🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Con chó khôn chờ đúng lúc mới cắn đứt dây

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Có những lúc bị trói buộc, càng giãy giụa thì dây càng siết chặt. Một người bị oan, càng la hét thanh minh thì người ta càng nghi ngờ. Một người bị kẹt trong công việc khó, càng vùng vẫy bừa bãi thì càng rối thêm. Người khôn ngoan không giãy giụa ầm ĩ. Họ nằm yên, chờ đúng lúc, rồi chỉ cần một cái cắn nhẹ là dây đứt. Thoát khỏi trói buộc không phải là chuyện của sức mạnh, mà là chuyện của thời cơ.

Ngày xưa, khi ở Kỳ Viên, Đức Phật kể về con chó được ăn cơm tại một nhà nghỉ gần cửa lầu Ambala. Người ta nói rằng từ khi nó mới sanh, nó được mấy người gánh nước đem về nuôi tại đó. Sau một thời gian, con chó ăn cơm tại đấy và thân thể trở thành to lớn. Một hôm, một người sống ở làng đến tại chỗ ấy, thấy con chó, liền cho những người gánh nước một thượng y và một đồng tiền, rồi lấy dây thừng cột nó và dắt nó đi. Con chó bị dắt đi, không cưỡng lại, không kêu; nó ăn các đồ ăn được cho, và đi theo người ấy. Người ấy nghĩ: con chó này đã thương mến ta, nên tháo dây thừng cho nó? Con chó vừa được thả, liền mau chóng chạy một mạch về ngôi nhà cũ.

Các Tỷ-kheo thấy con chó, biết rõ đầu đuôi sự việc, vào buổi chiều, tại Chánh pháp đường, họ bắt đầu nói chuyện này: thưa các Hiền giả, con chó, vừa khéo thoát khỏi dây trói buộc nay đã trở về ngôi nhà này. Đức Phật đến và nói: không phải chỉ nay con chó ấy khéo thoát khỏi dây trói buộc. Thuở xưa, nó cũng đã như vậy. Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì xứ Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra trong một gia đình giàu có ở nước Kàsi. Khi trưởng thành, Bồ-tát xây dựng một nhà riêng cho mình. Lúc bấy giờ, ở Ba-la-nại, một người có một con chó. Con chó ấy được cơm ăn đầy đủ cho đến khi thân thể trở thành to lớn. Một người ở làng đi đến Ba-la-nại, thấy con chó ấy, cho người kia một thượng y và một đồng tiền, rồi bắt con chó, lấy dây da cột nó lại và dắt nó đi.

Đến cửa rừng, anh ta đi vào một cái chòi, cột con chó lại và nằm ngủ trên tấm thảm. Lúc bấy giờ, Bồ-tát có việc, đi vào rừng, thấy con chó ấy bị dây da cột chặt, liền đọc bài kệ đầu: ngu thay, con chó này, sao không cắn dây da? Và thoát khỏi trói buộc, hân hoan chạy về nhà!

Khi nghe nói vậy, con chó đọc bài kệ thứ hai: ý ta đã quyết định, ta ghi nhớ trong tâm, ta chờ đợi thời cơ, khi mọi người đi ngủ. Nó nói vậy xong, chờ khi mọi người đã ngủ, nó cắn dây thừng và sung sướng chạy trốn về nhà chú nó.

Câu chuyện con chó dạy một điều rất thực về sự kiên nhẫn. Bồ-tát nhìn thấy con chó bị cột, liền trách nó ngu: sao không cắn dây mà chạy về nhà? Người ngoài nhìn vào, ai cũng nghĩ như vậy. Dây đã ở ngay miệng, cắn một cái là xong, sao còn nằm yên? Nhưng con chó có lý của nó. Nó không ngu. Nó đã quyết định trong tâm rồi. Nó chỉ đang chờ thời cơ: chờ khi mọi người đi ngủ.

Nếu con chó cắn dây ngay lúc ban ngày, khi người bắt nó còn thức, thì nó sẽ bị bắt lại ngay, có khi còn bị đánh đập nặng hơn. Cắn dây không khó. Khó là cắn xong rồi chạy thoát được. Con chó hiểu điều ấy. Nó nằm yên, ăn đồ người ta cho, không cưỡng lại, không kêu la, để người bắt nó tưởng nó đã thương mến mình, tưởng nó đã ngoan ngoãn. Rồi khi mọi người ngủ say, nó cắn dây và chạy một mạch về nhà.

Trong đời sống hôm nay, chúng ta cũng hay gặp những sợi dây như vậy. Có người bị kẹt trong một công việc không thích, muốn nghỉ mà chưa có việc mới. Có người bị kẹt trong một mối quan hệ xấu, muốn dứt mà chưa đủ sức. Có người bị oan, muốn thanh minh mà chưa có bằng chứng. Những lúc ấy, càng giãy giụa càng siết chặt. Người khôn không giãy. Họ nằm yên, chuẩn bị, chờ đúng lúc, rồi mới cắn đứt dây.

Bài kệ của con chó nói rõ ba việc: ý đã quyết định, ghi nhớ trong tâm, chờ đợi thời cơ. Quyết định trước, giữ trong lòng, chờ đúng lúc mới hành động. Đó không phải là cam chịu. Đó là trí tuệ. Cam chịu là không có ý định gì, nằm yên cho người ta dắt đi đâu thì đi. Còn chờ thời cơ là đã quyết định rồi, chỉ chờ giờ tốt để ra tay. Con chó trong truyện là con chó khôn, không phải con chó ngoan. Nó ngoan bề ngoài để chờ lúc cắn đứt dây. Và khi dây đã đứt, nó chạy về nhà của mình, không quay đầu lại.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 242
Nguồn
• Chuyện Con Chó (Tiền Thân Sunakha, số 242) — Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 252–254 (kệ điểm tựa tr. 253–254)
Bài liên quanNhạc sĩ Guttila: đàn bảy dây đứt vẫn vangCái thấy nó không muốn: lòng tham không bao giờ biết đủCây táo không có lõi: học nhiều mà kiêu mạn thì vẫn rỗng