🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Tiền thân – truyện tiền thân

Bố thí trong truyện Tiền thân — Phần 3

Tiền thân – truyện tiền thân · 11 phút đọc

Phần trước, ông trưởng giả cho đi cả khi trắng tay. Có một cách cho còn lặng lẽ hơn: cho đi mạng sống của mình để người khác được sống. Chuyện con nai vàng kể về một con nai cái đã làm đúng việc ấy, và về một người vợ đã cho đi lòng tin của mình để cả một gia đình đổi lòng.

Chuyện này do bậc Đạo Sư kể tại Kỳ Viên về một thiếu nữ thuộc gia đình quý phái ở Xá-vệ. Cô ta là một tín đồ thuần thành, thường xuyên làm việc thiện, chuyên tâm bố thí. Một gia đình khác ở Xá-vệ, cùng đẳng cấp nhưng theo ngoại đạo, hỏi cưới cô ta. Cha mẹ cô bảo: con gái của chúng tôi là một tín đồ thuần thành, quy y Tam bảo, bố thí và làm các việc thiện, nhưng ông bà lại có quan điểm ngoại đạo. Và vì ông bà sẽ không cho phép nó bố thí, hoặc nghe Pháp, hoặc đến thăm tinh xá như nó vẫn muốn nên chúng tôi sẽ không gả nó về nhà quý vị được. Nhà trai hứa sẽ không ngăn cản cô làm mọi việc đúng theo ý muốn của cô. Lễ cưới được cử hành và cô gái được đưa về nhà chồng.

Cô là một người vợ tận tụy, một nàng dâu đảm đang. Một hôm cô nói với chồng: chàng ơi, em muốn cúng dường các Tỷ-kheo của gia đình ta. Chồng đáp: được lắm, em cứ cúng dường đúng như em thích. Thế là cô mời các Tỷ-kheo và tổ chức một cuộc khoản đãi lớn, cúng dường các thức ăn hảo hạng. Cô lại bảo chồng ra gặp các vị ấy. Chàng đến ngồi xuống một bên và từ tốn thưa chuyện cùng các vị. Trưởng lão Xá-lợi-phất thuyết Pháp cho chàng. Chàng rất thích thú nghe giảng và nhìn thấy thái độ nhu hòa ân cần của các Tỷ-kheo, nên từ hôm đó trở đi chàng luôn luôn soạn sẵn thảm cho các Trưởng lão ngồi và lọc nước cho các vị ấy dùng. Chẳng bao lâu, chàng không còn theo các quan điểm ngoại đạo nữa. Rồi một hôm, Trưởng lão giảng Pháp, tuyên thuyết Tứ Đế cho hai vợ chồng ấy và khi bài thuyết giảng chấm dứt, cả hai vợ chồng đều đắc quả Dự Lưu. Từ đó, tất cả mọi người trong gia đình ấy đều bỏ hết các tà kiến ngoại đạo và hết lòng vì Phật, Pháp, Tăng.

Một hôm, các Tỷ-kheo bàn tán: người phụ nữ nọ nhờ lòng tin của chính mình và của chồng mà trở thành một Sa-di-ni, rồi cả hai người sống cuộc đời Phạm hạnh, đạt tuệ nhãn và đắc Thánh quả. Bậc Đạo Sư dạy: này các Tỷ-kheo, không phải chỉ bây giờ cô ấy mới giải thoát cho chồng khỏi những ràng buộc của khổ đau. Xưa kia cũng thế, cô cũng đã giải thoát các bậc hiền trí khỏi những ràng buộc của cái chết. Rồi Ngài kể một chuyện quá khứ. Ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì xứ Ba-la-nại, Bồ-tát sinh ra là một con nai vàng, đẹp đẽ duyên dáng với màu sắc vàng ròng, sừng như bằng bạc, mắt như những viên ngọc. Con nai cái, vợ ngài, cũng là một con vật rất xinh đẹp. Cả hai sống hòa hợp, hạnh phúc với nhau. Tám vạn nai đốm đi theo hầu Bồ-tát.

Trong khi bầy nai sống nơi ấy, một người thợ săn đặt bẫy vào chỗ nai lui tới. Một hôm, đang dẫn dắt bầy nai, Bồ-tát bị mắc chân vào bẫy. Để làm đứt dây thòng lọng, ngài giựt mạnh đến đứt cả da chân. Ngài lại giựt nữa và bị đứt tới thịt. Lần thứ ba, ngài lại giựt và bị phạm tới gân. Rồi cái dây thắt vào tận xương. Không thể phá bẫy được, nai rúng động vì sợ chết đến độ kêu la từng hồi. Nghe thế bầy nai kinh hoàng chạy trốn. Nhưng con nai cái, trong lúc chạy trốn, không thấy Bồ-tát trong bầy liền nghĩ: hẳn là nỗi kinh hoàng có liên hệ đến chồng ta rồi. Rồi nai cái vội phóng đến bên chồng, tuôn trào nước mắt và than: chàng ơi, chàng mạnh mẽ đến thế, sao lại không thắng được cái bẫy chứ. Hãy cố sức mà tàn phá bẫy đi. Bồ-tát đáp: ta đây đã quá chừng cố gắng, tự do nào đạt đặng đâu mà. Càng vùng để thoát thân ra, mối dây càng thắt thịt da thế này.

Thế rồi nai cái bảo: chàng ơi, đừng sợ. Em sẽ hết sức van xin người thợ săn và sẽ hy sinh mạng sống của em để xin đổi mạng cho chàng. Vừa an ủi bậc Đại sĩ, vợ ngài vẫn tiếp tục ôm lấy Bồ-tát mình đang rớm máu. Nhưng người thợ săn tay cầm gươm và lao đã đến gần, giống như một ngọn lửa hủy diệt vào lúc mở đầu một chu kỳ. Khi thấy người ấy, nai cái bảo: chàng ơi, người thợ săn đã đến. Em sẽ đem hết khả năng để cứu chàng. Chàng chớ sợ. An ủi chồng xong, nai cái đến gặp người thợ săn, đứng cách một khoảng để tỏ vẻ kính trọng, nai chào người ấy và nói: thưa ngài, chồng tôi là một con nai có màu vàng ròng, đầy đủ mọi đức hạnh và là vua của tám vạn con nai. Ca ngợi Bồ-tát xong, nai xin hy sinh mạng sống của mình để vua bầy nai khỏi bị hại. Rồi nai đọc kệ: nơi đây, hãy trải lá dày, chúng tôi sẽ ngã xuống ngay đây mà, thợ săn, hãy rút gươm ra, giết tôi, rồi giết tiếp là chồng tôi.

Nghe thế, người thợ săn rất kinh ngạc, liền nghĩ: ngay cả người ta cũng không hy sinh đời mình cho vua nữa huống chi là loài vật. Thế này nghĩa là gì chớ. Con vật nói với một giọng êm dịu như tiếng người. Hôm nay, ta sẽ tha mạng cho nó và cho chồng nó. Thấy Bồ-tát được tha ra, nai cái vô cùng sung sướng liền quay lại cám ơn người thợ săn. Bấy giờ Bồ-tát tự nghĩ: người thợ săn này đã tha mạng ta và vợ ta và cả tám vạn nai kia. Ông đã là nơi nương nhờ của ta, vậy ta cũng phải là nơi nương nhờ của ông ta. Rồi ngài trao cho người thợ săn một viên ngọc kỳ diệu mà ngài đã tìm được ở nơi ngài thường đi kiếm ăn và nói: này bằng hữu, từ nay, chớ giết hại sinh vật nào nữa, với viên ngọc này, hãy xây dựng gia đình, vợ con, hãy bố thí và làm các việc thiện khác. Khuyến dụ xong nai biến vào trong rừng.

Nai cái cho đi thứ quý nhất mà không tính toán: mạng sống. Cái cho ấy không chỉ cứu một con nai, nó cứu cả bầy, vì thợ săn đổi lòng. Người cho đi bằng cả mạng sống thì người nhận không thể cứ như cũ được. Thợ săn cầm gươm đến để giết, về tay không mà lòng đã đổi. Cho đi như thế là cho người khác một cơ hội trở thành người tốt. Cũng như cô gái trong khung chuyện: cô cho đi không phải tiền bạc mà là lòng tin, bữa cơm cúng dường, lời mời chồng ra gặp các Tỷ-kheo, rồi cả một gia đình ngoại đạo đổi lòng.

Đời thường cũng vậy. Cho đi không phải là đưa vật, mà là đứng ra chịu thay, là xin chết thay người mình thương. Nai cái không hỏi: chồng tôi có xứng đáng không, tôi được gì. Nó chỉ hỏi: làm sao chàng được sống. Và khi người ta cho bằng cả mạng sống, người nhận cũng được cứu theo một cách khác: thợ săn được cứu khỏi nghiệp giết hại, được viên ngọc và lời dặn bố thí. Cho đi một mạng, cứu được hai mạng, rồi tám vạn mạng. Đó là cách cho của con nai vàng. Phần sau, ta sẽ gặp một con nai khác, cũng xin chết, nhưng không phải cho vợ hay cho chồng, mà cho cha mẹ già.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 359
Nguồn
• Chuyện 359: Chuyện Con Nai Vàng (Tiền Thân Suvannamiga) — Kinh Tiểu Bộ, tập 6 [Chuyện Tiền Thân 264–395] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 218–222 (pdf-kinh-tieu-bo-ht-thich-minh-chau-gs-tran-phuong--kinh-tieu-bo-tap-6-chuyen-tien-than-264-395-ht-thich-m.txt)
Bài liên quanBố thí trong truyện Tiền thân — Phần 4Bố thí trong truyện Tiền thân — Phần 5Cả nhà cùng ước, ai cũng được như ý