🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Một nắm mè: ba roi tre cứu một đời vua

Truyện Tiền Thân · 11 phút đọc

Có những người giận một chuyện nhỏ mà ôm hận cả đời. Hồi nhỏ bị thầy đánh một roi, lớn lên làm vua rồi vẫn nhớ như in. Bị người ta nói một câu khó nghe, mười năm sau vẫn muốn trả thù. Cơn giận ban đầu chỉ như một nắm mè nhỏ xíu, nhưng càng ôm lâu, nó càng lớn lên, đến mức che mất cả lý trí.

Ngày xưa, khi ở Kỳ Viên, Đức Phật kể về một Tỷ-kheo hay phẫn nộ, nhiều phiền não. Dầu nghe ai nói ít bao nhiêu, vị ấy cũng phẫn nộ, nói lời thô lỗ, biểu lộ phẫn uất, bất mãn. Các Tỷ-kheo nói: Tỷ-kheo này hay phẫn nộ, nhiều ưu não, vị ấy thường nạt nộ người xung quanh. Khi giận ai, vị ấy nghiến răng kèn kẹt. Dù xuất gia trong Giáo pháp từ bi và giải thoát, vị ấy không thể chế ngự cơn phẫn nộ của mình. Đức Phật liền gọi vị ấy đến và hỏi: Này Tỷ-kheo, nghe nói ông hay phẫn nộ? Vị ấy đáp: Bạch Thế Tôn, có thật vậy. Đức Phật nói: Không phải chỉ nay Tỷ-kheo này hay phẫn nộ, mà trước kia vị ấy cũng đã như vậy rồi.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, vua có một con trai tên là hoàng tử Brahmadatta. Theo thông lệ, các vua thời xưa vẫn gửi con mình đi đến các nước phương xa để học hỏi các tài nghệ, với hy vọng nhờ đó các hoàng tử nhiếp phục kiêu mạn. Do vậy, khi hoàng tử lên mười sáu tuổi, vua cho chàng một đôi dép, một cái dù bằng lá, một ngàn đồng tiền vàng và dặn: Này con thân, hãy đến Takkasilà và học các tài nghệ cho thật tinh thông.

Hoàng tử đảnh lễ phụ vương rồi đi đến Takkasilà, đảnh lễ Sư trưởng và nộp túi một ngàn đồng tiền vàng làm học phí, rồi ở lại học nghề. Một hôm hoàng tử đi tắm với Sư trưởng, thấy một bà già trải mè trắng ra phơi và đang ngồi canh chừng. Hoàng tử bóc lấy một nắm bỏ vào miệng và ăn. Bà già nghĩ: Chắc người này thèm ăn, nhưng ngồi yên không nói gì. Ngày hôm sau cũng vào giờ ấy, sự việc tương tự lại xảy ra. Đến ngày thứ ba, sự việc ấy tiếp tục xảy ra. Khi ấy bà già giơ cánh tay lên khóc và than: Ôi! Vị Sư trưởng có danh tiếng để cho các đệ tử của mình lấy cắp mè của tôi!

Sư trưởng quay lại và hỏi: Thưa bà, việc gì vậy? Bà già đáp: Thưa Sư trưởng, tôi đang phơi mè trắng, đệ tử của ngài hôm nay ăn một nắm, bữa qua ăn một nắm, bữa trước ăn một nắm, cậu ấy ăn như vậy cho tan nát tất cả gia sản của tôi! Sư trưởng nói: Thưa bà chớ khóc, ta sẽ trả tiền đền cho bà. Bà già đáp: Thưa ngài, tôi không cần tiền, nhưng hãy dạy cậu ấy chớ làm như vậy nữa. Sư trưởng nói: Vậy bà hãy xem đây. Rồi Sư trưởng bảo hai thanh niên nắm chặt hai tay của hoàng tử, lấy roi tre đánh trên lưng hoàng tử ba lần và nói: Chớ làm như vậy nữa!

Hoàng tử phẫn nộ Sư trưởng, với cặp mắt đỏ kè, chàng nhìn Sư trưởng từ đỉnh đầu đến bàn chân. Hoàng tử chú tâm học hành, và khi học xong nghề, vẫn giữ trong tâm niềm sân hận đối với việc Sư trưởng đã đánh, chàng nghĩ: Ta sẽ trả thù và phải làm cho ông ta chết.

Trong khi hưởng thụ uy lực của vương vị, hoàng tử nhớ đến sự xúc phạm trước đó của Sư trưởng, và khởi tâm phẫn nộ. Với ý định: Ta sẽ giết người ấy, vua liền gởi sứ giả đến mời Sư trưởng. Ông suy nghĩ: Vị vua này còn trẻ, ta không thể nhiếp phục một tân vương được, nên ông không đi. Ông đợi vua đến tuổi trung niên mới đi. Một thời gian sau, Sư trưởng đến trước cửa cung. Vua cho mời vị ấy vào. Khi thấy Sư trưởng đến gần mình, vua sanh phẫn nộ, con mắt trở thành đỏ ngầu, liền nói: Này các khanh, hôm nay, chỗ thầy ta đã đánh ta vẫn còn nhức. Hôm nay mạng sống của Sư trưởng sẽ không còn nữa.

Rồi vua đọc kệ, kể lại chuyện xưa: chỉ vì một nắm mè mà thầy bắt trói tay ta, lấy gậy tre đánh ta ba lần thật đau đớn. Nay thầy còn dám đến đây, chẳng lẽ không sợ chết sao? Vua lấy cái chết dọa Sư trưởng như vậy. Nghe xong, Sư trưởng bình tĩnh đọc bài kệ thứ ba: Bậc thánh dùng gậy đánh, nhiếp phục hạnh không lành, như vậy đúng giáo lý, đây không phải hận thù, tất cả bậc hiền trí đều biết rõ như vậy.

Sư trưởng nói: Do vậy, thưa Đại vương, ngài hãy tự biết điều này. Vấn đề này không xứng đáng để ngài khởi hận thù. Nếu Đại vương đã không được tôi dạy bảo, ngài thử nghĩ chắc hẳn ngài sẽ tiếp tục lấy của cải người ta như bánh, kẹo, cây trái và các thứ khác. Rồi ham mê các hành vi trộm cướp, dần dần ngài sẽ bị lôi cuốn vào các việc như phá nhà, cướp đường, ám sát trong làng. Cuối cùng chắc ngài đã trở thành kẻ ăn cướp và sẽ bị bắt với tang vật, sẽ nhận các hình phạt của nhà vua. Như vậy do đâu Đại vương hưởng được tất cả thành công tốt đẹp như hôm nay? Có phải Đại vương nhờ tôi mà đạt được cảnh huy hoàng này không?

Bằng cách ấy, vị Sư trưởng đã thuyết phục vua. Các đại thần đứng xung quanh nghe ngài nói liền thưa: Tâu Thiên tử, sự thật là vậy. Tất cả uy lực huy hoàng này đều do vị Sư trưởng mà có. Trong khoảnh khắc ấy, vua công nhận các đức tánh của Sư trưởng và thưa: Thưa Sư trưởng, trẫm xin dâng hiến Sư trưởng mọi sự huy hoàng này. Sư trưởng từ chối, nói: Tâu Đại vương, thần không cần vương quốc. Vua liền mời Sư trưởng làm vị quốc sư tế tự, đặt Sư trưởng vào hàng cố vấn của vua. Từ đó, vua vâng theo lời giáo giới của Sư trưởng và trọn đời làm các công đức như bố thí, cuối cùng khi mệnh chung, được sanh lên cõi trời. Đức Phật nhận diện: Lúc bấy giờ vua ấy là Tỷ-kheo hay phẫn nộ, còn vị Sư trưởng là Ta vậy.

Câu chuyện một nắm mè dạy một điều rất thấm về cơn giận. Một nắm mè thì có đáng gì? Nhưng hoàng tử ăn trộm một nắm, rồi hai nắm, rồi ba nắm, không ai ngăn lại thì sẽ thành thói quen lấy của người khác. Hôm nay lấy nắm mè, ngày mai lấy bánh kẹo, ngày kia lấy vàng bạc, rồi cuối cùng thành kẻ cướp đường, kẻ phá nhà. Ba roi tre của sư trưởng không phải là hận thù, mà là cái phanh dừng thói quen ấy lại ngay từ đầu. Không có ba roi ấy, hoàng tử đã không có ngày làm vua, mà chỉ có ngày bị bắt và bị xử phạt.

Trong đời sống hôm nay, chúng ta cũng hay giận những chuyện nhỏ như vậy. Bị cha mẹ mắng một câu thì giận cả tháng. Bị bạn bè nói một câu khó nghe thì cắt đứt quan hệ. Cơn giận lúc đầu chỉ như một nắm mè, nhưng càng ôm lâu càng to ra, đến mức che mất cả những điều tốt đẹp người kia đã làm cho mình. Vị vua trong truyện ôm hận mấy chục năm, đến mức định giết thầy của mình, chỉ vì ba roi tre hồi mười sáu tuổi.

Cho nên, khi ai đó nghiêm khắc với mình, đừng vội giận. Hãy hỏi: người ấy nghiêm khắc vì muốn hại mình, hay vì muốn mình tốt lên? Nếu là vì muốn mình tốt lên, thì ba roi tre hôm nay chính là phúc của ngày mai.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 252
Nguồn
• Chuyện Một Nắm Mè (Tiền Thân Tilamutthi, số 252) — Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 279–283 (kệ điểm tựa tr. 282)
Bài liên quanXin hoài một thứ, mất luôn người bạnNgựa quý không ăn cám: biết mình đáng giá bao nhiêuĂn cho vừa bụng, đừng để bụng dắt đi