Tết năm ngoái, mâm cơm nhà tôi đủ mười người. Ba mẹ ngồi đầu bàn. Các con, các cháu ngồi quây quần. Bà ngoại gắp thức ăn cho từng đứa, miệng cười, miệng nhắc: ăn nhiều vào, năm nay đứa nào cũng gầy. Năm nay, mâm cơm chỉ còn chín người. Ghế của bà ngoại vẫn đó, nhưng bà không còn ngồi nữa. Bà đi vào một buổi chiều tháng sáu, nhẹ nhàng như người ta tắt một ngọn đèn. Không ai khóc to. Chỉ là, cả nhà ăn cơm mà cứ thấy thiếu thiếu một cái gì đó. Thiếu tiếng bà nhắc ăn nhiều vào.
Bữa cơm đoàn viên, nó là vậy đó. Năm nào cũng mong đủ người. Mà có năm nào chắc chắn là đủ đâu? Năm ngoái còn đủ, năm nay đã thiếu một người. Năm nay còn đủ, sang năm thì sao? Không ai dám chắc. Không phải vì mình bi quan. Mà vì đời nó vốn như vậy. Người đến, người đi. Người ngồi vào bàn, rồi có lúc phải đứng dậy rời bàn. Đó là lẽ thường, mà mình cứ quên.
Trong kinh Pháp Cú, có một câu mà Đức Phật dạy: nhờ trí tuệ quán chiếu, thấy các hành vô thường. Nói bằng lời thường thì thế này: mọi thứ trên đời đều đổi thay, không có gì đứng yên mãi. Mâm cơm hôm nay đủ người, không có nghĩa là mâm cơm năm sau cũng đủ người. Người thân hôm nay còn khỏe, không có nghĩa là mãi mãi còn khỏe. Hiểu được điều đó, không phải để mình buồn. Hiểu được điều đó, là để mình biết quý.
Quý cái gì? Quý bữa cơm hôm nay. Có nhiều nhà, ăn cơm với nhau mà mỗi người một cái điện thoại. Cha gắp thức ăn, con cắm mặt vào màn hình. Mẹ kể chuyện, không ai nghe. Ăn xong, ai về phòng nấy. Đến lúc một người trong nhà đi rồi, mới tiếc: sao hồi đó mình không ngồi ăn với nhau cho đàng hoàng. Sao hồi đó mình không nghe mẹ kể chuyện. Sao hồi đó mình không hỏi cha dạo này khỏe không. Tiếc thì muộn rồi. Người đi rồi, mình có muốn nghe cũng không còn ai kể nữa.
Cho nên, vô thường không phải là lời dọa. Vô thường là lời nhắc. Nhắc mình đừng hẹn. Đừng hẹn đến Tết mới về thăm cha mẹ, vì Tết còn xa mà sức khỏe của cha mẹ thì không đợi. Đừng hẹn đến lúc rảnh mới ngồi ăn với nhau, vì rảnh thì ít mà bận thì nhiều. Đừng hẹn đến lúc giàu mới báo hiếu, vì hiếu không cần giàu, hiếu cần có mặt. Có mặt trong bữa cơm. Có mặt trong câu chuyện. Có mặt khi cha mẹ cần một người ngồi bên cạnh.
Tôi quen một anh bạn. Anh làm ăn xa, mỗi năm về nhà đúng một lần vào Tết. Năm nào anh cũng nói: năm sau con về nhiều hơn. Nhưng công việc cứ cuốn anh đi. Đến năm mẹ anh mất, anh về kịp nhìn mẹ lần cuối. Anh ngồi bên giường mẹ, nắm tay mẹ, mẹ nói: con về rồi à, mẹ đợi con. Rồi mẹ đi. Anh kể với tôi, giọng anh nghẹn lại: giá mà năm nào mình cũng về. Giá mà mình không hẹn. Một chữ giá mà thôi, mà nặng cả một đời.
Bữa cơm đoàn viên, nó không cần phải sang trọng. Không cần phải đủ món. Chỉ cần đủ người, và đủ lòng. Một nồi canh chua, một đĩa cá kho, cả nhà ngồi ăn với nhau, nói với nhau vài câu, cười với nhau vài tiếng, vậy là đủ. Đủ hơn nhiều so với một mâm cỗ linh đình mà mỗi người ngồi một góc, lòng mỗi người một nơi.
Năm nay, nhà bạn còn đủ người không? Nếu còn, thì mừng. Mừng không phải bằng cách chụp hình đăng lên mạng. Mừng bằng cách gắp cho cha một miếng cá, hỏi mẹ dạo này ngủ có ngon không, nghe con kể chuyện trường lớp. Những chuyện nhỏ đó, sau này nhớ lại, nó quý hơn cả mâm cỗ.
Còn nếu nhà bạn năm nay đã thiếu một người, thì sao? Thì mình vẫn ngồi vào mâm cơm. Mình đặt thêm một chén cơm, thắp một nén nhang, nhớ về người đã đi. Nhớ không phải để khóc mãi. Nhớ để biết ơn. Biết ơn vì đã từng có những bữa cơm đủ người. Biết ơn vì người đó đã từng ngồi ở đầu bàn, gắp thức ăn cho mình. Rồi mình quay sang những người còn ngồi đây, mình thương họ hơn. Vì mình biết, đâu phải năm nào cũng đủ người. Hôm nay còn đủ, là hôm nay còn là một ngày may mắn.
Mọi thứ đổi thay, đó là lẽ thật. Nhưng chính vì mọi thứ đổi thay, nên bữa cơm hôm nay mới quý. Quý, vì nó có thể là bữa cơm cuối cùng đủ người. Quý, vì nó không bao giờ trở lại y như cũ. Ăn một bữa cơm cho trọn vẹn, nghe một câu chuyện cho trọn vẹn, thương một người cho trọn vẹn, ngay hôm nay. Đừng hẹn. Hẹn, là cách chắc chắn nhất để đánh mất.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư