Có những việc thiện bị người ta tìm cách ngăn chặn, không phải vì việc ấy xấu, mà vì có người muốn giành phần lợi về mình. Bố thí cũng bị ngăn, làm lành cũng bị cản, giữ truyền thống cũng bị phá. Nhưng việc thiện có một sức mạnh lạ lùng, càng bị ngăn, nó càng tìm được đường đi của nó, và cuối cùng vẫn đến được chỗ cần đến.
Chuyện xưa kể về một cuộc bố thí lớn ở Xá-vệ. Toàn dân trong thành quyên góp, nhưng khi sắp đặt vật dụng, họ chia thành hai phe. Một phe muốn bố thí cho các ngoại đạo, một phe muốn bố thí cho chúng Tỷ-kheo với Đức Phật là vị lãnh đạo. Lấy số đông quyết định, phe bố thí cho Phật đông hơn nên được chấp nhận. Các thị dân tổ chức bố thí lớn trong bảy ngày, cúng dường tất cả vật dụng. Các Tỷ-kheo nói rằng đệ tử các ngoại đạo cố gắng ngăn chặn sự cúng dường, nhưng họ không thể ngăn chặn. Tất cả vật dụng bố thí ấy đều được đặt dưới gót chân của Đức Phật.
Đức Phật nói, này các Tỷ-kheo, không phải chỉ nay ngoại đạo mới cố gắng ngăn chặn sự bố thí cho Ta. Thuở xưa, họ đã cố gắng như vậy rồi. Nhưng các vật dụng bố thí trong tất cả trường hợp rồi cũng được đặt dưới gót chân của Ta. Nói vậy xong, Đức Phật kể câu chuyện quá khứ.
Thuở xưa, có một thời vua Susìma trị vì ở Ba-la-nại. Lúc bấy giờ Bồ-tát nhập mẫu thai một nữ Bà-la-môn là vợ của vị cố vấn tế tự cho vua. Khi Bồ-tát lên mười sáu tuổi, người cha mệnh chung. Khi còn sống, người cha là vị chủ trì hội lễ voi. Tất cả những đồ trang bị, trang sức cho các con voi đi dự hội đều thuộc sở hữu người cha. Nhờ vậy, sau ngày hội lễ voi, người cha thâu hoạch được mười triệu đồng tiền vàng.
Lúc bấy giờ, hội lễ voi đã đến. Các Bà-la-môn đi yết kiến vua và thưa, tâu Đại Vương, lễ voi năm nay đã đến. Chúng ta cần phải chuẩn bị tổ chức lễ cho thật tốt. Nay con trai của vị Bà-la-môn cố vấn tế lễ còn quá trẻ, lại không biết ba tập Vệ-đà và không biết tượng kinh. Hãy để cho chúng thần tổ chức hội lễ voi. Vua chấp thuận việc này. Các Bà-la-môn nghĩ, chúng ta sẽ cử hành lễ voi, chúng ta sẽ thâu nhiều tiền. Họ hoan hỷ đi ra.
Còn bốn ngày nữa sẽ đến ngày lễ hội. Mẹ Bồ-tát được tin, suy nghĩ, suốt bảy đời truyền thống này sẽ chấm dứt ở gia đình chúng ta, và tài sản sẽ bị tổn giảm. Vì vậy, bà mẹ buồn sầu muộn và gào khóc. Bồ-tát hỏi vì sao mẹ khóc. Khi nghe rõ lý do, Bồ-tát nói, thưa mẹ, con sẽ không để hủy hoại truyền thống của gia đình chúng ta. Trong một ngày, con sẽ đi đến Takkasilà, trong một đêm, con sẽ học xong ba tập Vệ-đà và tượng kinh. Ngày sau, con sẽ trở về và đến ngày thứ tư, con sẽ tổ chức hội lễ voi, mẹ chớ khóc nữa. Với những lời này, Bồ-tát an ủi mẹ.
Sáng sớm hôm sau Bồ-tát ra đi một mình. Chỉ trong một ngày, ngài đi hai ngàn dặm đến Takkasilà, đảnh lễ vị sư trưởng và xin học ba tập Vệ-đà và tượng kinh trong một đêm, vì ngày thứ ba sẽ là ngày lễ hội voi. Sư trưởng bằng lòng. Bồ-tát rửa chân Sư trưởng, đặt một ngàn đồng tiền vàng, rồi chăm chú học thuộc lòng cho đến lúc rạng đông thì đã xong. Khi được trả lời không còn gì khác, Bồ-tát còn sửa cả chỗ thầy dạy sai, rồi ăn sớm, đảnh lễ Sư trưởng, trong một ngày đi về Ba-la-nại. Ngày hôm sau, ngày hội lễ voi được sửa soạn, khoảng một trăm con voi sắp hàng, trang sức bằng vàng, cờ xí bằng vàng, tất cả bao phủ lưới vàng mịn.
Các Bà-la-môn nghĩ, chúng ta sẽ cử hành lễ voi. Vua Susìma trang sức lộng lẫy ngự đến. Còn Bồ-tát trang sức như một hoàng tử, đi đến vua và thưa, tâu Đại Vương, có đúng chăng Ngài chấm dứt truyền thống của gia đình chúng thần và cho các Bà-la-môn khác tổ chức hội lễ voi? Rồi Bồ-tát đọc bài kệ rằng, hơn một trăm voi toàn đen với những ngà trắng bạch, bao phủ với lưới vàng, thần đều cúng Đại vương. Hỡi vua Susìma, có phải Ngài đã nói, Ngài có nhớ đến chăng quyền lợi tổ tiên thần? Vua đáp rằng hơn một trăm voi ấy đều thuộc sở hữu của vua, vua cho chàng, và vua thật có nhớ đến quyền lợi tổ tiên chàng.
Rồi Bồ-tát thưa với vua, thưa Đại vương, nếu Đại vương nhớ đến truyền thống của chúng thần, vì sao Ngài bỏ thần một bên và giao cho người khác tổ chức hội lễ voi? Vua nói, này khanh thân, ta được báo cáo khanh không biết ba tập Vệ-đà và tượng kinh, nên ta cho các Bà-la-môn khác tổ chức lễ hội voi. Bồ-tát nói, vậy tâu Đại vương, nếu một vị nào giữa các Bà-la-môn ấy có thể đọc lên một phần của ba tập Vệ-đà và tượng kinh với thần, xin hãy đứng lên. Trong toàn cõi Diêm-phù-đề không một ai khác trừ thần ra có thể biết ba tập Vệ-đà và tượng kinh để tổ chức hội lễ voi.
Như vậy Bồ-tát rống lên tiếng rống con sư tử đáp lời vua. Không một Bà-la-môn nào có thể đứng dậy để địch lại Bồ-tát. Sau khi đòi lại truyền thống gia đình của mình, Bồ-tát liền tổ chức hội lễ voi, rồi mang theo nhiều tài sản và đi về trú xứ của mình.
Sau khi kể pháp thoại, Đức Phật thuyết giảng các Sự thật. Sau bài thuyết giảng, một số Tỷ-kheo đắc quả Dự lưu, một số đắc quả Nhất Lai, một số đắc quả Bất Lai, một số đắc quả A-la-hán. Và Ngài nhận diện Tiền thân. Lúc bấy giờ bà mẹ là Mahàmàyà, người cha là Tịnh phạn vương, vị Sư trưởng có danh tiếng khắp nơi là Xá-lợi-phất, và thanh niên Bà-la-môn là chính Đức Phật.
Câu chuyện này dạy một điều rất thực tế. Khi người ta muốn lấy mất phần việc chính đáng của mình, đừng chỉ khóc lóc hay oán trách. Bồ-tát không khóc theo mẹ, cũng không đi kiện cáo. Ngài hỏi rõ ngày giờ, hỏi rõ thầy ở đâu, rồi lên đường ngay trong sáng hôm sau. Một ngày đi hai ngàn dặm, một đêm học hết ba tập kinh, còn sửa được cả chỗ thầy dạy sai. Đó là trí tuệ đi cùng với quyết tâm.
Việc thiện bị ngăn chặn là chuyện thường. Người ta ngăn vì ganh tị, vì muốn giành lợi, vì không muốn thấy người khác hơn mình. Nhưng nếu mình thật sự có tài, có đức, và chịu khó đi học cho tới nơi tới chốn, thì không ai ngăn được lâu. Đến lúc phải đối mặt, sự thật tự nó lên tiếng, như tiếng rống của sư tử giữa đám đông, không ai địch lại được.
Giữ truyền thống của gia đình, của tổ tiên, không phải bằng lời nói suông, mà bằng việc học cho giỏi, làm cho đúng, và đứng lên đúng lúc. Ai làm được như vậy thì truyền thống bảy đời cũng giữ được, việc thiện bị ngăn cũng thành.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư