🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Chiếc lông vàng mỗi ngày và cái giá của lòng tham

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Có một kiểu khổ rất quen trong đời. Không phải khổ vì thiếu, mà khổ vì được rồi vẫn chưa đủ. Lương tăng rồi, muốn tăng nữa. Được giúp một lần rồi, muốn được giúp mãi. Người ta cho mình một ít mỗi ngày, mình lại muốn lấy hết một lần cho chắc. Lấy được rồi thì sao? Thường là mất luôn cả cái nguồn đang nuôi mình.

Ngày xưa, có một vị Tỷ-kheo-ni tên là Thullananda. Có người cúng dường tỏi cho chúng Tỷ-kheo-ni, mỗi người chỉ lấy hai ba nhánh. Một hôm, Thullananda đến lấy tỏi, không chế ngự được lòng tham, đã mang về quá nhiều. Người giữ ruộng tức giận. Chư Ni thiểu dục cũng bực bội. Việc trình lên đức Phật. Ngài quở trách rồi nói: người có lòng dục lớn thì xử sự không thân ái, không làm vừa ý ngay cả mẹ sanh ra mình, không gây được lòng tin với người chưa tin, không giữ được lợi dưỡng đã có. Còn người ít dục thì làm khởi lên lòng tin, tạo nên lợi dưỡng mới, và giữ được lợi dưỡng đã có. Rồi Ngài kể: không phải chỉ hôm nay Thullananda mới tham như vậy. Thuở xưa, nàng cũng đã tham như vậy rồi.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn. Đến tuổi trưởng thành, ngài cưới vợ, có được ba con gái, đều tên là Nanda. Khi Bồ-tát mệnh chung, vợ và các con gái phải đi ở với các gia đình khác, làm thuê cho người ta, sống một cách khó khăn.

Bồ-tát tái sanh làm con ngỗng trời vàng, có trí nhớ được các đời trước. Khi đến tuổi trưởng thành, thấy thân thể mình to lớn, lông vàng che thân, sắc đẹp tuyệt trần, ngài nhớ lại đời trước, biết vợ và các con gái đang làm thuê khổ sở. Ngài nghĩ: trong các lông vàng trên thân ta, nếu ta cho họ một cái lông vàng, thì với lông vàng ấy, vợ và các con gái ta sẽ sống hạnh phúc.

Thế là Bồ-tát bay đến chỗ họ ở, đậu trên cây xà ngang chính. Nữ Bà-la-môn và các con gái thấy vậy liền hỏi: thưa ngài, ngài từ đâu đến? Bồ-tát đáp: ta là cha các con. Ta mệnh chung, được sanh làm con ngỗng trời vàng. Ta đến thăm các con. Từ nay các con không còn phải làm thuê khổ sở nữa. Ta sẽ cho các con mỗi lần một cái lông vàng. Các con bán lông ấy mà sống hạnh phúc.

Nói xong, Bồ-tát cho họ một cái lông vàng rồi bay đi. Từ đó, mỗi lần ngài đến, ngài lại cho một cái lông vàng. Nhờ vậy, nữ Bà-la-môn và các con gái sống sung túc, hạnh phúc. Một hôm, nữ Bà-la-môn nói với các con gái: tâm của loài súc sanh khó mà tin được. Một ngày nào đó, cha các con có thể không đến nữa. Vậy khi nào cha các con đến, chúng ta hãy nhổ tất cả lông vàng, lấy để dành.

Các cô gái không chịu, nói: làm như vậy cha chúng con sẽ đau đớn. Nhưng nữ Bà-la-môn vì lòng ham muốn quá lớn, một hôm thấy con ngỗng trời vàng đến, bà kêu nó đến gần, dùng hai tay bắt giữ nó, nhổ tất cả lông. Nhưng lông của Bồ-tát có đặc điểm lạ: nếu bị nhổ lên bằng sức mạnh ngoài ý muốn của ngài, chúng trở thành như lông con cò thường. Bồ-tát xòe hai cánh ra, nhưng không thể bay được. Nữ Bà-la-môn quăng ngài vào một cái thùng lớn, cho ăn ở đấy. Theo thời gian, lông của Bồ-tát mọc lên, nhưng toàn màu trắng. Với cánh đã mọc lại, Bồ-tát bay về chỗ ở của mình, và không bao giờ trở lại nữa.

Kể xong câu chuyện, đức Phật nói: Thullananda không phải nay mới có ham muốn lớn. Thuở trước nàng cũng có ham muốn lớn rồi. Lòng ham muốn lớn của nàng lúc ấy làm cho nàng mất vàng, cũng như lòng ham muốn lớn của nàng hôm nay làm cho nàng mất tỏi. Cũng vì nàng mà chúng Tỷ-kheo còn lại không được tỏi. Do vậy, nếu được nhiều, phải biết lượng vừa đủ. Nếu được ít, phải bằng lòng với đồ nhận được. Chớ mong mỏi nhiều hơn. Rồi Ngài đọc bài kệ: được gì, hãy biết đủ. Quá tham là ác pháp. Do bắt chúa ngỗng trời, bao nhiêu vàng tiêu hết.

Một chiếc lông vàng mỗi ngày, bán đi là đủ sống sung túc. Vậy mà vẫn chưa đủ. Người vợ không tham một cái lông. Bà tham cả con ngỗng. Bà muốn lấy hết một lần cho chắc ăn, khỏi phải chờ đợi, khỏi phải trông cậy vào lòng tốt của kẻ khác. Nhưng cái chắc ăn ấy lại là cái giết chết tất cả. Lông vàng chỉ còn là lông vàng khi nó được cho. Khi nó bị cướp, nó trở thành lông cò trắng. Cái quý không nằm trong sợi lông. Nó nằm trong sự tự nguyện cho đi. Ép lấy thì mất ngay.

Đời mình cũng vậy. Có những thứ đang chảy đều mỗi ngày, mình lại muốn vắt kiệt một lần. Một người thân giúp mình đều đặn, mình đòi hỏi nhiều hơn, đến lúc họ mệt mỏi, họ đi luôn. Một công việc nuôi mình ổn định, mình muốn giàu nhanh, lao vào chỗ mạo hiểm, mất luôn cả việc đang có. Một mối quan hệ đang tốt đẹp, mình muốn chiếm trọn người ta, kiểm soát mọi thứ, rốt cuộc người ta ngột ngạt mà rời đi. Lòng tham không giết người ta ngay. Nó giết cái nguồn đang nuôi mình, từ từ, mà mình không hay.

Biết đủ không phải là cam chịu nghèo, không phải là không được mong cầu điều tốt hơn. Biết đủ là hiểu rằng, có những thứ chỉ sống được khi mình nhận từng chút một. Một chiếc lông vàng mỗi ngày, nếu giữ được, là cả đời sung túc. Nhổ hết một lần, thì chỉ còn một con ngỗng trắng bay đi, không bao giờ trở lại. Cho nên, nếu hôm nay mình đang có một điều gì tốt đẹp đến đều đặn, dù nhỏ, xin đừng vắt kiệt nó. Hãy nhận lấy phần của hôm nay, cảm ơn, rồi để ngày mai nó lại đến. Đó mới là cách giữ vàng lâu nhất.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 136
Nguồn
• Chuyện Con Thiên Nga Vàng (Tiền Thân Suvannahamsa, số 136) — Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121-263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 33–34 (kệ điểm tựa tr. 34)
Bài liên quanCùng một cái hắt hơi, một người mất mũi, một người được cả vương quốcNhổ sữa lên đầu con gái nhà giàu: quên mình là ai thì mất tất cảHãy ăn như đã nói, hãy nói như đã ăn