🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Tế sư Ruhaka và bà vợ xúi chồng làm trò cười

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Có những lời xúi nghe qua thì ngọt, làm theo thì thành trò cười. Người xúi nhiều khi lại chính là người thân nhất của mình. Vợ xúi chồng, bạn xúi bạn, người nhà xúi nhau. Mà cái nguy là lúc mình đang tham, đang muốn được khen, đang muốn hơn người, thì lời xúi nào cũng nghe lọt tai. Chuyện ông tế sư Ruhaka là chuyện như vậy.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra làm con của hoàng hậu chánh cung. Đến tuổi trưởng thành, phụ vương mệnh chung, Bồ-tát lên ngôi vua, trị nước theo Chánh pháp. Bồ-tát có một vị cố vấn tế tự tên là Ruhaka. Ông ta có bà vợ già là một nữ Bà-la-môn, người có chút ác tánh và hay lừa phỉnh.

Một hôm, vua cho vị Bà-la-môn một con ngựa với đầy đủ đồ trang sức. Ruhaka leo lên ngựa đi đến chầu vua. Khi ông ngồi trên lưng ngựa được trang sức lộng lẫy như vậy, dân chúng đứng hai bên đường đều khen con ngựa: Ôi chói sáng thay con ngựa! Nó đẹp làm sao! Ruhaka nghe người ta khen, trong bụng vui lắm. Ông đi về nhà, lên lầu, nói với bà vợ: Này hiền thê, con ngựa của chúng ta tuyệt đẹp. Người đứng hai bên đường đều khen nó.

Bà vợ nghe vậy liền nói: Ông có biết nguyên nhân nào làm cho con ngựa này đẹp không? Con ngựa này đẹp là nhờ các thứ trang hoàng cho loài ngựa. Nếu ông muốn đẹp như con ngựa, hãy trang sức như con ngựa, rồi đi xuống giữa đường, vừa đi vừa nhún chân như con ngựa. Khi ông đến yết kiến vua, vua sẽ tán thán ông, và mọi người ai cũng đều khen ông cả.

Vị Bà-la-môn ấy bản tánh ngu ngốc, nghe lời bà vợ, không biết ý đồ của vợ, cứ làm đúng như vậy. Ông trang sức lên người như trang sức cho ngựa, rồi đi xuống giữa đường, vừa đi vừa nhún chân như ngựa. Những ai thấy ông đều cười lớn và nói: Đẹp thay là bậc Sư trưởng! Vua thấy vậy hỏi: Này Sư trưởng, có phải ông nổi giận rồi sao? Ông có điên không? Câu nói của vua khiến ông sanh lòng hổ thẹn. Lúc bấy giờ, vị Bà-la-môn biết mình đã làm một việc không thích đáng, liền sinh lòng căm tức bà vợ: Nó đã làm ta xấu hổ trước mặt vua và quân đội. Ta sẽ đánh nó và đuổi nó ra khỏi nhà.

Ông đi về nhà với ý nghĩ trả thù như vậy. Nhưng nữ Bà-la-môn ác tánh biết chồng trở về với lòng căm giận mình, liền trốn ra khỏi nhà bằng một cửa nhỏ, đi đến cung điện của vua, và ở tại đấy bốn, năm ngày. Vua biết được tin ấy, cho gọi vị cố vấn tế tự đến, khuyên ông tha thứ: Này Sư trưởng, đàn bà đầy lỗi lầm, ông nên tha thứ cho nữ Bà-la-môn. Rồi với mục đích khuyến giáo vị ấy tha thứ, vua nói lên bài kệ đầu: Dây cung dù bị đứt, cũng có thể nối liền, hãy giảng hòa với vợ, chớ để tâm hận hiềm.

Nghe xong, Ruhaka đọc bài kệ thứ hai: Có vỏ, làm dây khác, lại có thợ biết làm. Tôi sẽ tìm vợ mới, vợ cũ, tôi chán nhàm! Nói vậy xong, ông đuổi nữ Bà-la-môn ấy và cưới một nữ Bà-la-môn khác.

Đức Phật kể câu chuyện này về một Tỷ-kheo luyến ái người vợ cũ. Ngài nói với vị ấy: Này Tỷ-kheo, nữ nhân ấy đã làm hại ông. Thuở xưa, cô ta đã làm nhục ông trước mặt vua và triều đình. Ngay sau đó, ông đã đuổi cô ta ra khỏi nhà. Cuối bài giảng, vị Tỷ-kheo ấy đắc quả Dự lưu. Ngài nhận diện Tiền thân: lúc bấy giờ, người vợ cũ là nữ Bà-la-môn, Ruhaka là Tỷ-kheo có tâm luyến ái, còn vua Ba-la-nại chính là Ta.

Nghe chuyện này, ta thấy có hai cái dại đi liền nhau. Cái dại thứ nhất là nghe lời xúi khi lòng đang tham. Ruhaka tham được khen. Người ta khen ngựa mà ông tưởng khen mình. Vợ xúi một câu, ông làm theo ngay, không dừng lại hỏi: việc này có đúng không, có xứng với mình không. Chỉ một lần không dừng lại suy nghĩ, ông biến mình thành trò cười trước mặt cả triều đình.

Cái dại thứ hai là giận mà không tha. Vua đã khuyên: dây cung đứt còn nối lại được, huống gì vợ chồng. Tha thứ là còn đường về. Nhưng Ruhaka không nghe. Ông chọn đuổi vợ cũ, cưới vợ mới. Tưởng như vậy là xong, là mình thắng. Nhưng người thắng trong cơn giận thường là người thua về sau. Vợ mới liệu có tốt hơn vợ cũ? Không ai biết. Chỉ biết ông đã đánh mất cơ hội sửa lại một mối quan hệ, đánh mất cả lời khuyên của bậc hiền trí.

Đời thường, bao nhiêu gia đình tan vỡ cũng từ hai cái dại ấy. Một lời xúi của người ngoài, của người thân, nghe lúc lòng đang nóng, đang tham, đang muốn hơn người, rồi làm theo. Sau đó là một cơn giận, một lời đuổi, một tờ đơn. Lúc giận thì tưởng mình đúng, mình mạnh. Đến khi nguội rồi mới thấy mình đã chặt đứt sợi dây mà lẽ ra chỉ cần nối lại.

Cho nên người trí có hai lúc phải dừng. Lúc nghe lời xúi mà lòng đang tham, phải dừng lại hỏi: việc này có đúng không. Lúc đang giận mà muốn đuổi, muốn cắt, phải dừng lại hỏi: cắt rồi có nối lại được không. Dây cung đứt còn nối được. Tình người đứt, nhiều khi nối lại khó hơn gấp trăm lần.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 191
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121-263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch) — Chuyện 191: Chuyện Tế Sư Ruhaka (Tiền Thân Ruhaka), tr. 148-149
Bài liên quanCon chim già khôn ngoan: biết bẫy thì không sa bẫyHòn núi đẹp và hồ nước trong: cái khôn của người làm vuaCon vẹt Ràdha: lời thật cũng phải biết lúc nào nên nói