🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Giới như cỏ kusa cầm không khéo — kệ Pháp Cú 311

Hiểu kinh dễ dàng · 5 phút đọc

Nhà nào cũng có dao. Dao sắc thì cắt rau nhanh, nhưng cầm không khéo thì đứt tay. Ai cũng biết điều đó, nên cầm dao thì cẩn thận. Nhưng có những thứ sắc hơn dao mà người ta lại cầm ẩu: đó là giới luật, là những nguyên tắc sống, là những việc lành mình đang làm. Cầm không khéo, nó cắt lại chính mình.

Kinh Pháp Cú có một câu nói về chuyện này, kệ 311: "Giống như cọng cỏ kusa được nắm vụng về cắt đứt bàn tay. Cũng vậy, đời Sa-môn được duy trì cẩu thả kéo lôi kẻ ấy vào địa ngục."

Cỏ kusa là một loại cỏ có lá rất sắc, người Ấn Độ xưa dùng nó trong các nghi lễ. Nắm đúng cách thì không sao, nắm vụng về thì lá cỏ cắt đứt tay như dao. Câu kệ lấy hình ảnh đó để nói về đời tu: người tu mà giữ giới cẩu thả, làm việc lành mà làm ẩu, thì chính những việc tốt đó lại hại mình.

Nghe thì lạ: làm việc lành mà cũng hại mình sao? Có chứ. Ví dụ một người đi chùa, tụng kinh, ăn chay, giữ giới rất nghiêm, nhưng rồi sinh tâm khinh người: ai không đi chùa như mình thì mình chê, ai ăn mặn thì mình ghét. Việc lành đó, giữ không khéo, đã cắt vào tay mình. Hoặc một người làm từ thiện, giúp đỡ bao nhiêu người, nhưng đi đâu cũng kể công, cũng đòi người ta phải biết ơn. Việc thiện đó, làm không khéo, đã biến thành cái bẫy cho chính mình.

Giới luật cũng vậy. Giới là để giữ mình khỏi làm điều xấu, giống như bờ đê giữ nước không tràn. Nhưng nếu giữ giới mà chấp chặt quá, coi giới như cái thước để đo người khác, thì giới lại thành dao. Có người giữ giới nghiêm lắm, nhưng miệng thì chê bai người phá giới, lòng thì kiêu ngạo vì mình giữ được. Người đó giữ giới mà không giữ được tâm, giống như nắm cỏ kusa sai cách: tay đứt mà không hay.

Vậy giữ sao cho khéo? Câu kệ không bảo mình bỏ giới, cũng không bảo mình bỏ việc lành. Câu kệ chỉ nhắc: làm gì cũng phải cẩn thận, phải biết cách. Có ba điều nhỏ mà ai cũng nhớ được. Thứ nhất, làm việc lành cho mình trước, đừng làm để khoe với người khác. Thứ hai, giữ giới để sửa mình, đừng giữ giới để xét nét người khác. Thứ ba, làm xong thì buông, đừng ôm công đức đó trong lòng mà kể mãi.

Trong đời thường, bài học này dùng được nhiều chỗ. Người cha dạy con, dạy đúng thì con nên người, dạy sai cách thì con sợ hãi hoặc ghét bỏ. Người thầy dạy trò, dạy khéo thì trò tiến, dạy ẩu thì trò chán. Người vợ nhắc chồng, nhắc khéo thì chồng nghe, nhắc cay nghiệt thì chồng càng làm ngược. Việc đúng mà làm sai cách thì cũng thành sai. Cỏ kusa vẫn là cỏ kusa, nhưng tay mình có đứt hay không là do cách mình nắm.

Cũng đừng vì sợ đứt tay mà không dám cầm gì nữa. Có người nghe câu kệ này rồi nghĩ: vậy thôi đừng tu nữa, tu sai còn hại hơn không tu. Đó là hiểu sai. Dao sắc thì cẩn thận mà cầm, chứ không phải vứt dao đi rồi ăn bằng tay. Giới luật cũng vậy: giữ cho khéo, làm cho đúng, chứ không phải bỏ hết. Người khéo tay thì dùng dao sắc làm được bao nhiêu món ngon. Người khéo tu thì dùng giới luật mà sống an lạc cả đời.

Cuối cùng, hãy nhớ hình ảnh bàn tay. Cỏ kusa cắt đứt tay, đau lắm, mà đau ngay lúc đó. Việc lành làm ẩu cũng vậy, hậu quả tới ngay trong lòng mình: kiêu ngạo nổi lên, khinh người nổi lên, kể công nổi lên. Chỉ cần thấy những thứ đó nổi lên, là biết mình đang nắm sai cách rồi. Sửa lại cách nắm, nhẹ tay lại, khiêm tốn lại, là tay hết đứt.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Kinh Pháp Cú · Kệ 311
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ, Pháp Cú (TK Indacanda dịch) — trang 147
Bài liên quanBát chánh đạo là đạo thù thắng — kệ Pháp Cú 273Ta chết vì cãi nhau: kệ Pháp Cú 6Nuôi cha mẹ bằng tiền chưa đủ trả ơn