🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Cái thấy nó không muốn: lòng tham không bao giờ biết đủ

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Có những người cả đời không bao giờ thấy đủ. Có nhà rồi muốn nhà to hơn. Có xe rồi muốn xe sang hơn. Có công việc ổn định rồi lại muốn việc khác lương cao hơn. Mỗi lần đạt được một thứ, họ mừng được vài hôm, rồi lại thấy thiếu một thứ khác. Người ngoài nhìn vào, thấy họ có đủ mọi thứ, mà không hiểu sao họ vẫn cứ khổ. Chính họ cũng không hiểu. Họ chỉ biết mình đang chạy theo một cái gì đó, mà chạy mãi không tới.

Ngày xưa, khi ở Kỳ Viên, có một vị du sĩ như vậy, nhưng theo cách khác. Vị này đi khắp cõi Diêm-phù-đề để tìm người đối thoại với mình, mà không tìm được ai. Nghe nói có bậc Chánh Đẳng Giác, vị ấy liền đến Kỳ Viên với quần chúng vây quanh, và hỏi Đức Phật một câu trong khi Đức Phật đang thuyết pháp giữa bốn hội chúng. Đức Phật trả lời xong, liền hỏi lại vị ấy một câu. Du sĩ không trả lời được, liền đứng dậy và bỏ chạy. Hội chúng đồng nói to: Bạch Thế Tôn, du sĩ ấy bị Thế Tôn đánh bại chỉ với một câu. Đức Phật nói: Này các cư sĩ, không phải chỉ nay, Ta mới đánh bại kẻ ấy với một câu hỏi. Thuở xưa, Ta cũng đã làm như vậy rồi. Rồi Đức Phật kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở nước Kàsi. Lúc lớn lên, ngài từ bỏ các dục, xuất gia trở thành vị ẩn sĩ du hành, sống lâu ngày trong núi Tuyết. Rồi Bồ-tát xuống núi, sống trong một chòi lá tại một khúc quanh sông Hằng, gần một thị trấn nhỏ. Bấy giờ có một du sĩ không tìm được một người đối thoại với mình trong toàn cõi Diêm-phù-đề, đã đến thị trấn ấy và hỏi: Ai có khả năng đối thoại với ta không? Khi được trả lời có người và nghe nói đến uy lực của Bồ-tát, vị ấy cùng đại chúng vây quanh đến trú xứ của Bồ-tát và sau khi chào hỏi ngài, vị ấy liền ngồi xuống.

Bồ-tát hỏi: Ông có uống nước sông Hằng được pha trộn với các loại hương rừng hay không? Du sĩ ấy dùng lời mở rộng vấn đề và nói: Cái gì là sông Hằng? Cát là sông Hằng? Nước là sông Hằng? Bờ bên này là sông Hằng? Bờ bên kia là sông Hằng chăng? Bồ-tát nói: Hãy để một bên cát, nước, bờ bên này, bờ bên kia! Thế ông có được sông Hằng gì? Du sĩ không trả lời câu ấy được, liền đứng dậy và bỏ chạy. Khi kẻ ấy đã đi rồi, Bồ-tát thuyết pháp cho đại chúng ngồi nghe, và đọc các bài kệ này: Cái thấy, nó không muốn, cái không thấy, nó muốn, ta nghĩ nó đi lâu, không được điều nó muốn. Cái được, nó không thỏa, được rồi, nó không muốn, ước muốn nó không cùng, ta kính bậc ly dục.

Bài kệ ấy nói đúng tâm lý của con người chúng ta. Cái đang có trước mắt thì ta không muốn. Cái chưa thấy, chưa có thì ta lại muốn. Đi tìm mãi mà không được điều mình muốn. Mà có được rồi thì lại không thỏa mãn, được rồi lại không muốn nữa, cứ muốn thêm cái khác. Ước muốn không có điểm dừng. Người như vậy, dù có cả thế gian cũng vẫn thấy thiếu. Còn bậc ly dục, người đã rời bỏ được lòng tham, thì mới thật sự an ổn.

Trong đời sống hôm nay, chúng ta cũng hay bị cái tâm này dẫn đi. Điện thoại đang dùng còn tốt, nhưng thấy mẫu mới ra thì muốn đổi. Nhà đang ở còn rộng rãi, nhưng thấy nhà người ta đẹp hơn thì muốn sửa, muốn xây lại. Vợ chồng đang sống yên ổn, nhưng thấy người khác trẻ đẹp hơn thì lòng lại xao động. Cứ như vậy, cái mình có thì xem nhẹ, cái mình chưa có thì xem nặng. Đến khi mất đi cái mình có, mới tiếc, mới thấy nó quý.

Vị du sĩ trong truyện cũng vậy. Ông ta đi khắp nơi tìm người đối thoại, mà thật ra không phải để học hỏi, mà để chứng tỏ mình giỏi hơn người. Khi gặp một câu hỏi thật sự, ông ta không trả lời được, liền bỏ chạy. Cái ông ta muốn không phải là chân lý, mà là cảm giác mình thắng. Mà cảm giác thắng thì không bao giờ đủ. Thắng một người thì muốn thắng thêm người nữa. Cứ chạy theo như vậy, đến cuối đời vẫn tay không.

Câu chuyện dạy một điều giản dị: muốn hết khổ, đừng chạy theo cái chưa có, mà hãy nhìn lại cái đang có. Sông Hằng vẫn là sông Hằng, dù mình có phân tích nó ra cát, nước, bờ này, bờ kia. Hạnh phúc vẫn là hạnh phúc, dù mình có đòi hỏi nó phải thế này, thế khác. Người biết đủ thì một chén cơm, một mái nhà, một người thân bên cạnh cũng là đủ. Người không biết đủ thì có cả kho vàng vẫn thấy mình nghèo.

Cho nên, mỗi ngày, thay vì hỏi mình còn thiếu cái gì, hãy thử hỏi mình đang có cái gì. Còn cha mẹ để phụng dưỡng, còn sức khỏe để làm việc, còn một mái nhà để về, còn một bữa cơm để ăn, đó đã là nhiều lắm rồi. Cái thấy trước mắt mà biết quý, thì lòng mới yên. Lòng yên rồi thì không cần chạy đi đâu nữa.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 244
Nguồn
• Chuyện Ly Dục (Tiền Thân Viticcha, số 244) — Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 262–263 (kệ điểm tựa tr. 263)
Bài liên quanCây táo không có lõi: học nhiều mà kiêu mạn thì vẫn rỗngNgười ăn thịt có tội không: ai làm ác thì người ấy chịuChỉ biết bĩu môi: ngu mà tưởng mình khôn