Anh Thắng làm ăn khá giả. Anh hay nói với bạn bè, tôi làm gì cũng đúng. Tôi chưa bao giờ sai. Ai góp ý, anh gạt đi. Anh nói, các anh biết gì mà nói. Tôi lăn lộn thương trường mười năm, tôi biết hết. Có lần anh đầu tư một vụ lớn, bạn bè khuyên anh cẩn thận, anh không nghe. Anh nói, các anh nhát gan thì đừng làm ăn. Vụ đó thua lỗ nặng. Anh mất gần hết vốn. Bạn bè tới an ủi, anh vẫn nói, tại thời thế, không phải tại tôi. Tôi không sai. Chỉ là xui thôi.
Câu chuyện của anh Thắng, Kinh Pháp Cú đã nói từ hơn hai ngàn năm trước. Kệ dạy rằng, người ngu nghĩ mình ngu, nhờ vậy thành có trí. Người ngu tưởng có trí, thật xứng gọi chí ngu. Nghe qua tưởng là chơi chữ. Nhưng nghĩ kỹ, đó là một bài học rất sâu. Người biết mình ngu, là người biết mình còn thiếu. Biết mình còn thiếu, thì mình học. Mình nghe người khác. Mình cẩn thận. Nhờ vậy mà mình khôn lên thật. Còn người tưởng mình khôn, là người nghĩ mình đã đủ. Đã đủ thì không học nữa. Không học nữa thì dốt mãi. Dốt mà tưởng mình khôn, đó mới là ngu thật.
Có một điều lạ trong đời. Người càng biết nhiều, càng thấy mình biết ít. Người học rộng, gặp người giỏi hơn mình, mới biết mình còn nhỏ bé. Ngược lại, người biết ít, lại hay tưởng mình biết hết. Vì họ chưa gặp ai giỏi hơn mình. Họ chưa thấy cái mình chưa biết. Nên họ tự tin quá mức. Tự tin quá mức, rồi làm liều. Làm liều, rồi thua. Thua rồi vẫn không nhận sai. Vòng tròn đó, cứ lặp đi lặp lại.
Làm sao để biết mình có đang tưởng mình khôn hay không. Có mấy dấu hiệu. Dấu hiệu thứ nhất, mình không nghe ai góp ý. Ai nói gì mình cũng gạt đi. Mình nghĩ mình đúng, người khác sai. Dấu hiệu thứ hai, mình không bao giờ nhận lỗi. Việc hỏng là tại người khác, tại hoàn cảnh, tại xui xẻo. Không bao giờ tại mình. Dấu hiệu thứ ba, mình thích dạy người khác, nhưng không thích ai dạy mình. Mình nói nhiều, nghe ít. Ai có một trong ba dấu hiệu đó, nên dừng lại xem lại mình. Vì đó là dấu hiệu của người tưởng mình khôn.
Ngược lại, người trí có mấy dấu hiệu khác. Người trí nghe nhiều hơn nói. Người trí gặp việc khó thì hỏi, không đoán mò. Người trí làm sai thì nhận sai, rồi sửa. Người trí không sợ người khác giỏi hơn mình. Người trí mừng khi gặp người giỏi, vì mình học được từ họ. Những dấu hiệu đó, ai cũng có thể tập được. Tập bằng cách im lặng nhiều hơn. Tập bằng cách hỏi nhiều hơn. Tập bằng cách nhận sai khi mình sai. Mỗi lần làm được một việc như vậy, mình khôn lên một chút.
Anh Thắng sau vụ thua lỗ, đã thay đổi. Không phải vì anh đọc kinh. Mà vì anh hết vốn, không còn gì để tự tin nữa. Anh bắt đầu đi hỏi bạn bè. Anh bắt đầu nghe người khác nói. Anh bắt đầu nhận ra, mình sai ở nhiều chỗ. Mình sai vì không nghe ai. Mình sai vì làm liều. Mình sai vì tưởng mình khôn. Anh nói với bạn, giờ tôi mới hiểu, biết mình ngu là bước đầu tiên để khôn. Trước đây tôi không biết mình ngu, nên tôi ngu mãi. Giờ tôi biết rồi, tôi mới bắt đầu học.
Bài kệ Pháp Cú này ngắn gọn, nhưng ai áp dụng được thì đời sẽ khác đi rất nhiều. Khác ở chỗ, mình bớt thua lỗ. Bớt cãi nhau. Bớt mất bạn bè. Vì người biết mình ngu thì khiêm tốn. Người khiêm tốn thì được người khác thương. Người khác thương thì giúp đỡ. Giúp đỡ thì mình làm ăn thuận lợi hơn. Vòng tròn tốt cứ thế mà chạy. Ngược lại, người tưởng mình khôn thì kiêu căng. Kiêu căng thì mất lòng người khác. Mất lòng thì không ai giúp. Không ai giúp thì làm gì cũng khó. Vòng tròn xấu cứ thế mà chạy.
Cho nên, bài học từ kệ Pháp Cú rất giản dị. Biết mình ngu, không phải là xấu hổ. Biết mình ngu, là khôn. Tưởng mình khôn, mới là ngu. Ai dám nói một câu, tôi chưa biết, xin chỉ giúp tôi, người đó đã khôn hơn rất nhiều người. Ai dám nói một câu, lần này tôi sai, tôi xin sửa, người đó đã đi được nửa đường tu. Tu không phải là chuyện cao xa. Tu là dám nhìn thẳng vào mình, thấy mình còn thiếu, rồi sửa. Sửa mỗi ngày một chút. Lâu ngày, mình sẽ thành người trí thật sự. Không phải trí vì mình khoe. Mà trí vì mình biết mình còn phải học.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư