🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Nhạc sĩ Guttila: đàn bảy dây đứt vẫn vang

Truyện Tiền Thân · 11 phút đọc

Có những người thầy dạy trò hết lòng, không giấu một chút nghề nào. Họ dạy từ nốt đầu tiên đến ngón đàn cuối cùng, dạy cả những bí quyết mất cả đời mới học được. Vậy mà có những người trò học xong, chưa kịp cảm ơn thầy, đã quay lại thách đấu với thầy. Họ tưởng học hết nghề của thầy thì mình đã bằng thầy, mà không biết nghề không chỉ nằm ở ngón tay, mà còn nằm ở cái tâm của người thầy.

Ngày xưa, khi ở Trúc Lâm, Đức Phật kể về Đề-bà-đạt-đa. Nhờ Đức Phật, Đề-bà-đạt-đa học xong Ba tạng Giáo điển và chứng được Bốn Thiền, rồi quay lại nói: Sa-môn Gotama đâu có phải là Sư trưởng của ta? Chính do tự lực của ta mà ta học được. Nói vậy xong, Đề-bà-đạt-đa từ bỏ bậc Sư trưởng. Đức Phật nói: không phải chỉ nay Đề-bà-đạt-đa mới từ bỏ Sư trưởng và gặp nạn. Thuở trước kẻ ấy cũng như vậy rồi. Và Ngài kể chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì xứ Ba-la-nại, Bồ-tát sanh vào một gia đình nhạc sĩ và được đặt tên là thanh niên Guttila. Khi lớn lên, Bồ-tát thành đạt tất cả các ngành âm nhạc, và trở thành nhạc sĩ Guttila. Bồ-tát không lấy vợ và nuôi dưỡng cha mẹ mù lòa.

Lúc bấy giờ, một số thương nhân ở Ba-la-nại đi đến Ujjeni để buôn bán. Nhân ngày lễ hội, họ mời nhạc sĩ Mùsila, vị nhạc trưởng ở Ujjeni, đến đàn cho họ nghe. Mùsila chơi đàn tỳ bà, vặn dây rất căng rồi gảy đàn. Nhưng họ đã từng nghe nhạc sĩ Guttila chơi đàn, nên nhạc của Mùsila chẳng khác gì gảy trên chiếu. Mùsila gảy lại với hết sức, họ vẫn im lặng. Mùsila hỏi: tôi gảy đàn không làm cho các ông thích thú sao? Họ đáp: chúng tôi nghĩ ông chỉ lên dây đàn! Các thương nhân nói: chúng tôi đã nghe tiếng đàn tỳ bà của nhạc sĩ Guttila ở Ba-la-nại. Còn tiếng đàn của ông chẳng khác gì bà mẹ ru ngủ con nít!

Mùsila nói: vậy các ông hãy lấy lại tiền mướn. Chỉ khi nào các ông đi Ba-la-nại, hãy đem tôi theo! Họ đem theo Mùsila đến Ba-la-nại, chỉ cho ông ta biết chỗ ở của Guttila. Mùsila vào nhà Bồ-tát, lấy cây đàn tỳ bà xinh đẹp treo trên dây xuống và đàn. Cha mẹ Bồ-tát mù lòa, tưởng chuột đang ăn dây đàn, liền nói: xuỵt, xuỵt! các con chuột ăn dây đàn tỳ bà! Mùsila chào hai vị và nói: tôi từ Ujjeni đến học nghề dưới chân sư trưởng. Mùsila đợi Bồ-tát về, nói lý do mình đến. Bồ-tát thấy người này không phải bậc chân nhân, liền từ chối: này con thân, nghề này không phải là nghề của con.

Mùsila ôm chân cha mẹ Bồ-tát van lơn: hãy bảo con của ông bà dạy cho con học với! Trước lời yêu cầu của cha mẹ, Bồ-tát không thể cưỡng lại, và dạy cho ông ta nghề nhạc. Bồ-tát không phải là vị Sư trưởng giấu nghề, những gì mình biết, Bồ-tát đều dạy cho Mùsila. Dạy xong, Bồ-tát nói: này con thân, nghề con đã học xong. Mùsila suy nghĩ: nay ta học thành tài xong. Sư trưởng đã già. Nay ta phải sống tại đây. Ông ta thưa với Sư trưởng: thưa Sư trưởng, nay con sẽ hầu vua. Bồ-tát đi tâu với vua: đệ tử của thần muốn hầu hạ Đại vương. Hãy trả tiền lương cho nó! Vua nói: nó sẽ nhận phân nửa lương của khanh.

Mùsila nói: nếu con được trả tiền bằng lương của thầy, con sẽ hầu hạ vua. Nếu không được, con sẽ không hầu hạ! Phải chăng con biết tất cả nghề của Sư trưởng? Phải, con biết như vậy. Vua nói: nếu nó có thể chứng tỏ tài nghệ nó bằng khanh, nó sẽ nhận lương ngang bằng. Mùsila đồng ý trổ tài. Vua muốn ngăn chận: không nên có sự cạnh tranh giữa đệ tử và Sư trưởng! Nhưng Mùsila vẫn nói: đến ngày thứ bảy sẽ có cuộc thử tài giữa thần với Sư trưởng của thần.

Bồ-tát suy nghĩ: Mùsila còn trẻ đang độ thanh niên. Còn ta đã già, sức khỏe yếu kém. Nếu đệ tử thắng cuộc, thì vào rừng mà chết còn tốt hơn sự ô nhục mà ta phải gánh chịu! Vì vậy, Bồ-tát đi vào rừng, nhưng rồi sợ chết liền quay trở về, và rồi sợ nhục, lại đi vào rừng. Như vậy Bồ-tát đi đi, về về và sáu ngày trôi qua. Trong lúc ấy, chiếc ngai của Thiên chủ Đế Thích trở thành nóng. Đế Thích biết sự việc và đến giúp nhạc sĩ Guttila.

Đế Thích đi đến đứng trước Bồ-tát và hỏi: thưa Sư trưởng, sao Sư trưởng lại đi vào rừng? Bồ-tát thưa: thưa Thiên chủ, tôi sợ đệ tử đánh bại nên trốn vào rừng. Nói rồi Bồ-tát đọc bài kệ đầu: tôi có một đệ tử đã học đàn với tôi, đàn tỳ bà bảy dây, thật du dương êm ái, nó thách tôi biểu diễn. Thiên chủ Kosiya, xin hãy giúp đỡ tôi! Đế Thích đáp: đừng sợ, ta sẽ giúp, khi nào bạn cần ta, danh dự là phần thưởng xứng đáng với giáo sư, đừng sợ, vì đệ tử không thể đối địch thầy, và bạn sẽ chiến thắng.

Rồi Đế Thích dặn: khi bạn gảy đàn, hãy cắt đứt một dây và chơi với sáu dây. Tiếng đàn của bạn vẫn hay như cũ. Mùsila cũng sẽ cắt đứt một dây, nhưng tiếng đàn của nó sẽ mất đi. Bạn hãy cắt tiếp dây thứ hai, cho đến dây thứ bảy. Tiếng đàn sẽ phát ra từ các đầu dây bị đứt và vang dội toàn thành Ba-la-nại.

Đến ngày thứ bảy, cả hai đều gảy đàn giống nhau, quần chúng vỗ tay không ngớt. Đế Thích nói với Bồ-tát: hãy cắt đứt các dây! Bồ-tát cắt đứt một dây. Dù dây bị cắt, đầu dây đứt vẫn phát ra tiếng thiên nhạc. Mùsila cũng cắt đứt một dây, nhưng tiếng không phát ra. Sư trưởng cắt tiếp đến dây thứ bảy, tiếng vẫn vang dậy cả kinh thành. Bồ-tát quăng đũa thần lên hư không, chín trăm Thiên nữ hiện xuống và cùng múa. Quần chúng đứng dậy la to: ngươi muốn đánh bại Sư trưởng! Ngươi phản thầy phản bạn, tưởng mình có thể đối địch thầy! Ngươi không biết lượng sức mình! Họ đánh Mùsila đến chết và quăng xác trên một đống rác. Vua ban cho Bồ-tát nhiều tặng phẩm, Đế Thích mời ngài lên cõi trời đàn bảy ngày.

Câu chuyện nhạc sĩ Guttila dạy một điều rất thực về ơn thầy. Mùsila học được hết ngón đàn của thầy, nhưng không học được cái tâm của thầy. Thầy dạy không giấu nghề, thầy đi tâu vua xin việc cho trò. Vậy mà trò chỉ nhìn thấy một điều: lương của mình chỉ bằng phân nửa lương thầy. Trò không hỏi vì sao, không nghĩ đến tuổi tác, kinh nghiệm, công lao của thầy. Trò chỉ thấy mình bị thiệt, rồi thách đấu thầy trước cả kinh thành.

Trong đời sống hôm nay, chúng ta cũng hay gặp những Mùsila như vậy. Có người học nghề với thầy vài năm, chưa vững tay đã mở tiệm ngay đối diện tiệm thầy. Có người được sếp dìu dắt từ ngày đầu đi làm, đến khi cứng cáp thì quay lại tranh khách của sếp. Họ tưởng học được hết nghề thì đã bằng thầy. Nhưng nghề không chỉ là ngón tay gảy đàn. Nghề còn là cái tâm, cái đức, và những năm tháng mà trò chưa từng đi qua.

Đàn của Guttila đứt cả bảy dây mà vẫn vang, vì tiếng đàn ấy không nằm ở dây, mà nằm ở người gảy. Đàn của Mùsila chỉ đứt một dây mà đã câm, vì tiếng đàn ấy chỉ nằm ở dây, không nằm ở người. Người thầy thật sự không sợ bị thách đấu, chỉ sợ trò không biết ơn. Còn người trò phản thầy thì không cần ai trừng phạt, chính đời sống sẽ tự trả lời cho họ.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 243
Nguồn
• Chuyện Nhạc Sĩ Guttila (Tiền Thân Guttila, số 243) — Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 254–262 (kệ điểm tựa tr. 257–258)
Bài liên quanCái thấy nó không muốn: lòng tham không bao giờ biết đủCây táo không có lõi: học nhiều mà kiêu mạn thì vẫn rỗngNgười ăn thịt có tội không: ai làm ác thì người ấy chịu