🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Bốn cung điện, một chiếc mũ đá: tham không đáy thì khổ không đáy

Truyện Tiền Thân · 10 phút đọc

Người ta hay nói: được voi đòi tiên. Có một lại muốn hai. Có hai lại muốn bốn. Có nhà nhỏ lại muốn nhà lớn. Có xe cũ lại muốn xe mới. Có được rồi lại thấy chưa đủ, lại muốn thêm nữa. Cái muốn ấy không bao giờ dừng lại. Nó cứ lớn dần lên, như một cái hố không đáy, đổ bao nhiêu vào cũng không đầy. Câu chuyện sau đây kể về một chàng trai như vậy. Chàng đã đi qua bốn cung điện bằng thủy tinh, bằng bạc, bằng ngọc, bằng vàng, mỗi cung đẹp hơn cung trước, mỗi cung có nhiều người đẹp hơn cung trước, vậy mà chàng vẫn không dừng lại. Và cái giá của sự không dừng lại ấy là một chiếc bánh xe dao sắc nghiến vào đầu, đau đớn cho đến chết.

Câu chuyện này, trong Kinh Tiểu Bộ tập 4, chỉ được kể vắn tắt, với lời dặn rằng truyện đầy đủ nằm ở chuyện số 439, Chuyện Bốn Cổng Thành. Sau đây là câu chuyện đầy đủ ấy.

Ngày xưa, vào thời Đức Phật Ca-diếp, tại thành Ba-la-nại có một thương gia giàu có tám trăm triệu đồng, chỉ sinh được một trai tên là Mittavindaka. Cha mẹ cậu là người biết tu tập, song cậu vẫn là kẻ theo ác hạnh, không tin vào Đạo. Mẹ cậu bảo con: thân người khó được, con hãy bố thí, tu tập công đức, giữ ngày trai giới và nghe Pháp. Cậu đáp: không có chuyện bố thí, tu tập gì cả với con đâu.

Vào ngày rằm, mẹ bảo cậu: hôm nay là ngày trai giới, con hãy giữ giới, đi viếng tinh xá và nghe Pháp suốt đêm, rồi mẹ sẽ cho con một ngàn đồng tiền. Vì tham tiền, cậu bằng lòng. Nhưng suốt đêm, chẳng một lời Pháp nào lọt vào tai cậu, cậu chỉ nằm ngủ. Sáng hôm sau cậu về, đòi tiền trước rồi mới húp cháo. Cậu lấy một ngàn đồng đi làm ăn, chẳng bao lâu kiếm được hai triệu đồng.

Lúc ấy, cậu muốn tậu một con tàu để đi làm ăn trên biển. Mẹ cậu can: con là con độc nhất của mẹ, nhà mình đã có nhiều tài sản, biển cả lại đầy nguy hiểm, con đừng đi. Cậu không nghe, hất tay mẹ ra khiến bà ngã xuống, rồi vội lên đường.

Vào ngày tháng bảy, con tàu cứ đứng bất động trên biển sâu vì có mặt Mittavindaka. Người ta rút thăm ba lần đều trúng cậu, liền cho cậu một chiếc bè và thả cậu trôi dạt trên đại dương. Cậu trôi đến một đảo kia, trong cung điện bằng thủy tinh, cậu thấy bốn ma nữ. Được kết bạn với chúng, cậu hưởng khoái lạc thần tiên. Đến khi chúng phải đi chịu khổ hình bảy ngày, cậu lại ra khơi.

Cậu lại ra khơi, đến đảo khác có cung bạc với tám ma nữ, rồi cung ngọc với mười sáu ma nữ, rồi cung vàng với ba mươi hai ma nữ. Mỗi lần hưởng lạc xong, cậu lại ra đi tìm thêm, cho đến cuối cùng cậu thấy một kinh thành có bốn cổng lớn và hào lũy bao bọc. Người ta bảo đó là ngục Ussada, nơi mà nhiều chúng sinh bị đọa đầy, phải thọ lãnh các nghiệp báo của mình, song đối với Mittavindaka, nó lại có vẻ như một kinh thành tuyệt mỹ. Cậu suy nghĩ: ta muốn vào thăm kinh thành kia và làm vua tại đó.

Cậu bước vào, thấy một sinh linh đang chịu khổ hình phải mang một cái bánh xe sắc như lưỡi dao cạo. Nhưng trong mắt Mittavindaka, bánh xe ấy lại giống như đóa hoa sen nở, xiềng xích trên ngực gã giống áo choàng sang trọng, máu nhỏ giọt giống phấn thơm, tiếng rên la giống tiếng ca. Cậu đến gần và bảo: anh mang hoa sen ấy lâu rồi, nay hãy đưa cho ta. Người ấy đáp: đó không phải hoa sen, mà là bánh xe dao sắc. Cậu bảo: anh nói vậy vì không muốn đưa nó cho ta đấy thôi.

Gã tội nhân khốn khổ kia liền suy nghĩ: ắt hẳn các nghiệp quá khứ của ta đã tiêu trừ hết. Rõ ràng người này cũng như ta đi đến đây vì đã đánh mẹ nó. Được rồi ta sẽ cho nó đưa bánh xe dao này. Gã liền bảo: này đây, hãy cầm lấy hoa sen. Cùng với lời nói trên, gã thả bánh xe dao trên đầu cậu, nó rơi xuống đỉnh đầu và nghiến sâu vào đó. Lập tức, Mittavindaka biết ngay đó là bánh xe dao, cậu liền nói: lấy bánh xe của anh lại! Và cậu gào thét dữ dội trong cơn đau đớn, song kẻ kia đã khuất dạng mất rồi.

Vừa lúc ấy, Bồ-tát cùng đoàn tùy tùng đông đảo đang đi kinh lý qua ngục Ussada, và đến tận nơi ấy. Mittavindaka trông thấy ngài, vội kêu lên: tâu Thiên chủ, bánh xe này đang đâm thủng và xé nát đầu con như thể cái chày nghiền nát mớ hột cải, vậy con đã phạm tội ác gì? Cậu vừa hỏi, vừa ngâm hai vần kệ: thành sắt này xây bốn cổng cao, con nay mắc bẫy bước chân vào, chung quanh con, lũy hào bao bọc, con đã gây nên các nghiệp nào. Giờ đây đóng chặt các thành môn và bánh xe này hủy diệt con, nào khác chim lồng, con bị bắt. Tại vì sao vậy, tấu Thiên vương?

Thiên chủ ngâm kệ giải thích: cậu có chục vạn đồng, hai mươi lần nữa, mà chẳng chịu nghe lời bạn tốt. Cậu vượt biển đầy nguy hiểm, thăm bốn cung, tám, mười sáu, ba mươi hai ma nữ, tận hưởng dục tham không thỏa mãn, nên nay đội bánh xe này. Ai chẳng bố thí, chẳng tìm Chánh đạo bình an, thì đội bánh xe này. Mittavindaka hỏi đến bao giờ bánh xe mới rời khỏi đầu, Thiên chủ đáp: nó sẽ dính trên đầu ngài cho đến chết. Trong Kinh Tiểu Bộ tập 4, truyện này chỉ kể vắn tắt, với bài kệ rằng kẻ đã đội chiếc mũ bằng đá cứng thì trọn đời không thoát. Đức Phật kết lại: lúc bấy giờ, Mittavindaka là vị Tỷ-kheo khó bảo, và vua chư Thiên là Ta vậy.

Câu chuyện này dài, nhưng ý của nó thì gói gọn trong một chữ: đủ. Mittavindaka không phải là người nghèo. Nhà cậu có tám trăm triệu đồng. Mẹ cậu là người biết tu tập, khuyên cậu bố thí, giữ giới, nghe pháp. Nhưng cậu không nghe. Cậu nói thẳng với mẹ: không có chuyện bố thí, tu tập gì cả với con đâu. Cậu đi nghe pháp một đêm chỉ vì một ngàn đồng tiền, mà suốt đêm chẳng nghe được lời nào, chỉ nằm ngủ. Rồi cậu kiếm được hai triệu đồng, vẫn chưa đủ, lại muốn ra biển làm ăn. Qua cung thủy tinh có bốn ma nữ, cậu lại muốn thêm. Qua cung bạc có tám ma nữ, cậu lại muốn thêm. Qua cung ngọc mười sáu ma nữ, qua cung vàng ba mươi hai ma nữ, cậu vẫn muốn thêm. Cuối cùng, cậu đến thành bốn cổng, thấy bánh xe dao mà tưởng là hoa sen, xin đội lên đầu. Đến lúc ấy thì không còn đường lui nữa.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 439
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 4 (HT Thích Minh Châu dịch), Chuyện số 82: Chuyện Nam Tử Mittavinda (Tiền thân Mittavinda), tr. 224–225
• Kinh Tiểu Bộ — Tập 7 (GS Trần Phương Lan dịch), Chuyện số 439: Chuyện Bốn Cổng Thành (Tiền thân Catu-Dvara, truyện đầy đủ của Nam Tử Mittavinda), tr. 170–174
Bài liên quanCon voi sợ chết lùi bước: một lời khích lệ phá được cửa thànhVua vu oan kẻ trộm ngọc: tham dục giết người, giới hạnh cứu ngườiNuôi voi con mất mẹ: biết đâu là bạn, đâu là thù