🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Hãy ăn như đã nói, hãy nói như đã ăn

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Trong một gia đình, có khi chỉ một người lười biếng, giả vờ ốm đau, mà cả nhà phải khổ theo. Người ấy nằm đó, than mệt, than đau, đòi ăn món ngon, đòi được phục vụ. Người kia thì chạy đôn chạy đáo, làm hết mọi việc, vừa làm vừa lo, vừa lo vừa mệt. Lâu ngày, người làm thì kiệt sức, người nằm thì càng lúc càng đòi hỏi nhiều hơn. Ai cũng biết là có gì đó không ổn, mà không ai dám nói thẳng, vì sợ mất lòng, sợ bị cho là ác.

Ngày xưa, ở Xá-vệ có một người đàn bà là vợ của một vị Bà-la-môn cư sĩ có lòng tin. Nhưng nàng sống không giữ giới, theo ác pháp, ban đêm làm chuyện tà hạnh, còn ban ngày thì không làm việc gì, cứ giả bộ đau ốm nằm rên. Người Bà-la-môn hỏi: hiền thê đau làm sao? Nàng trả lời: tôi bị gió hành. Hiền thê muốn gì? Muốn ăn đồ béo, bánh ngọt, các món ăn đặc biệt như cháo, món ăn có dầu. Nàng muốn gì, người Bà-la-môn đều đem lại cho nàng, và ông ta làm tất cả mọi việc như một người nô lệ. Khi vị Bà-la-môn có mặt ở nhà thì nàng nằm nghỉ. Khi vị Bà-la-môn đi ra ngoài, nàng sống với các tình nhân.

Vị Bà-la-môn suy nghĩ: gió hành hạ thân vợ ta không có triệu chứng chấm dứt. Ông đem hương, vòng hoa đến Kỳ Viên, đảnh lễ đức Phật rồi ngồi xuống một bên. Đức Phật hỏi: này Bà-la-môn, sao mấy lúc này không thấy mặt ông? Vị Bà-la-môn thưa: bạch Thế Tôn, vợ con bị gió hành hạ, con phải tìm bơ chín, dầu và các món ăn đặc biệt cho vợ con. Nay thân nàng béo tốt, màu da sáng tươi, nhưng bệnh vì gió không có triệu chứng chấm dứt. Đức Phật biết được ác hạnh của nữ Bà-la-môn, liền kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát là một vị Bà-la-môn sanh ra trong một gia đình rất cao quý, học tất cả tài nghệ ở Takkasilà, trở thành một bậc Sư trưởng có danh tiếng nhiều phương. Có một vị Bà-la-môn ở tỉnh thành học ba tập Vệ-đà và mười tám học minh với Bồ-tát, rồi được đặt vào chức vụ địa chủ ở Ba-la-nại, hằng ngày hai lần đi đến Bồ-tát. Vợ vị ấy cũng là người có ác giới, theo ác hạnh, giống hệt như câu chuyện hiện tại. Khi Bồ-tát hỏi và được nghe vị ấy than rằng vì vợ mà không có cơ hội nghe thuyết giảng, Bồ-tát biết nữ gia chủ này đang lừa đảo chồng mình, bèn nghĩ: ta sẽ nói một phương thuốc thích hợp với chứng bệnh của nữ Bà-la-môn này.

Bồ-tát nói với vị Bà-la-môn ấy: này cư sĩ thân, bắt đầu từ hôm nay, chớ cho nữ Bà-la-môn bơ chín, sữa, các vị ngọt nữa. Hãy lấy năm loại trái cây và phân bò, bỏ chúng vào trong một cái nồi bằng đồng mới, khiến chúng thấm mùi của đồng, rồi cầm sợi dây thừng hay cây roi mây và nói: đây là món thích hợp với bệnh của bà, hãy uống thuốc này hoặc đứng dậy làm các công việc cho xứng với các món bà ăn. Sau đó, hãy đọc lên bài kệ này.

Người Bà-la-môn làm đúng như lời dặn. Khi về nhà, vị ấy làm món thuốc và nói với bà vợ: này hiền thê, hãy uống thuốc này! Bà vợ hỏi: ai nói làm thuốc này? Vị ấy đáp: bậc Sư trưởng. Bà nói: hãy đem đi, tôi không uống đâu. Vị ấy cầm sợi dây và nói: hoặc là uống thuốc này thích hợp với bệnh của ngươi, hoặc là làm công việc cho xứng đáng với món ăn được cung cấp. Rồi vị ấy đọc bài kệ: hãy ăn như đã nói, hãy nói như đã ăn, ngươi không làm cả hai, cả nói và cả ăn, hỡi này Kosiya.

Nghe vậy, nữ Bà-la-môn Kosiya sợ hãi, vì biết có sự can thiệp của vị Sư trưởng. Nàng nghĩ: ta không thể lừa đảo được nữa. Sau đó, nàng liền ngồi dậy làm các công việc. Vì lòng kính trọng bậc Đạo Sư, nàng từ bỏ ác hạnh và trở thành người có giới đức.

Bài kệ ấy chỉ có mấy chữ, mà nói hết được một đạo lý: hãy ăn như đã nói, hãy nói như đã ăn. Nghĩa là, lời nói và việc làm phải đi đôi với nhau. Mình nói mình bệnh, thì hãy sống như người bệnh thật. Mình ăn những món ngon nhất, thì hãy làm những việc xứng đáng với những món ấy. Còn nếu mình vừa không làm, vừa đòi ăn ngon, vừa nói dối, thì sớm muộn gì sự thật cũng lộ ra.

Trong đời sống hôm nay, chúng ta cũng hay gặp những người như vậy, và đôi khi chính mình cũng như vậy. Nói thì hay, làm thì không. Hứa thì nhiều, giữ thì ít. Đòi hỏi thì lớn, đóng góp thì nhỏ. Người khác vì thương mình mà chiều theo, mà càng chiều thì mình càng hư. Đến một lúc nào đó, phải có một người dám nói thẳng, dám đặt ra ranh giới rõ ràng: hoặc là sống cho xứng đáng với những gì mình hưởng, hoặc là đừng đòi hỏi nữa.

Vị Sư trưởng trong câu chuyện không mắng chửi, không đuổi người vợ đi. Ngài chỉ đưa ra một lựa chọn rõ ràng, và một bài kệ ngắn gọn. Vậy mà đủ để người vợ tỉnh ngộ. Vì lời nói thật, nói đúng lúc, nói trúng chỗ, có sức mạnh hơn ngàn lời trách móc. Cho nên, nếu hôm nay bạn đang chiều chuộng một người mà biết rõ người ấy đang lừa dối mình, xin đừng chiều nữa. Hãy nói thẳng, nhẹ nhàng mà dứt khoát. Và nếu hôm nay chính bạn đang sống không xứng với những gì mình hưởng, xin hãy tự hỏi mình một câu: mình đã ăn như đã nói chưa, đã nói như đã ăn chưa? Trả lời được câu ấy, là đã bắt đầu sửa mình rồi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 130
Nguồn
• Chuyện Nữ Bà-la-môn Kosiya (Tiền Thân Kosiya, số 130) — Kinh Tiểu Bộ - tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121-263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 22–24
Bài liên quanMười sáu ngàn vũ nữ múa hát, người trí vẫn không nhìnNước mà cháy được thì cây cũng phải dời điCòn tưởng là còn đi lạc: bỏ cả hai mới thấy đường