🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Ngọn lửa đốt cháy chòi lá: thân với kẻ ác như nuôi lửa

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Người ta vẫn nói, gần mực thì đen, gần đèn thì sáng. Câu ấy nghe cũ, nhưng đời người nhiều khi hỏng chỉ vì chọn nhầm người để gần. Có những người không xấu hẳn, nhưng ở gần họ lâu ngày, mình nhiễm dần cái xấu của họ mà không hay. Đến lúc nhận ra thì nhà đã cháy rồi.

Chuyện xưa kể về việc tế lễ lửa thần. Khi ấy, ở Kỳ Viên, các Tỷ-kheo thấy các vị bện tóc hành trì nhiều loại khổ hạnh, tế lễ lửa thần, liền hỏi Đức Phật rằng việc ấy có lợi ích gì. Đức Phật đáp, việc ấy không có lợi ích gì. Các bậc hiền trí thuở xưa tưởng rằng có lợi ích trong sự tế lễ lửa thần nên đã tế lễ trong một thời gian dài. Sau khi thấy được việc ấy không lợi ích, liền đổ nước dập tắt lửa, lấy những cành cây dập cho tan lửa rồi quay lưng lại không nhìn lui nữa.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở xứ Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn. Lúc Bồ-tát được mười sáu tuổi, cha mẹ lấy ngọn lửa khi Bồ-tát mới sanh ra nói với Bồ-tát, này con thân, con muốn cầm lấy ngọn lửa đản sanh này, đi vào rừng và nuôi dưỡng ngọn lửa ấy, hay là học ba tập Vệ-đà, xây dựng gia sản và sống đời gia đình?

Bồ-tát nói, con không thích đời sống gia đình. Con sẽ nuôi dưỡng ngọn lửa trong rừng để được sanh lên Phạm thiên giới. Bồ-tát lấy ngọn lửa đản sanh, đảnh lễ mẹ cha, rồi đi vào rừng, sống trong một chòi lá và nuôi dưỡng ngọn lửa thần.

Một hôm, đi đến chỗ mời ăn, Bồ-tát nhận được bơ chín và cháo sữa, bèn đem cháo sữa về, đốt lửa lên và nghĩ, ta sẽ đổ cháo sữa với bơ chín để cúng dường lửa thần. Bồ-tát đổ cháo sữa trên ngọn lửa, nhưng vì đổ quá nhiều dầu trên lửa, ngọn lửa bừng cháy lớn lên và thiêu luôn chòi lá. Vị Bà-la-môn hoảng sợ chạy trốn, đứng ngoài xa và nói, không nên thân giao với những kẻ ác. Nay chòi lá mà ta dựng lên một cách mệt nhọc đã bị ngọn lửa này đốt cháy.

Và Bồ-tát đọc bài kệ rằng, không gì độc hại hơn là thân với kẻ ác, được đổ vào nuôi dưỡng với bơ chín, cháo sữa, ngọn lửa thiêu chòi lá ta dựng thất khó khăn.

Rồi Bồ-tát nói thêm, ta không còn gì liên hệ với ngươi nữa, này bạn giả dối kia. Nói vậy xong, Bồ-tát lấy nước dập tắt ngọn lửa, lấy cành cây dập tan ngọn lửa, rồi đi sâu vào trong núi Tuyết. Tại đó ngài thấy một con hươu cái liếm mặt con sư tử, con cọp và con báo. Điều ấy khiến Bồ-tát nghĩ rằng không gì tốt hơn là thân giao với những bạn chân thật, rồi Bồ-tát đọc bài kệ thứ hai rằng, không gì tốt lành hơn thân giao bạn chân thật. Hãy xem con hươu đen thân mật liếm mặt mày con sư tử, con cọp, và cả con báo nữa.

Nói vậy xong, Bồ-tát đi sâu vào trong núi Tuyết, sống đời xuất gia của vị ẩn sĩ, chứng được các Thắng trí và các Thiền chứng, đến khi mạng chung, ngài sanh lên Phạm thiên giới.

Sau khi kể lại pháp thoại, Đức Phật nhận diện Tiền thân. Lúc bấy giờ, vị tu khổ hạnh là chính Đức Phật.

Ngọn lửa trong truyện là một hình ảnh rất thật. Lửa vốn không xấu. Lửa sưởi ấm, lửa nấu chín thức ăn, lửa soi sáng. Nhưng lửa mà nuôi không đúng cách, cho ăn quá nhiều dầu, quá nhiều bơ, thì nó bùng lên và đốt luôn cái nhà mình đã dựng cực nhọc. Bạn bè cũng vậy. Người bạn xấu không phải lúc nào cũng hiện ra với bộ mặt ác. Nhiều khi họ đến với mình bằng những thứ ngọt ngào, bơ sữa, lời khen, cuộc vui, rồi mình cứ đổ thêm vào, nuôi lớn dần, đến một ngày họ đốt cháy cả những gì mình đã gầy dựng.

Ngược lại, hình ảnh con hươu liếm mặt sư tử, cọp, báo mới lạ lùng làm sao. Những con thú vốn là kẻ thù của nhau, vậy mà sống thân mật với nhau được, chỉ vì chúng gặp đúng bạn lành. Bạn lành không cần phải giống mình, không cần phải cùng loài, chỉ cần cùng sống chân thật thì tự nhiên hòa hợp.

Cho nên chọn bạn là việc lớn nhất của đời người, lớn hơn cả chọn nghề, chọn nhà, chọn đường đi. Nghề sai còn đổi được, nhà sai còn dời được, nhưng bạn sai thì mình đổi tính lúc nào không hay. Gần kẻ ác, dù mình không làm ác, cái ác của họ cũng bén dần sang mình như lửa bén sang vách lá. Gần bạn lành, dù mình còn nhiều dở, cái lành của họ cũng thấm dần sang mình.

Bồ-tát đã làm một việc rất dứt khoát. Khi thấy lửa đốt chòi, ngài không tiếc nuối, không níu kéo, mà lấy nước dập tắt, lấy cành cây dập tan, rồi quay lưng đi sâu vào núi, không nhìn lui nữa. Với những mối quan hệ độc hại cũng vậy, biết là hại thì phải dứt cho sạch. Càng níu kéo, càng cháy thêm. Dứt được rồi thì đi tìm bạn lành, sống đời an ổn, như Bồ-tát đi vào núi Tuyết và chứng được an lạc.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 162
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), truyện 162. Chuyện mối thâm giao (Tiền thân Santhava), tr. 93–94
Bài liên quanMột đêm học hết ba tập kinh: giữ truyền thống bằng trí tuệChuột và rắn chung một hang: đừng để nghi ngờ chia rẽÔng già kén chỗ chôn: đi khắp núi vẫn không tìm ra chỗ sạch