Có những trò đùa không phải là vui. Lấy nỗi khổ của người khác ra làm trò, lấy người yếu ra làm trò, lấy người già ra làm trò, thì đó không phải là đùa, mà là ác. Người có quyền mà đùa như vậy thì cả nước học theo. Người làm cha mẹ mà đùa như vậy thì con cái học theo. Cái ác lây nhanh hơn cái thiện, vì nó núp dưới cái tên trò đùa.
Chuyện Tiền Thân kể rằng, ở Kỳ Viên, có Tôn giả Lakuntaka hiền thiện. Tôn giả được danh tiếng trong Giáo pháp của Đức Phật là người có trí tuệ, nói lời dịu ngọt, thuyết pháp dịu ngọt, đạt được biện tài, hoàn toàn đoạn tận các phiền não. Nhưng trong tám mươi bậc Trưởng lão, Tôn giả là vị nhỏ nhất về thân hình, như một người lùn. Tôn giả có dạng như một Sa-di nhỏ bé, như được nuôi để làm trò chơi.
Một hôm Tôn giả đi đến cổng Kỳ Viên để đảnh lễ Đức Như Lai. Lúc ấy cũng có khoảng ba mươi Tỷ-kheo ở quê lên với mục đích lễ Đức Phật. Khi vào Kỳ Viên, thấy Tôn giả trong khu vực tinh xá, họ tưởng Tôn giả là một Sa-di. Họ nắm góc y của Trưởng lão, nắm tay, xoa đầu, bóp mũi, xách tai, ôm run Tôn giả và đối xử nặng nề với Tôn giả.
Rồi các Tỷ-kheo để y bát một bên, đi đến đảnh lễ Đức Phật. Sau khi được Đức Phật dịu dàng thân mật hỏi thăm, các Tỷ-kheo hỏi: Bạch Thế Tôn, chúng con nghe nói có Tôn giả Lakuntaka hiền thiện là đệ tử của Thế Tôn, một vị thuyết pháp rất dịu ngọt, nay Tôn giả ở đâu? Đức Phật đáp: Này các Tỷ-kheo, người mà các ông đã thấy ở gần cổng, người mà các ông đã nắm góc y, đã đối xử nặng nề, thô lỗ khi các ông đến, chính là Tôn giả ấy! Các Tỷ-kheo hỏi: Bạch Thế Tôn, vì sao một đệ tử đã được những gì cao thượng, thành tựu đầy đủ đại nguyện, mà không có một chút uy lực? Đức Phật nói: Vì tự mình đã làm ác nghiệp. Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ.
Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát làm thiên chủ Đế Thích. Lúc bấy giờ vua Brahmadatta không thể chịu đựng khi nhìn thấy con voi, con ngựa hay con bò đã già yếu. Vua có tánh nghịch ngợm. Thấy người và vật già yếu, vua liền đánh đuổi đi. Thấy cỗ xe cũ kỹ, vua cho đập nát. Thấy các bà già, vua gọi vào và đánh trên bụng, khiến họ ngã rồi dựng đứng họ lên và dọa nạt họ. Thấy những ông già, vua bắt họ lăn lộn giữa đất, và chơi đùa như những người nhào lộn.
Nếu không thấy ai nhưng nghe tại một nhà nọ có một người già, vua bèn cho gọi vào và đùa giỡn. Mọi người xấu hổ đưa cha mẹ mình ra khỏi nước. Không còn có người hầu hạ cha mẹ. Các người hầu cận cũng nghịch ngợm như vậy. Vì thiếu đạo đức nên khi họ chết, họ bị đọa vào bốn đọa xứ là Địa ngục, Ngạ quỷ, Súc sanh và A-tu-la, còn hội chư Thiên bị tổn giảm.
Đế Thích không thấy các Thiên tử mới sanh, liền tìm hiểu nguyên nhân và quyết định: Ta sẽ nhiếp phục nhà vua ấy. Đế Thích hóa thân làm một ông già, đặt hai ghè sữa bơ trên một cỗ xe gỗ cũ kỹ tồi tàn, thắng vào xe hai con bò già và đi dự ngày hội lớn. Vua Brahmadatta cưỡi trên lưng voi được tô điểm rực rỡ, đi nhiễu xung quanh thành được trang hoàng lộng lẫy khắp nơi.
Khi ấy, Đế Thích mặc áo rách rưới, đánh cỗ xe đi đến gặp vua. Vua thấy cỗ xe cũ kỹ liền sai đuổi nó đi. Quân hầu nói: Thưa Thiên tử, cỗ xe nào, chúng con không thấy. Do thần lực của mình, Đế Thích chỉ để riêng vua thấy cỗ xe mà thôi. Đế Thích đánh xe nhiều lần trên đầu vua, rồi đập cái ghè sữa bơ trên đầu vua, và quay xe trở lại đập vỡ ghè sữa bơ thứ hai. Từ trên đầu của vua, khắp nơi mọi phía sữa bơ chảy xuống. Như vậy, Đế Thích quấy rầy, hành hạ vua trông thật đáng thương.
Sau khi thấy vua đã khổ như vậy, Đế Thích làm cỗ xe biến mất, rồi hiện thân Đế Thích, tay cầm cái chùy kim cương, đứng trên hư không và nói: Này tên vua ác hạnh và phi pháp kia, ngươi sẽ không già sao? Thân của ngươi sẽ không bị tuổi già tấn công sao? Nhưng ngươi lại thích đùa nghịch, hành hạ làm khổ nhục những người lớn tuổi. Chính do các việc của ngươi làm mà dân chúng chết đi tràn đầy bốn đọa xứ vì chúng không thể nuôi dưỡng cha mẹ. Nếu ngươi không từ bỏ hành động này, ta sẽ đánh vỡ đầu ngươi với chùy kim cương. Bắt đầu từ nay, ngươi chớ làm như vậy nữa.
Sau khi dọa nạt, Đế Thích nói lên công đức của cha mẹ và trình bày những lợi ích của các hành động kính trọng người lớn tuổi. Giáo huấn xong, Đế Thích trở về trú xứ của mình. Từ đấy, vua không còn khởi tâm làm các việc như trước nữa.
Sau khi kể câu chuyện quá khứ, Đức Phật đọc những bài kệ: Thiên nga, cò, chim công, voi và nai có đốm, tất cả sợ sư tử, dù chúng không ngang bằng. Cũng vậy, giữa mọi người, còn trẻ nhưng có trí, vị ấy thật vĩ đại, kẻ ngu dầu thân lớn, không hề được như vậy. Ngài nhận diện Tiền thân: lúc bấy giờ, vua là Lakuntaka hiền thiện, vì tánh nghịch ngợm đối với người khác nên bị trêu ghẹo lại, còn Đế Thích chính là Ta.
Nghe chuyện này, ta thấy rõ nhân quả của trò đùa ác. Vua đùa với người già, thì cả nước học theo mà đùa với cha mẹ mình. Dân không dám nuôi cha mẹ, cha mẹ phải bỏ nước mà đi. Người chết thì đọa, người sống thì mất đức. Một trò đùa của người có quyền, cái giá phải trả là cả một đất nước mất đi đạo hiếu. Và chính vua, kiếp sau, phải mang thân hình nhỏ bé, bị người ta nắm y, xoa đầu, bóp mũi, xách tai như một món đồ chơi. Trò đùa ngày xưa, kiếp sau trở lại đúng trên thân mình.
Đời thường, chuyện này không xa. Có người thích chọc ghẹo người yếu, người quê, người già, người khuyết tật, rồi cười ha ha tưởng là vui. Có người làm sếp, thích sai nhân viên làm trò cười trước mặt mọi người. Có người làm cha mẹ, thích đem con ra làm trò trước mặt khách. Họ không biết rằng trò đùa ấy gieo nhân gì. Người bị đùa thì đau, người xem thì học, người đùa thì gieo nhân để sau này chính mình bị đùa lại.
Và cũng nên nhớ bài kệ cuối: người vĩ đại không phải người thân lớn, mà là người có trí. Tôn giả Lakuntaka thân nhỏ như Sa-di, nhưng trí tuệ và đức hạnh thì không ai dám coi thường. Kính người không phải kính cái thân to, cái chức lớn, cái áo đẹp. Kính người là kính cái trí, cái đức. Người biết kính người già, kính người nhỏ bé, kính người yếu hơn mình, thì người ấy mới thật sự lớn.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư