🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Chim cút thắng diều hâu nhờ đứng đúng đất nhà mình

Truyện Tiền Thân · 9 phút đọc

Có câu: sân nhà mình là chỗ mình mạnh nhất. Một cầu thủ đá trên sân nhà thì tự tin hơn hẳn. Một người làm việc trong lĩnh vực mình rành thì vững vàng hơn hẳn. Ngược lại, ra khỏi chỗ của mình, đi vào đất của người khác, thì dù có giỏi đến đâu cũng dễ thua. Câu chuyện sau đây kể về một con chim cút nhỏ bé thắng một con diều hâu hung dữ, chỉ nhờ đứng đúng đất nhà mình.

Một hôm, đức Phật gọi các Tỷ-kheo và dạy: Này các Tỷ-kheo, khi các ông đi khất thực, mỗi người hãy giữ đúng địa hạt của mình. Rồi Ngài đọc bài Kinh Khuyên dạy loài chim và nói thêm: Thuở xưa, các loài bàng sanh từ bỏ địa hạt nhà của mình, đi kiếm ăn không phải chỗ và rơi vào tay kẻ thù. Rồi nhờ trí tuệ và phương tiện thiện xảo của mình, chúng thoát khỏi tay của kẻ thù. Nói như vậy xong, đức Phật kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì Ba-la-nại, Bồ-tát sanh làm chim cun cút, sống tìm mồi tại những mô đất do cày bừa để lại. Một hôm, chim cun cút ấy từ bỏ khu vực tìm mồi quen thuộc của mình để đi nơi khác và nó đi đến biên địa ngôi rừng. Thấy chim cun cút đang đi tìm mồi, tại chỗ ấy, một con diều hâu nhanh như cắt bay sà xuống chụp lấy cun cút và tha đi.

Khi bị bắt, chim cun cút than: Ta thật đại bất hạnh! Ta thật là ít phước! Ta đã đi tìm mồi không phải chỗ, vào địa hạt của loài khác. Nếu nay ta đi tìm mồi trong khu vực tìm mồi của ông cha ta, trong địa hạt nhà của mình, thì con diều hâu này không đối địch với ta được khi có đánh nhau.

Nghe vậy, diều hâu hỏi: Này chim cút nhỏ bé kia, chỗ nào là chỗ tìm mồi trong địa hạt nhà của ngươi, nơi mà ông cha ngươi đã tìm mồi? Chim cút đáp: Tại chỗ này, chỗ những mô đất do cày bừa để lại. Rồi con diều hâu nới lỏng sức mạnh của mình và nói: Hãy đi, chim cun cút bé nhỏ kia, dù đi đến đấy, ngươi cũng không thoát khỏi ta đâu!

Con chim cun cút bay đến đấy, đậu lên một mô đất lớn và gọi: Này diều hâu, ta cám ơn ngươi, nay ngươi hãy đến đây! Con diều hâu tập trung sức mạnh của mình, vận dụng cả hai cánh lại, mau lẹ sà xuống chụp lấy con chim cút. Con chim cút biết: Con diều hâu này vồ bắt ta với tất cả sức mạnh, liền xoay lại tránh qua phía những mô đất ấy. Chim diều hâu không thể trì hãm sức lực, đập mạnh cánh vào đất, liền vỡ tim, lòi mắt và chết toi mạng.

Sau khi trình bày câu chuyện quá khứ này, đức Phật nói thêm: Như vậy, này các Tỷ-kheo, các loài bàng sanh khi đi tìm mồi không phải chỗ đã rơi vào tay kẻ thù. Nhưng khi chúng đi tìm mồi trong địa hạt của mình, chúng đánh bại được kẻ thù. Do vậy, các ông chớ có đi không đúng chỗ và đến địa hạt của người khác. Khi ta rời địa hạt của mình, Ác ma sẽ đợi cơ hội, Ác ma sẽ được thuận duyên. Này các Tỷ-kheo, chỗ nào là không đúng chỗ của Tỷ-kheo, là địa hạt của người khác? Đó chính là năm dục lạc. Thế nào là năm? Sắc do mắt nhận thức, và các dục khác. Này các Tỷ-kheo, đấy không phải là chỗ của Tỷ-kheo, là địa hạt của người khác.

Nói vậy xong, đức Chánh Giác đọc bài kệ đầu: Diều hâu với sức mạnh, sà xuống chụp con cút, con cút đang tìm mồi, trên địa hạt của mình, vì sà chụp quá mạnh, diều hâu chết toi mạng. Khi diều hâu chết, chim cút mới đi ra và tuyên bố: Ta đã thấy được lưng kẻ thù. Rồi đứng trên quả tim của con diều hâu, nó nói lên lời cảm hứng qua bài kệ thứ hai: Ta biết phương tiện hay, vui trên địa hạt nhà, ta mừng kẻ thù bại, thọ hưởng lợi ích mình.

Đức Phật kể pháp thoại này xong, thuyết giảng các sự thật. Cuối bài giảng, nhiều Tỷ-kheo được an trú vào các Đạo và Quả. Đức Phật nhận diện tiền thân: lúc bấy giờ, con diều hâu là Devadatta, còn chim cút chính là Ngài.

Ngẫm lại, con chim cút thắng không phải vì mạnh. Nó nhỏ bé, yếu ớt, bị diều hâu chụp trong móng vuốt. Nó thắng vì biết rõ đâu là đất của mình. Khi bị bắt, nó không vùng vẫy vô ích. Nó nói một câu rất khôn: nếu ta ở trên địa hạt nhà ta, ngươi không thắng được ta. Diều hâu nghe vậy, tự cao, thả nó ra. Cút bay về mô đất của mình, đứng đó thách thức. Diều hâu sà xuống với tất cả sức mạnh, nhưng sức mạnh ấy không có chỗ để dùng. Nó đập vào mô đất, vỡ tim mà chết. Kẻ mạnh thua vì đánh sai chỗ. Kẻ yếu thắng vì đứng đúng chỗ.

Trong đời, ai cũng có một địa hạt của riêng mình. Đó là công việc mình rành, là sở trường của mình, là giá trị mình tin, là những điều mình đã rèn luyện lâu ngày. Ở trong địa hạt ấy, mình vững vàng, tự tin, khó ai đánh bại. Ra khỏi địa hạt ấy, đi vào chỗ người khác mạnh hơn mình, thì dù có cố gắng đến đâu cũng dễ thua. Người khôn không phải là người giỏi mọi thứ. Người khôn là người biết mình giỏi cái gì, và ở yên trong cái giỏi ấy, rèn nó cho sâu thêm.

Đức Phật dạy các Tỷ-kheo: địa hạt của người tu không phải là năm dục lạc, tức là những thứ mắt thấy, tai nghe, mũi ngửi, lưỡi nếm, thân chạm mà sinh tham đắm. Đi vào đó là đi vào đất của Ác ma. Địa hạt của người tu là bốn niệm xứ, là chánh niệm, là sự tỉnh thức trong từng việc mình làm. Ở trong đó, Ác ma không làm gì được. Ra khỏi đó, Ác ma chờ sẵn.

Với người đời cũng vậy. Địa hạt của mình là những việc đúng với khả năng, đúng với đạo đức, đúng với lương tâm của mình. Làm ăn thì làm trong nghề mình biết. Kết bạn thì kết với người mình tin. Sống thì sống theo giá trị mình đã chọn. Đừng thấy người khác làm ăn ngon mà nhảy vào nghề mình không biết. Đừng thấy người khác chơi bời mà đi theo cho bằng bạn. Mỗi lần rời khỏi địa hạt của mình, mình lại giống con chim cút đi kiếm ăn ở biên địa rừng: dễ rơi vào tay kẻ thù. Còn khi mình đứng đúng đất nhà mình, thì dù kẻ thù có mạnh đến đâu, mình vẫn có cách thắng. Như chim cút đứng trên mô đất, nhìn diều hâu tự đập mình mà chết.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 168
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Chuyện Tiền Thân (Jātaka), Tập 2 (VNC PHVN, 2021) — Chuyện 168: Chuyện Chim Diều Hâu (Tiền thân Sakunagghijataka), Chương II (151–250), tr. 396–397
Bài liên quanBảy năm tu từ tâm: ở cõi Phạm thiên bảy kiếpMột con chuột chết và cơ nghiệp lớn: bậc trí làm giàu từ vốn nhỏĐịnh giá bừa: năm trăm con ngựa chỉ bằng một đấu gạo