🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Cho cái khó cho: không có bố thí nào là nhỏ

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Có người nghĩ bố thí là việc của người giàu. Mình nghèo, cho được bao nhiêu đâu mà cho. Có người lại nghĩ, cho ít thì ngại, thà không cho còn hơn. Nhưng bố thí không đo bằng số tiền, mà đo bằng tấm lòng. Một đồng của người nghèo cho bằng cả tấm lòng có khi nặng hơn trăm đồng của người giàu cho cho có lệ.

Chuyện xưa kể về sự bố thí của hội chúng ở Xá-vệ. Ở đó, có hai người bạn là con trai của những điền chủ, cùng nhau đi quyên, rồi sắp đặt tất cả các món vật dụng, mời chúng Tỷ-kheo với Đức Phật là vị lãnh đạo và tổ chức đại bố thí trong bảy ngày. Đến ngày thứ bảy, họ bố thí tất cả các món vật dụng, mời vị cao niên nhất trong hội chúng đảnh lễ Đức Phật, rồi ngồi xuống một bên và thưa, bạch Thế Tôn, trong sự bố thí này, có người cho nhiều, có người cho ít. Mong rằng bố thí này sẽ có quả báo lớn cho tất cả mọi người.

Vị cao niên dâng lễ cúng dường tác bạch như vậy. Đức Phật nói, này các cư sĩ, các ông cúng dường chúng Tăng với Đức Phật là vị lãnh đạo, dâng cúng như vậy là thiện nghiệp lớn. Các bậc hiền trí thuở xưa, khi bố thí như vậy cũng tác bạch cúng dường như vậy. Nói xong, theo lời yêu cầu của các vị ấy, Đức Phật kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở xứ Kàsi. Khi đến tuổi trưởng thành, Bồ-tát được học tập tại Takkasilà, sau đó xuất gia sống đời đạo sĩ, cùng với một hội chúng đệ tử đến sống ở vùng Tuyết Sơn. Hội chúng sống lâu ngày trong khu vực Tuyết Sơn, khi cần muối và giấm chua, đã đi xuống quốc lộ, họ đi đến Ba-la-nại và sống trong ngự uyển của vua.

Ngày hôm sau, Bồ-tát cùng với hội chúng đi khất thực tại ngôi làng gần cửa thành để dân làng bố thí đồ ăn. Ngày tiếp, Bồ-tát đi khất thực tại Ba-la-nại. Dân chúng vui vẻ bố thí đồ ăn. Họ họp thành đoàn thể, thâu góp đồ quyên được, sửa soạn bố thí, và tổ chức một cuộc bố thí lớn cho hội chúng đạo sĩ. Cuối cuộc bố thí, bậc cao niên nhất nói về cách thức dâng đồ cúng dường. Bồ-tát nói, này các Hiền giả, khi nào tâm hoan hỷ, thì không có bố thí nào nhỏ cả.

Nói xong lời tùy hỷ, Bồ-tát đọc các bài kệ rằng, cho những gì khó cho, làm những việc khó làm, kẻ xấu khó làm được, pháp kẻ thiện khó theo. Do vậy kẻ thiện, ác, từ đây đi khác nhau. Kẻ ác xuống địa ngục, bậc thiện lên Thiên giới.

Như vậy, Bồ-tát nói lời tùy hỷ, rồi sống tại đấy trong bốn tháng mùa mưa. Sau khi mùa mưa đã qua, ngài đi đến Tuyết Sơn tu tập, thiền định không gián đoạn và sau khi mạng chung, được sanh lên cõi Phạm thiên.

Đức Phật kể pháp thoại xong, liền nhận diện Tiền thân. Lúc bấy giờ, chúng đạo sĩ là hội chúng Đức Phật, và Sư trưởng hội chúng là chính Đức Phật.

Câu nói đáng nhớ nhất trong truyện này chỉ có một dòng, khi nào tâm hoan hỷ, thì không có bố thí nào nhỏ cả. Người ta hay so đo cho nhiều hay cho ít, nhưng Đức Phật không so như vậy. Ngài nhìn vào tâm người cho. Tâm vui vẻ, tâm hoan hỷ, thì dù cho một nắm cơm, một chén nước, cũng là bố thí lớn. Tâm miễn cưỡng, tâm tính toán, thì dù cho cả đống tiền, công đức cũng nhẹ.

Bài kệ trong truyện nói rõ hơn, cho những gì khó cho, làm những việc khó làm, kẻ xấu khó làm được, pháp kẻ thiện khó theo. Cái khó cho không phải là cái thừa. Cho cái mình thừa thì dễ, ai cũng làm được. Khó là cho cái mình đang cần, cái mình quý, cái mình còn thiếu mà vẫn chia ra cho người khác. Người nghèo cho đi đồng tiền cuối cùng của mình, người bận rộn cho đi thời gian quý báu của mình, người đang buồn cho đi một nụ cười, đó mới là cho cái khó cho.

Trong đời thường, bố thí không chỉ là tiền bạc. Nhường một chỗ ngồi cho người già trên xe buýt là bố thí. Dừng lại chỉ đường cho người lạ là bố thí. Nghe một người buồn kể hết câu chuyện của họ mà không cắt ngang là bố thí. Tha thứ cho người đã làm mình tổn thương là bố thí. Những thứ ấy không tốn tiền, nhưng tốn lòng, mà cái tốn lòng mới là cái khó.

Hai người bạn điền chủ trong truyện lo lắng rằng trong cuộc bố thí có người cho nhiều, có người cho ít, sợ rằng quả báo không đều. Đức Phật trấn an họ rằng cúng dường như vậy là thiện nghiệp lớn cho tất cả. Người cho nhiều thì được phước theo phần nhiều, người cho ít mà tâm hoan hỷ thì phước cũng không nhỏ. Không ai bị thiệt chỉ vì mình cho ít hơn người khác.

Cho nên đừng ngại cho ít. Đừng đợi giàu mới cho, đừng đợi rảnh mới giúp, đừng đợi hết buồn mới thương người. Cứ cho cái mình có, với tâm hoan hỷ, thì không có bố thí nào là nhỏ cả. Và người biết cho cái khó cho, làm việc khó làm, thì đi về đâu cũng khác với kẻ chỉ biết giữ lấy cho mình.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 180
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), truyện 180. Chuyện khó cho (Tiền thân Duddada), tr. 124–125
Bài liên quanĐi trên mặt nước: niệm Phật giữ người qua biểnNhặt con chuột chết, dựng nên cơ nghiệpNăm trăm con ngựa giá một đấu gạo