🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Con quạ bắt chước quạ nước: chết vì bắt chước

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Thấy người ta làm được, mình tưởng mình cũng làm được. Thấy người ta giàu, mình tưởng mình buôn bán cũng giàu. Thấy người ta tu giỏi, mình tưởng mình bắt chước vài hôm cũng thành. Cái tưởng ấy giết nhiều người hơn cả sự dốt. Vì người dốt còn biết mình dốt mà tránh. Người tưởng mình giỏi thì xông vào chỗ nguy mà không biết sợ. Chuyện con quạ bắt chước quạ nước là chuyện như vậy.

Sau khi hai vị trưởng lão Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên đưa hội chúng của Đề-bà-đạt-đa trở về, Đức Phật hỏi các trưởng lão: Này Xá-lợi-phất, khi Đề-bà-đạt-đa thấy các ông, kẻ ấy phải làm gì? Họ đáp: Đề-bà-đạt-đa bắt chước bậc Thiện Thệ. Đức Phật nói: Này Xá-lợi-phất, không phải chỉ nay Đề-bà-đạt-đa mới làm theo ta và gặp nạn. Thuở trước, kẻ ấy cũng đã như vậy rồi. Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra làm con quạ nước ở dưới chân núi Tuyết, và sống gần một cái hồ. Viraka là tên của Bồ-tát. Lúc bấy giờ, tại nước Kàsi có nạn đói. Dân chúng không thể cho quạ ăn hay làm lễ cúng cho các Dạ-xoa và các loại rắn. Phần lớn các con quạ từ bỏ các địa phương có nạn đói và đi vào rừng.

Tại đấy, có con quạ trú ở Ba-la-nại tên là Savitthaka, đem theo quạ mái, đi đến chỗ của Viraka và dựa vào hồ nước ấy, làm chỗ một bên. Một hôm con quạ ấy tìm mồi ăn tại hồ, thấy Viraka lặn xuống hồ ăn cá rồi đi lên, và phơi thân cho khô. Nó nghĩ: Nương tựa con quạ này có thể được nhiều cá, vậy ta hãy hầu nó. Nghĩ vậy xong, quạ Savitthaka đến gần Viraka. Viraka hỏi: Này bạn, bạn đến có việc gì? Savitthaka đáp: Thưa ngài, tôi muốn hầu hạ ngài. Khi được Viraka ưng thuận, quạ Savitthaka bắt đầu hầu hạ Viraka.

Từ đấy về sau Viraka ăn vừa đủ cá để nuôi sống, số còn lại nó đem cho Savitthaka ngay khi vừa bắt được cá, và khi Savitthaka đã ăn vừa đủ để nuôi sống, nó đem số còn lại cho con quạ mái vợ nó. Sau một thời gian, Savitthaka khởi lên lòng tự ái. Nó nghĩ: Con quạ nước này màu đen, ta cũng màu đen. Nó có mắt, có mỏ, có chân, ta cũng không khác gì nó. Bắt đầu từ nay, ta không cần những con cá nó bắt, ta sẽ tự bắt cá. Nó đi đến Viraka và nói: Này bạn, bắt đầu từ nay, tự tôi sẽ đi xuống hồ bắt cá.

Viraka nói: Này bạn, bạn sanh ra không thuộc gia đình loài quạ xuống sông bắt cá, vậy chớ tự hại mình! Dầu được Viraka ngăn chặn, quạ Savitthaka vẫn không nghe lời. Nó xuống hồ, lặn vào trong nước, nhưng nó bị mắc vào giữa đám rong, chỉ trồi lên cái mỏ. Savitthaka không thể thở được, và đã chết dưới nước.

Con quạ cái không thấy nó trở về, liền đi đến tìm Viraka để hỏi tin: Thưa ngài, Savitthaka không thấy về, không biết chàng ở đâu? Rồi nó đọc bài kệ đầu: Hỡi này Vi-ra-ka, bạn có thấy con chim, với giọng nói dịu ngọt, đấy là chồng của tôi, cổ như cổ chim công, tên Sa-vit-tha-ka? Nghe quạ mái nói, Viraka trả lời: Này bạn, tôi biết chồng bạn đi đâu rồi. Nói vậy xong, Viraka đọc bài kệ thứ hai: Con chim có thể đi trong nước, trên đất liền, luôn luôn nó được ăn các loại cá tươi sống. Còn Sa-vit-tha-ka bắt chước loài chim ấy, mắc vướng trong đám rong, và đã chết tại đấy. Nghe nói vậy, con quạ mái than khóc và bay trở về Ba-la-nại.

Đức Phật nhận diện Tiền thân: lúc bấy giờ, Savitthaka là Đề-bà-đạt-đa, còn Viraka chính là Ta.

Nghe chuyện này, ta thấy con quạ Savitthaka chết không phải vì ngu. Nó chết vì tự ái. Nó được ăn no mỗi ngày nhờ Viraka bắt cá cho. Nhưng nó không chịu được cái cảm giác phải nhờ người khác. Nó nhìn Viraka: đen như mình, có mắt, có mỏ, có chân như mình. Nó kết luận: mình cũng làm được như nó. Nó quên mất một điều: Viraka là quạ nước, sanh ra để lặn xuống hồ bắt cá. Còn nó là quạ thường, sanh ra để ăn xác, ăn đồ cúng, không phải để lặn. Giống nhau bề ngoài, khác nhau tận gốc rễ.

Đời người cũng vậy. Thấy người ta buôn bán giàu, mình cũng nhảy vào buôn mà không biết nghề, không biết vốn, không biết khách. Thấy người ta tu hành được kính trọng, mình cũng bắt chước ngồi thiền, thuyết pháp, mà không có giới, không có định, không có tuệ. Thấy người ta làm được việc lớn, mình cũng muốn làm việc lớn mà không qua việc nhỏ. Bắt chước như vậy, trước sau cũng mắc rong mà chết.

Bắt chước không phải là học. Học là biết mình thiếu gì, rồi tập từ từ, có thầy chỉ, có người ngăn khi mình làm sai. Bắt chước là thấy người ta làm, mình làm theo, không cần biết mình có làm được không. Viraka đã ngăn Savitthaka: bạn không thuộc loài quạ xuống sông bắt cá, chớ tự hại mình. Đó là lời của người đi trước, người biết rõ. Nhưng tự ái đã bịt tai nó lại. Lời ngăn trở thành lời xúc phạm. Nó phải chứng tỏ mình làm được. Và nó chết vì cái chứng tỏ ấy.

Đề-bà-đạt-đa cũng vậy. Ông ta bắt chước Đức Phật: Phật thuyết pháp thì ông ta thuyết pháp, Phật có chúng thì ông ta lập chúng. Nhưng Phật có giới, có định, có tuệ, có từ bi. Ông ta chỉ có cái vỏ bắt chước. Cái vỏ ấy không cứu được ông ta, mà còn đưa ông ta vào nạn.

Cho nên, trước khi bắt chước ai, hãy hỏi mình ba câu: người ta là loài gì, mình là loài gì, và mình có thật sự làm được việc ấy không. Hỏi xong, nếu chưa làm được thì học từ từ, nhờ người chỉ, đừng tự ái. Tự ái là sợi rong dưới nước. Nhìn từ trên mặt hồ thì không thấy gì. Lặn xuống mới biết nó quấn chặt đến mức không thở được.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 204
Nguồn
• Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121-263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch) — Chuyện 204: Chuyện Con Quạ Viraka (Tiền Thân Viraka), tr. 174-176
Bài liên quanNai, rùa và chim gõ mõ: ba người bạn cứu nhauMổ cây keo bằng mỏ chim mềm: bắt chước quá sức mìnhHọc cả năm một bài kệ, nói ra lại thành cho đi con bò