🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Hai ông vua nhường đường nhau: lấy thiện thắng bất thiện

Truyện Tiền Thân · 9 phút đọc

Đi đường hẹp gặp xe ngược chiều, ai cũng từng khó chịu. Người thì bấm còi, người thì lấn tới, người thì chửi thầm trong bụng. Nhường một bước thì sợ mình thiệt, sợ người ta coi thường. Nhưng có khi chính cái bước nhường ấy lại nói lên con người mình hơn cả ngàn lời khoe khoang.

Chuyện xưa kể về hai vị vua cùng gặp nhau trên một con đường hẹp, và cách họ nhường đường đã trở thành một bài học lớn.

Khi ấy, ở Kỳ Viên, vua Kosala vừa xét xử xong một vụ kiện rất khó liên hệ đến pháp luật. Xử xong, tay chưa khô ráo, vua lên xe đi đến gặp Đức Phật. Phật nói với vua rằng xét xử một vụ kiện đúng pháp và công bằng là một việc thiện, là con đường đưa đến chư Thiên. Thật không có gì vi diệu khi vua nhận được lời giáo giới từ một vị Nhất thiết trí như Phật mà xử đúng. Thật là vi diệu, thuở xưa khi các vua nghe lời các vị hiền triết không phải Nhất thiết trí, vẫn xét xử đúng pháp, từ bỏ con đường đi đến ác thú, tuân theo mười Vương pháp và đi lên thiên giới.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì xứ Ba-la-nại, Bồ-tát nhập thai làm con bà chánh hậu của vua. Đến ngày đặt tên, ngài được đặt tên là hoàng tử Brahmadatta. Khi được mười sáu tuổi, hoàng tử đến thành Takkasilà học tập và tinh thông tất cả các tài nghệ. Sau khi thân phụ mất, Bồ-tát lên vương vị, trị nước đúng pháp, phán quyết các vụ kiện công bằng, không dựa theo ý muốn riêng. Các đại thần cũng xử kiện công bằng, nên không còn ai tạo ra các vụ kiện lừa đảo nữa. Các pháp đình trở thành trống vắng, cả ngày không có một vụ kiện nào đưa đến.

Bồ-tát suy nghĩ, vì mình trị vì đúng pháp nên không còn ai kiện tụng. Nay ta cần tìm xem mình có khuyết điểm gì, nếu có sẽ từ bỏ nó và sống trong an lạc. Từ đấy, Bồ-tát đi tìm khắp nơi xem có ai nói lên khuyết điểm của mình không. Trong nội cung không ai nói, chỉ nghe ca tụng công đức. Bồ-tát nghĩ, những người này vì sợ ta nên không nói khuyết điểm, chỉ nói công đức. Ngài đi ra ngoài nội cung, ra nội thành, ra ngoại thành, hỏi những người ở bốn cửa thành, vẫn không ai nói khuyết điểm, chỉ nói công đức.

Vua giao quốc độ cho các đại thần, lên xe chỉ đem theo người đánh xe, ra khỏi thành giả dạng để không ai biết, đi khắp đất nước, đến tận biên địa vẫn không thấy ai chỉ trích mình. Từ biên địa, theo đường đại lộ vua trở về kinh thành.

Trong lúc ấy, vua nước Kosala tên là Mallika cũng trị vì đúng pháp, cũng đi tìm khuyết điểm, từ trong nội cung cho đến khắp nước, không thấy ai chỉ trích, liền đi đến chỗ ấy. Cả hai người gặp mặt nhau trên một con đường chật hẹp chỉ đủ một xe đi, không có chỗ để xe này tránh xe kia.

Người đánh xe của vua Mallika nói với người đánh xe của vua Ba-la-nại, hãy tránh ra. Người đánh xe kia nói, trên xe này là vua nước Ba-la-nại, đại vương Brahmadatta đang ngồi. Người đánh xe trước nói, trên xe này là vua Kosala, đại vương Mallika đang ngồi, hãy nhường chỗ cho xe vua chúng tôi đi.

Người đánh xe của vua Ba-la-nại suy nghĩ, đây cũng là vua, vậy phải làm sao. Ông nghĩ ra cách, sau khi hỏi tuổi, xe của vị nào trẻ hơn sẽ nhường chỗ cho vị lớn tuổi. Hỏi ra, cả hai vua đều đồng tuổi. Lại hỏi về diện tích vương quốc, thế lực tài sản, danh vọng, sanh chủng, dòng họ, gia đình, trú xứ, sau khi hỏi tất cả, cả hai đều làm chủ vương quốc rộng đến ba trăm dặm, đều đồng đẳng về uy lực, tài sản, danh vọng. Rồi người đánh xe ấy suy nghĩ, ta sẽ nêu lên trường hợp ai thù thắng về giới đức, và hỏi giới đức của vua bạn như thế nào.

Người đánh xe của vua Mallika trả lời bằng bài kệ rằng vua của chúng tôi xử sự cứng rắn đối với cứng rắn, mềm mỏng đối với mềm mỏng, thiện đức đối với thiện đức, bất thiện đối với bất thiện. Vua này là như vậy, hãy nhường đường vua ta.

Người đánh xe của vua Ba-la-nại hỏi, đấy là giới đức của vua bạn sao, còn những khuyết điểm gì. Rồi ông đọc bài kệ thứ hai, rằng lấy không giận thắng giận, lấy thiện thắng không thiện, lấy thí thắng xan tham, lấy chân thắng hư ngụy. Vua này là như vậy, hãy nhường đường vua ta.

Khi nghe nói như vậy, vua Mallika và người đánh xe, cả hai đều xuống xe, mở dây các con ngựa, đẩy xe sang một bên, và nhường đường cho vua Ba-la-nại. Rồi vua Ba-la-nại giáo giới cho vua Mallika về những việc cần phải làm. Sau đó vua đi về Ba-la-nại, suốt đời làm các công đức như bố thí, sau khi mệnh chung, vua đi lên thiên giới. Còn vua Mallika ghi nhớ lời giáo giới trong lòng, trở về thành, trọn đời làm thiện sự, khi mệnh chung cũng lên thiên giới.

Sau khi kể câu chuyện, Đức Phật nhận diện Tiền thân. Lúc bấy giờ, người đánh xe của vua Mallika là Mục-kiền-liên, vua Mallika là Ànanda, người đánh xe của vua Ba-la-nại là Xá-lợi-phất, còn vua Ba-la-nại là chính Đức Phật.

Hai ông vua ngang nhau mọi thứ, chỉ khác nhau một điều là cách đối xử với người khác. Một bên lấy cứng đối cứng, lấy ác đối ác. Một bên lấy thiện thắng bất thiện, lấy chân thật thắng hư ngụy. Và chính cái khác nhau ấy đã quyết định ai được nhường đường.

Trong đời thường cũng vậy. Người ta hơn nhau không phải ở chỗ ai to tiếng hơn, ai lấn được nhiều hơn, mà ở chỗ ai giữ được lòng thiện khi gặp chuyện trái ý. Gặp người giận, mình giận lại thì dễ. Gặp người xấu, mình xấu lại thì dễ. Khó là giữ được lòng không giận, giữ được việc thiện, giữ được lời chân thật ngay lúc bị chọc tức.

Lấy không giận thắng giận, lấy thiện thắng không thiện, lấy thí thắng xan tham, lấy chân thắng hư ngụy. Bốn câu ấy nghe qua tưởng đơn giản, nhưng làm được thì cả một đời người mới xong. Ai làm được, người ấy không cần tranh đường với ai, vì đường tự nhường cho họ.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 151
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), truyện 151. Chuyện lời giáo giới cho vua (Tiền thân Ràjovàda), tr. 64–66
Bài liên quanHeo rừng thách đấu sư tử: không biết mình, chuốc lấy nhụcRắn và chim thần làm hòa: từ tâm hóa giải oán thùNgọn lửa đốt cháy chòi lá: thân với kẻ ác như nuôi lửa