Phần trước, ta đã nói về tình cảm và gia đình đổi thay: người thương xa dần, con cái rời nhà, cha mẹ già đi. Hôm nay, ta nói về một thứ đổi thay khác, mà nhiều người khổ vì nó cả đời: tiền tài và danh vọng.
Có anh bạn làm ăn phát đạt, nhà lầu xe hơi, bạn bè nể trọng. Một trận biến động, công việc đổ vỡ, tiền bạc đội nón ra đi. Anh bảo: "Mất tiền đã đành, mất luôn cả mặt mũi, không dám gặp ai." Nghe mà thương. Hóa ra thứ anh mất không chỉ là tiền, mà là cái cảm giác mình có giá trị.
Trong sách Phật Học Chỉ Nam, có câu: "Tất cả đều vô thường". Tiền tài, danh vọng, nhà cửa, chức vụ, tất cả đều nằm trong chữ "tất cả" ấy. Hôm nay có, ngày mai có thể không. Hôm nay người ta tung hô, ngày mai người ta quay lưng. Không phải đời bạc bẽo. Đời vốn như vậy từ xưa đến nay.
Hiểu được điều này, ta dùng tiền khác đi. Tiền là phương tiện, không phải ông chủ. Có tiền, ta lo cho gia đình, giúp người khó khăn, làm việc có ích. Hết tiền, ta sống đơn giản lại, vẫn còn đôi tay và tấm lòng. Người khôn không đo giá trị của mình bằng số tiền trong túi. Vì số tiền ấy lên xuống như thủy triều, mà giá trị con người thì không nên lên xuống theo nó.
Danh vọng cũng vậy. Được khen thì vui một chút, đừng say. Bị chê thì buồn một chút, đừng gục. Lời khen tiếng chê như gió thoảng qua tai, hôm nay thổi hướng này, mai thổi hướng khác. Người đứng vững là người biết mình đang làm gì, và làm việc ấy vì điều đúng, không phải vì tiếng khen.
Có bà chủ quán nhỏ, ngày bán được trăm tô phở, ngày chỉ được hai chục tô. Bà bảo: "Ngày đông thì vui, ngày vắng thì dọn quán sớm, về chơi với cháu. Tiền nhiều hay ít, mình vẫn là mình." Bà nói mà cười. Nụ cười của người không để tiền bạc làm chủ lòng mình.
Cũng đừng vì vô thường mà bỏ mặc tiền bạc, sống buông xuôi. Hiểu vô thường không phải là không làm gì. Mà là làm hết sức, rồi buông kết quả. Làm ăn chăm chỉ, tiết kiệm vừa phải, giúp đỡ trong khả năng. Được bao nhiêu thì hưởng bấy nhiêu, không tham quá, không tiếc quá. Đó là cách sống an với tiền tài.
Người xưa có câu: tiền bạc như nước chảy qua tay, giữ chặt thì mỏi, buông lơi thì trôi mất. Cách tốt nhất là dùng nước ấy tưới cho mảnh vườn đời mình: nuôi con ăn học, chăm cha mẹ già, giúp người lỡ bước. Nước chảy đi, nhưng vườn thì xanh lại. Đó mới là cách giữ tiền khôn ngoan nhất.
Có một người từng giàu có, sau biến cố mất gần hết tài sản. Người quen tưởng ông sẽ gục ngã. Nhưng ông lại sống nhẹ nhàng hơn trước. Ông bảo: "Trước đây, tôi có nhiều tiền mà lúc nào cũng lo. Lo mất, lo bị lừa, lo người ta chỉ đến vì tiền. Giờ ít tiền rồi, tôi mới biết ai là bạn thật." Mất mát lấy đi của ông nhiều thứ, nhưng cũng trả lại cho ông một thứ quý giá: sự rõ ràng về lòng người.
Tiền bạc, dùng đúng cách, là phương tiện tốt. Dùng sai cách, là gánh nặng. Người có tiền mà biết chia sẻ, tiền ấy sinh phước. Người có tiền mà chỉ biết tích trữ, tiền ấy sinh lo âu. Không phải số tiền quyết định hạnh phúc, mà là cách ta quan hệ với tiền. Tiền trong tay người tỉnh táo thì lành. Tiền trong tay người tham lam thì dữ.
Danh vọng cũng là một thứ tiền bạc khác. Được người ta khen, được ngồi ghế cao, được nhiều người biết đến, ai mà không thích. Nhưng danh vọng như bóng nắng trên tường, nắng đổi hướng thì bóng cũng đổi. Người xây giá trị của mình trên lời khen của thiên hạ, sẽ khổ mỗi khi thiên hạ đổi ý. Người xây giá trị trên việc mình làm, trên tấm lòng mình, thì lời khen tiếng chê chỉ là gió thoảng.
Có một điều ít ai để ý: đủ là một con số do mình tự đặt ra. Người biết đủ, có ít vẫn thấy đủ. Người không biết đủ, có nhiều vẫn thấy thiếu. Biết đủ không phải là an phận nghèo hèn. Biết đủ là biết điểm dừng, để không chạy mãi theo những thứ ngoài tầm với, mà quên mất những thứ đang có trong tay: sức khỏe, gia đình, một mái nhà yên ổn.
Phần sau, phần cuối của chuỗi này, ta sẽ gom tất cả lại: thân đổi thay, tình đổi thay, tiền đổi thay, vậy thì sống sao cho an giữa bao nhiêu đổi thay ấy? Câu trả lời nằm ở một chữ rất đơn giản, mà cả chuỗi bài này muốn gửi đến quý vị.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư