🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Chuyện 101: Trăm kẻ ngu thiền một trăm năm, không bằng một người trí hiểu lời dạy

Truyện Tiền Thân · 6 phút đọc

Đời này có một cái bẫy rất hay gặp. Đông người nói thì ta tưởng là đúng. Một trăm người cùng nói một ý, ta vội tin theo. Nhưng đông chưa chắc đã hiểu. Có khi cả trăm người cùng hiểu sai một câu nói, chỉ vì không ai chịu hỏi cho rõ nghĩa.

Ngày xưa, ở Kỳ Viên, Đức Phật kể chuyện này nhân một câu hỏi của người ngoại đạo. Câu chuyện quá khứ cũng giống như chuyện hơn một ngàn kẻ ngu đã kể trước đó, chỉ khác một điều, ở đây nói đến thiền tư. Bài học thì vẫn như nhau.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh trong một gia đình Bà-la-môn ở phương tây bắc. Ngài học hết các tài nghệ ở Takkasilà, rồi từ bỏ dục lạc, xuất gia làm vị tiên nhân du sĩ. Ngài chứng được năm thắng trí và tám thiền chứng, sống ở Tuyết Sơn, có năm trăm vị tu khổ hạnh vây quanh.

Một mùa mưa, vị đệ tử đầu tay đem theo một nửa hội chúng đi đến chỗ đông người để xin muối và giấm. Đúng lúc ấy là thời Bồ-tát phải đi đến mạng chung. Các đệ tử ở lại muốn biết thầy mình chứng được quả vị gì, liền hỏi, ngài đã đặt được quả vị gì.

Bồ-tát trả lời, không có gì. Nói vậy xong, ngài từ trần và sanh lên cõi Phạm thiên quang âm.

Các đệ tử nghe vậy thì hiểu lầm. Họ nghĩ, thầy chúng ta đã không chứng được gì cả. Vì vậy họ không tổ chức lễ thiêu ở nghĩa địa một cách cung kính như đáng lẽ phải làm.

Người đệ tử đầu tay trở về, hỏi, sư trưởng ở đâu. Họ đáp, sư trưởng đã tịch rồi. Ông hỏi tiếp, các bạn có hỏi sư trưởng chứng đắc gì không. Họ đáp, có hỏi. Sư trưởng trả lời thế nào. Sư trưởng trả lời, không có gì. Nghe nói vậy, chúng tôi không làm lễ thiêu một cách cung kính.

Vị đệ tử đầu tay nói, các bạn không hiểu ý nghĩa lời sư trưởng nói. Sư trưởng đã đạt được thiền chứng Vô sở hữu xứ, tức là cảnh giới không có gì. Cái không có gì ấy chính là quả vị cao nhất của ngài. Chúng đệ tử nghe ông nói vậy nhiều lần, nhưng vẫn không tin.

Bồ-tát biết được sự việc, nghĩ thầm, những người này thật là mù và ngu. Chúng không tin đệ tử đầu tay của ta. Ta sẽ làm cho sự việc này trở thành rõ ràng trước đại chúng.

Rồi Bồ-tát từ Phạm thiên giới đi xuống, với thần lực lớn, đứng giữa hư không, trên tu viện của mình, tán thán trí tuệ của vị đệ tử trưởng và nói lên bài kệ, trăm kẻ ngu tụ hội, thiền tự một trăm năm, không bằng một người trí hiểu nghĩa lời Phật dạy.

Như vậy, bậc Đại Sĩ đứng giữa hư không, thuyết pháp, làm cho hội chúng các tu khổ hạnh tỉnh ngộ rồi đi về Phạm thiên giới. Các tu khổ hạnh ấy trở thành có trí và sau khi mệnh chung cũng đều được tái sanh về cõi Phạm thiên. Lúc bấy giờ, vị đệ tử đầu tay chính là Tôn giả Xá-lợi-phất, còn vị Đại Phạm thiên ấy là Đức Phật.

Câu chuyện này chạm vào một thói quen rất đời của chúng ta. Ta hay nghe theo số đông mà không hỏi lại nghĩa thật. Một câu nói nghe qua tưởng là đơn giản, nhưng ý của người nói lại sâu hơn nhiều. Thầy nói không có gì, trò hiểu là chẳng chứng được gì. Chỉ sai một chữ hiểu, mà cả một hội chúng suýt nữa phụ mất công ơn của thầy.

Trong nhà, trong chỗ làm, chuyện này xảy ra hoài. Một câu nói của cha mẹ, của vợ chồng, của sếp, ta nghe lướt qua rồi kết luận ngay, không hỏi lại. Rồi ta giận, ta trách, ta làm ầm lên, trong khi ý người ta nói hoàn toàn khác. Cả trăm người cùng hiểu sai thì cái sai vẫn là sai, không vì đông mà thành đúng.

Cho nên, trước một lời nói khó hiểu, đừng vội kết luận. Hãy hỏi một người trí, người thật sự hiểu, hoặc hỏi thẳng chính người đã nói. Một người hiểu đúng đáng giá hơn trăm người nói theo. Và khi mình là người nói, cũng nên nói cho rõ, để người nghe khỏi phải đoán mò.

Người trí không phải là người nói nhiều. Người trí là người hiểu đúng nghĩa của lời được nói. Hiểu đúng một câu, còn hơn tụng cả trăm câu mà không hiểu gì.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 101
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ - tập 4 [Chuyện Tiền Thân 1-120] (HT Thích Minh Châu dịch) — Truyện Tiền Thân, Chuyện 101: Hơn Một Trăm Kẻ Ngu, tr. 264
Bài liên quanChuyện 104: Chàng trai Mittavida — tham bốn muốn tám, cuối cùng mất tất cảChuyện 110: Câu hỏi bao quát tất cả — mùi hương không nói dối đượcChuyện 111: Câu hỏi của con lừa — con có thể hơn cha