như ảo ảnh, như bọt nước, như sương mai, như tia chớp. Danh vọng cũng nằm trong đó. Nó như giấc mộng vì đang có đó mà tỉnh dậy thì không còn. Như bọt nước vì nổi lên đẹp đẽ rồi tan ngay. Như sương mai vì nắng lên là hết. Như tia chớp vì lóe lên một cái rồi tắt. Thấy danh vọng như vậy không phải để coi thường việc làm. Ngược lại, thấy vậy mình mới làm việc cho đàng hoàng, vì việc làm là thật, còn cái danh đi sau việc làm chỉ là cái bóng. Ôm cái bóng thì chẳng được gì. Làm tốt việc thì cái bóng tự có, mà không có cũng không sao.

Hiểu vậy thì làm việc sẽ nhẹ nhàng hơn. Làm hết mình vì việc đáng làm. Khen đến thì nhận, không kiêu. Chê đến thì nghe, không giận quá. Khen hay chê đều là lời người đời. Lời người đời đổi theo ngày, theo bữa. Hôm nay họ khen mình, mai họ khen người khác. Bám vào lời khen thì khổ, vì lời khen không ở yên một chỗ.

Khi hết thời cũng vậy. Về hưu, hết nổi tiếng, hết người vây quanh. Buồn thì cứ buồn một lúc, rồi sống tiếp. Giá trị của mình không nằm ở cái danh. Nó nằm ở việc mình đã làm, ở người mình đã giúp, ở cách mình đã sống. Những thứ đó không ai lấy được. Danh mất rồi, người vẫn còn đó, việc tốt vẫn còn đó.

Người đuổi theo danh vọng cả đời thường mệt. Được rồi sợ mất. Mất rồi muốn lấy lại. Lấy lại rồi lại sợ mất. Cứ vậy mà hết một đời. Người biết danh vọng vô thường thì làm việc xong rồi thôi. Xong việc thì nghỉ. Nghỉ ngơi cũng là một phần của trí tuệ. Không phải việc gì cũng phải giữ, không phải danh gì cũng phải ôm.

Thầy giáo cũ của tôi về hưu đã mười năm. Ngày xưa thầy là hiệu trưởng, đi đâu cũng có người chào. Giờ thầy về quê, sống trong căn nhà nhỏ, trồng rau, nuôi gà. Học trò cũ vẫn tìm về thăm thầy. Tết nào cũng đông. Không phải vì thầy còn chức. Thầy hết chức lâu rồi. Học trò về vì nhớ thầy. Nhớ những bài giảng, nhớ cách thầy dạy làm người. Cái chức hiệu trưởng đã hết. Nhưng cái tình thầy trò còn nguyên. Danh vọng hết rồi, nhưng giá trị của thầy vẫn còn. Người ta kính thầy không phải vì cái ghế thầy từng ngồi. Người ta kính thầy vì những gì thầy đã cho đi. Ghế thì người khác ngồi vào. Nhưng lòng kính trọng thì không ai lấy được. Đó là bài học về danh vọng. Danh thì đổi. Nhưng việc tốt mình làm thì ở lại trong lòng người khác.

Phần bốn xin dừng ở đây. Danh vọng đổi thay, đó là lẽ thường. Biết vậy thì mình làm việc mà không bị danh trói. Phần cuối của chuỗi bài, phần năm, mình sẽ nói về cách sống an nhiên với tất cả những đổi thay này. Thân đổi, của đổi, tình đổi, danh đổi. Vậy sống sao cho lòng được yên?

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Mọi thứ rồi sẽ đổi thay · Phần 4
Nguồn
• Sen Búp Từng Cánh Hé (HT Thích Nhất Hạnh) — bài thực tập thở về danh vọng vô thường, tr. 52
• Kinh Kim Cang — kệ cuối: nhất thiết hữu vi pháp, như mộng huyễn bào ảnh (phap044.htm)
Bài liên quanMọi thứ rồi sẽ đổi thay — Phần 5Biển cạn, núi mòn: vô thường của cả trời đấtHoa tàn rồi xuân lại về: vô thường và niềm hy vọng