🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Hiểu kinh dễ dàng

Bát chánh đạo là đạo thù thắng — kệ Pháp Cú 273

Hiểu kinh dễ dàng · 6 phút đọc

Có một người đi rừng bị lạc. Anh ta chạy rất nhanh, chạy rất khỏe, nhưng càng chạy càng lạc sâu. Vì anh ta không biết đường. Chạy nhanh không cứu được người lạc đường, chỉ có bản đồ mới cứu được. Đời mình cũng vậy. Nhiều người làm việc rất chăm, chạy rất nhanh, nhưng vẫn thấy khổ, vẫn thấy lạc, vì không biết mình đang đi đường nào.

Kinh Pháp Cú có một câu nói về con đường đúng, kệ 273: "Bát chánh đạo là đạo thù thắng hơn các đạo, Tứ đế là lý thù thắng hơn các lý, ly dục là pháp thù thắng hơn các pháp."

Thù thắng là gì? Nói nôm na là tốt nhất, hơn hết. Trong bao nhiêu con đường, Bát chánh đạo là con đường tốt nhất. Trong bao nhiêu lý lẽ, Tứ đế là lý lẽ đúng nhất. Trong bao nhiêu cách sống, ly dục, tức là bớt dính mắc, là cách sống hay nhất.

Bát chánh đạo nghe có vẻ dài, nhưng nói gọn lại thì rất gần gũi. Tám nhánh đó là: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Nghe tên Hán thì khó, nhưng dịch ra lời thường thì ai cũng hiểu. Chánh kiến là thấy cho đúng. Chánh tư duy là nghĩ cho đúng. Chánh ngữ là nói cho đúng. Chánh nghiệp là làm cho đúng. Chánh mạng là kiếm sống cho sạch. Chánh tinh tấn là siêng cho đúng chỗ. Chánh niệm là nhớ cho đúng việc. Chánh định là tâm yên cho đúng cách.

Tám nhánh này không phải tám việc riêng biệt, mà là tám mặt của một con đường. Giống như một cái bàn có tám chân thì vững, thiếu chân nào cũng chập chiễng. Người thấy đúng mà nói sai thì cũng hỏng. Người nói hay mà làm dở thì cũng hỏng. Người siêng năng mà siêng sai chỗ thì càng siêng càng lạc. Nên phải đi đủ tám nhánh, mỗi ngày một chút.

Tứ đế là bốn sự thật mà câu kệ nhắc tới. Một là khổ: đời có khổ thật, không chối được. Hai là nguyên nhân của khổ: do mình dính mắc, tham lam, giận hờn, si mê. Ba là khổ có thể hết: không phải chịu mãi, có cách ra khỏi khổ. Bốn là con đường hết khổ: chính là Bát chánh đạo. Bốn sự thật này giống như bốn bước của một người thầy thuốc: biết bệnh, biết nguyên nhân bệnh, biết bệnh chữa được, biết thuốc chữa. Ai hiểu được bốn bước này thì không còn sợ khổ nữa, vì đã biết đường ra.

Ly dục là bớt dính mắc. Dục ở đây không chỉ là ham muốn tiền bạc hay sắc đẹp, mà là mọi thứ mình bám vào: bám vào ý kiến của mình, bám vào thói quen của mình, bám vào người khác, bám vào cả những thứ tốt đẹp. Bám càng chặt thì khổ càng nhiều, vì thứ gì mình bám cũng sẽ thay đổi. Bớt bám một chút thì nhẹ một chút. Bớt bám nhiều thì nhẹ nhiều.

Trong đời thường, Bát chánh đạo dùng được ngay. Sáng dậy, chánh kiến là nhìn ngày hôm nay cho đúng: hôm nay có việc gì quan trọng, việc gì không. Đi làm, chánh ngữ là nói với đồng nghiệp sao cho nhẹ mà thật. Ăn trưa, chánh mạng là nhớ tiền mình kiếm ra có sạch không, có hại ai không. Chiều về, chánh niệm là nhớ mình đã hứa gì với vợ con, đừng quên. Tối ngủ, chánh định là để tâm lắng xuống, đừng ôm cả ngày vào giấc ngủ. Mỗi nhánh chỉ cần làm một chút, cả ngày đã khác.

Nhiều người nghĩ đạo Phật khó, phải học nhiều kinh, phải nhớ nhiều tên. Câu kệ 273 nói ngược lại: chỉ cần nhớ ba thứ. Một là con đường: Bát chánh đạo. Hai là lý lẽ: Tứ đế. Ba là cách sống: ly dục. Nhớ ba thứ đó rồi thực hành mỗi ngày, là đủ. Không cần nhớ hết tên Pali, không cần thuộc lòng cả bộ kinh. Chỉ cần mỗi ngày kiểm lại một nhánh: hôm nay mình thấy có đúng không, nói có đúng không, làm có đúng không.

Người đi rừng bị lạc, chỉ cần có bản đồ là có hy vọng. Mình cũng vậy. Khổ thì ai cũng có, lạc thì ai cũng từng lạc. Nhưng có bản đồ trong tay, đi chậm cũng tới. Bát chánh đạo chính là tấm bản đồ đó.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Kinh Pháp Cú · Kệ 273
Nguồn
• Kinh Pháp Cú, HT Thích Thiện Siêu dịch — trang 26
Bài liên quanTa chết vì cãi nhau: kệ Pháp Cú 6Nuôi cha mẹ bằng tiền chưa đủ trả ơnMột mình hiếu thảo vẫn chưa cứu được mẹ: bài học Vu Lan