🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Con cua vàng và người vợ không bỏ chồng

Truyện Tiền Thân · 10 phút đọc

Có những lúc trong đời, người ta gặp một sức mạnh lớn hơn mình rất nhiều, lớn đến mức chống cự cũng vô ích. Một món nợ quá lớn, một căn bệnh hiểm nghèo, một tai họa ập xuống gia đình. Những lúc ấy, điều cứu mình thường không phải là sức mạnh, mà là một người ở lại bên mình, và một lời nói đúng lúc. Truyện tiền thân hôm nay kể về một con cua to bằng cả sân đập lúa, một con voi bị kẹp chặt chân, và một con voi cái đã không bỏ chạy.

Thuở xưa, tại Xá-vệ, có một người chủ đất cùng với vợ đi về quê để thâu tiền nợ thì bị bọn cướp vây bắt. Người vợ vốn rất xinh đẹp. Tên tướng cướp bị cuốn hút bởi sắc đẹp của nàng, có ý định giết người chồng để chiếm lấy nàng. Nhưng nàng là một phụ nữ đoan trang, một người vợ trung kiên. Nàng phủ phục dưới chân tên cướp và kêu: thưa ngài, nếu ngài giết chồng tôi vì yêu tôi, tôi sẽ dùng độc dược hoặc nín thở mà chết theo luôn! Tôi không thể sống với ngài được đâu! Xin chớ giết chồng tôi một cách vô ích. Cả hai vợ chồng trở về Xá-vệ bình yên.

Họ vào tham bái Đức Phật tại Kỳ Viên. Đức Phật hỏi họ từ đâu đến, họ kể lại chuyện bị cướp bắt, và người chồng nói: vợ con đây đã năn nỉ xin tha cho con, và con đã mang ơn nàng cứu mạng. Đức Phật dạy: này cư sĩ, ông chẳng phải là kẻ độc nhất được nàng cứu mạng đâu! Vào thời xưa nàng cũng đã từng cứu mạng nhiều bậc trí giả khác. Rồi Ngài kể một chuyện đời xưa.

Ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, trong dãy Hy-mã-lạp Sơn có một cái hồ rộng, nơi đó có một con cua vàng rất lớn. Vì cua sống ở đó nên nơi ấy được gọi là Hồ Cua. Con cua lớn lắm, lớn bằng cả cái sân đập lúa. Nó có thể bắt các con voi rồi giết và ăn thịt chúng. Vì sợ nó nên chẳng con voi nào dám đến gần đó để ăn đọt non.

Bấy giờ Bồ-tát đầu thai làm một con voi đực, con của chúa voi đầu đàn sống gần Hồ Cua. Voi con lớn lên rất thông minh, to lớn, khỏe mạnh. Nó chọn một con voi khác làm vợ, và quyết bắt cho được con cua kia. Nó tìm đến đàn voi, gặp cha nó để xin đi bắt cua. Voi cha bảo: con không thể làm được việc ấy đâu con ạ! Nhưng nó cứ nài nỉ mãi, cuối cùng cha nó bảo: thôi được, con cứ thử xem!

Chàng voi trẻ tập hợp tất cả các voi quanh Hồ Cua lại, dẫn chúng đến gần hồ. Nó hỏi: cua thường bắt voi lúc nào? Bọn voi đáp: nó bắt lúc chúng quay trở lên. Voi nói: được rồi, tất cả các bạn hãy đi tới hồ, cứ ăn thứ gì tùy thích rồi quay trở lên trước, tôi sẽ theo cuối cùng đằng sau các bạn. Đàn voi làm theo như vậy.

Cua thấy Bồ-tát trở lên sau rốt, liền chộp lấy chân voi, siết chặt vào càng, giống như người thợ rèn kẹp khối sắt trong đôi gọng kềm khổng lồ. Vợ Bồ-tát cũng không rời chồng, nàng vẫn đứng đó, sát bên chồng. Bồ-tát ra sức kéo nhưng vẫn không sao làm cua nhúc nhích được. Thế rồi cua kéo và lôi được voi về phía mình. Giữa lúc nguy khốn, voi rống lên, rống lên. Nghe tiếng rống ấy, các voi khác quá kinh hãi, vụt chạy tán loạn. Ngay cả vợ voi cũng chẳng đứng yên được và toan phóng chạy.

Để tỏ cho vợ biết mình đang bị bắt giữ và hy vọng làm cho vợ khỏi phóng chạy đi, voi đọc lên bài kệ: con vật càng vàng, lồi cặp mắt, sống hồ, trần trụi, bọc trong mai. Tôi kêu, nó kẹp, nghe đau đớn, nàng hỡi, thương tôi, chớ bỏ tôi! Nghe thế, vợ voi quay lại, đọc bài kệ an ủi chồng: rời chàng, thiếp quyết chẳng khi nào, sáu chục năm đời, chúa tối cao, cả bốn phương trời đều chứng tỏ chẳng ai thắm thiết sánh chàng đâu! Rồi nàng nói: này bậc trượng phu, bây giờ thiếp sẽ bảo cua kia thả chàng ra.

Vợ voi cầu xin cua qua bài kệ: trong các loài cua ở biển xa, hoặc là sông Nerbud, hoặc sông Hằng, ngài là tối thượng, nay tôi biết, xin để chồng tôi được thoát ra. Khi nàng đọc xong, lòng kiêu hãnh hung hăng của cua bị tiếng nói phụ nữ hóa giải. Quên cả sợ, cua nới lỏng đôi càng, thả chân con voi ra, chẳng nghi ngờ gì đến việc voi sẽ làm khi được thả. Thế là voi nhấc chân lên, đạp lên lưng cua làm cho đôi mắt cua phải lòi ra lập tức. Các con voi kia chạy lại, kẹp cua đi, đặt cua nằm trên đất rồi dẫm nát nó. Đôi càng cua bị gãy rời tả tơi.

Về sau, đôi càng cua trôi theo sông Hằng: một càng thành trống Ànaka của hoàng tộc, một càng thành trống Àlambara của chư thần, nên người ta mới nói sấm động như mây Àlambara.

Khi kể xong pháp thoại, Đức Phật tuyên thuyết Tứ Đế, cuối bài giảng, cả người chồng và người vợ đều đắc quả Dự Lưu. Ngài nhận diện: vào thời ấy, nữ cư sĩ này là con voi cái, còn Ngài chính là con voi chồng.

Câu chuyện này có một chi tiết rất đáng nhớ: đàn voi bỏ chạy tán loạn khi nghe tiếng rống, chỉ có vợ voi ở lại. Sức mạnh của đàn voi cộng lại cũng không bằng một con cua, nhưng tình nghĩa của một con voi cái thì làm được điều mà cả đàn voi không làm được. Nàng không dùng sức. Nàng dùng lời nói. Nàng khen con cua là tối thượng trong các loài cua ở biển xa, ở sông Nerbud, ở sông Hằng. Lời khen ấy làm cho con cua quên cả sợ, nới lỏng càng ra. Kẻ mạnh nhất cũng có một điểm yếu: thích được khen, thích được công nhận. Người vợ đã nhìn ra điểm yếu ấy và dùng đúng một lời nói để mở cái kẹp sắt.

Trong đời thường, những cái càng cua như vậy có rất nhiều. Có người bị kẹp chặt bởi một món nợ, một căn bệnh, một vụ kiện tụng, một mối quan hệ độc hại. Sức mình không gỡ ra được, càng giãy càng chặt. Những lúc ấy, điều mình cần nhất không phải là thêm sức, mà là một người ở lại bên mình, nói một câu an ủi, rồi tìm ra một lời nói đúng để mở cái kẹp. Người vợ trong truyện đã không bỏ chạy như đàn voi. Nàng quay lại, khích lệ chồng, rồi nói với con cua bằng giọng điệu mà nó muốn nghe nhất. Đó là trí tuệ của người vợ hiền, cũng là trí tuệ của người bạn đời thật sự.

Bài học của truyện này cũng là bài học cho những người làm vợ, làm chồng, làm bạn. Khi người thân của mình bị kẹp chặt trong hoạn nạn, đừng bỏ chạy như đàn voi kia. Hãy ở lại, hãy nói một câu làm cho người ấy vững lòng, rồi cùng nhau tìm cách gỡ cái kẹp ra. Có khi chỉ cần một lời nói đúng, một lời khen đúng chỗ, một câu cầu xin chân thành, là cái càng sắt tưởng như không gì mở được cũng tự nới lỏng ra. Và như Đức Phật đã dạy, người vợ ấy không chỉ cứu chồng một lần, mà nhiều đời nhiều kiếp, nàng vẫn là người ở lại bên cạnh khi hoạn nạn ập đến. Đó mới là tình nghĩa vợ chồng thật sự.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 267
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ - tập 6 [Chuyện Tiền Thân 264-395] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch) — Truyện Tiền Thân, Chuyện 267: Con cua (Tiền Thân Kakkata), tr. 10–13
Bài liên quanBảy loại vợ: nàng Sujàta và tiếng hót chim cuBầu vua loài chim: con quạ nói một câu, oán thù ngàn đờiCon chó rừng và cái giếng: thói quen xấu không phải là luật