Hôm qua, tôi gặp một người quen cũ ở ngoài đường. Tôi nhìn anh ta, tôi biết chắc là mình quen anh ta. Nhưng tên anh ta là gì, tôi nghĩ mãi không ra. Tôi cười trừ, chào hỏi qua loa, rồi đi. Đi được một đoạn, tôi mới nhớ ra tên anh ta. Nhưng lúc đó, anh ta đã đi mất rồi. Tôi đứng giữa đường, tự hỏi: sao mình lại quên được một cái tên quen thuộc như vậy?
Chuyện quên, ai cũng gặp. Quên tên người quen. Quên mình định nói gì. Quên đã khóa cửa chưa, quên đã tắt bếp chưa. Quên chuyện hôm qua, quên chuyện tuần trước. Có hôm, mình vào phòng lấy một thứ, đứng giữa phòng rồi quên mất mình vào đây để làm gì. Đứng ngẩn ra một lúc, rồi đi ra, tay không. Đến lúc quay lại, mới nhớ ra.
Hồi trẻ, mình nhớ dai lắm. Học thuộc bài nhanh. Nhớ số điện thoại của cả chục người. Nhớ đường đi, nhớ mặt người, nhớ chuyện cũ từ hồi nhỏ. Mình từng nghĩ, trí nhớ là của mình, nó sẽ ở với mình mãi. Nhưng rồi thời gian trôi, mình quên nhiều hơn. Quên nhanh hơn. Có những chuyện mình chắc chắn là mình nhớ, vậy mà khi kể lại, người khác bảo: không phải vậy đâu, anh nhớ lộn rồi. Mình cãi, rồi sau đó mới biết, mình nhớ lộn thật.
Trong đạo Phật, có một câu nói về vô thường mà tôi thấy rất đúng với chuyện này. Thân vô thường, tâm vô thường, hoàn cảnh vô thường, quốc độ vô thường. Tức là, không chỉ thân thể mình đổi thay, mà cái tâm của mình, cái trí nhớ của mình, cũng đổi thay. Trí nhớ không phải là một cái kho cố định. Nó là một dòng chảy. Có thứ trôi vào, có thứ trôi đi. Mình không giữ được hết. Không ai giữ được hết.
Hiểu được điều đó, mình bớt sợ quên đi một chút. Trước đây, mỗi lần quên, mình hay tự trách: sao mình tệ vậy, sao mình già rồi, sao đầu óc mình kém vậy. Tự trách xong, mình càng lo, càng quên nhiều hơn. Lo lắng nó làm trí nhớ tệ đi, chứ không làm trí nhớ tốt lên. Còn khi mình hiểu, à, quên là chuyện thường, tâm nó vốn vô thường, thì mình nhẹ nhàng hơn. Quên thì ghi lại. Quên thì hỏi lại. Quên thì cười một cái rồi thôi. Không có gì phải xấu hổ.
Nhưng mà, quên cũng có hai mặt. Có những thứ mình nên quên, và có những thứ mình nên nhớ. Chuyện buồn cũ, lời nói làm mình đau, lỗi lầm của người khác, những thứ đó, quên được là tốt. Quên không phải là giả vờ như chưa từng xảy ra. Quên là không để nó ở mãi trong lòng, làm mình khổ mãi. Có người nhớ dai chuyện người ta làm sai với mình mười năm trước. Nhớ từng câu, từng chữ. Nhớ để làm gì? Để giận mãi, để khổ mãi. Cái nhớ đó, nó không giúp gì cho mình. Nó chỉ làm mình nặng thêm.
Còn những thứ nên nhớ thì sao? Nhớ ơn người đã giúp mình. Nhớ lời hứa mình đã nói. Nhớ sinh nhật của mẹ, nhớ ngày giỗ của cha. Nhớ những điều làm mình vui, những người làm mình ấm lòng. Những thứ đó, mình nên ghi lại. Ghi vào sổ, ghi vào điện thoại, ghi vào đâu cũng được. Vì trí nhớ của mình, nó sẽ quên. Mà những điều quý giá, mình không muốn nó trôi đi.
Đặc biệt là với cha mẹ già. Cha mẹ bắt đầu hay quên, hay lặp lại một câu chuyện nhiều lần. Con cái nghe mãi, có khi bực mình. Nhưng mà, cha mẹ quên không phải vì họ muốn quên. Trí nhớ của họ cũng vô thường như trí nhớ của mình, chỉ là nó đổi thay nhanh hơn thôi. Hôm nay họ quên tên mình, ngày mai họ quên đường về. Mình bực, mình gắt, thì họ càng sợ, càng quên nhiều hơn. Mình kiên nhẫn, mình nhắc lại bằng thương yêu, thì họ yên lòng. Họ quên chuyện, nhưng họ không quên cảm giác được thương. Cái cảm giác đó, nó ở lại lâu hơn cả trí nhớ.
Cho nên, nhớ rồi quên, đó là lẽ thường. Đừng buồn vì mình quên. Cũng đừng giận vì người khác quên. Trí nhớ đổi thay, nhưng lòng mình có thể chọn cách đối xử với sự đổi thay đó. Quên thì ghi lại. Lỡ quên thì xin lỗi rồi làm lại. Người thân quên thì nhắc lại bằng thương yêu. Chuyện buồn thì để nó trôi đi. Chuyện vui thì giữ lại cho kỹ.
Cuối cùng, có một điều mà mình nên nhớ, dù trí nhớ có quên bao nhiêu thứ khác. Đó là: hôm nay mình còn nhớ được ai, thì thương người đó ngay hôm nay. Đừng đợi đến lúc quên mất tên nhau mới tiếc. Đừng đợi đến lúc không còn nhớ gì nữa mới ân hận. Trí nhớ vô thường, nhưng tình thương thì mình có thể làm cho nó ở lại, bằng cách sống trọn vẹn trong từng ngày mình còn nhớ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư