🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Ăn cho vừa bụng, đừng để bụng dắt đi

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Có câu người ta hay nói đùa: "Ăn cho đáng tiền." Đi ăn buffet thì phải ăn cho lại vốn. Đi đám cưới thì phải ăn cho bõ công đi. Nói đùa vậy thôi, chứ ăn quá no, ăn quá tham, cái giá phải trả đôi khi không đùa được. Chuyện con vẹt kể về một kẻ chết vì ăn quá nhiều, mà chết trong lúc đang bay về nuôi cha mẹ.

Khi ở Kỳ Viên, có một Tỷ-kheo chết vì bội thực. Vị ấy không biết lượng cái bụng của mình, đã ăn quá nhiều nên không tiêu hóa nổi và đã chết. Các Tỷ-kheo ngồi bàn luận về sự thất đức ấy. Bậc Đạo Sư đến và nói: không phải chỉ nay, mà trước kia cũng vậy, vị ấy vì ăn quá nhiều mà mệnh chung. Rồi Ngài kể câu chuyện quá khứ.

Thuở xưa, khi vua Brahmadatta trị vì ở Ba-la-nại, Bồ-tát sanh làm con vẹt ở núi Tuyết. Bồ-tát là vua của vài ngàn con vẹt, sống ven biển trên sườn núi. Vị vua chim vẹt này sanh một đứa con. Khi nó lớn lên mạnh khỏe thì mắt Bồ-tát bị suy yếu. Người ta thường nói các con vẹt bay rất nhanh, do vậy khi chúng trở về già thì các con mắt yếu trước. Con của vua chim vẹt để cha mẹ ở lại tổ, còn mình đi kiếm đồ ăn nuôi dưỡng cha mẹ.

Một hôm, nó đi tìm mồi, đứng trên đỉnh núi nhìn ra biển thấy một hòn đảo, tại đấy có một rừng xoài đầy trái màu vàng. Hôm sau, đến giờ đi tìm đồ ăn, nó bay và hạ xuống rừng xoài, uống nước ngọt của trái xoài, rồi lấy trái xoài chín đem về cho cha mẹ. Bồ-tát ăn trái xoài ấy, biết được vị trái xoài, liền nói: "Này con thân, các con vẹt đi đến đảo ấy không bảo vệ mạng sống được lâu dài. Con chớ nên đi đến hòn đảo ấy nữa."

Vẹt con không nghe theo lời cha, và vẫn đi đến hòn đảo ấy. Một hôm, sau khi uống nhiều nước ngọt của xoài, nó mang về một trái xoài chín cho cha mẹ. Khi bay về trên mặt biển, thân trở thành mệt mỏi vì mang nặng, nó buồn ngủ, nên vừa ngủ vừa bay, và trái xoài từ mỏ nó rơi xuống. Dần dần nó bỏ con đường về, bay sà xuống mặt nước rồi rơi xuống nước. Một con cá liền bắt lấy nó ăn thịt.

Bồ-tát đợi con đã quá giờ mà không thấy nó trở về, biết rằng có lẽ nó đã rơi xuống biển và chết rồi. Kể từ đó vẹt cha vẹt mẹ không có đồ ăn, héo mòn rồi chết luôn. Sau khi kể câu chuyện quá khứ xong, bậc Đạo Sư liền đọc các bài kệ này:

"Khi nào con chim ấy biết đủ trong ăn uống, chim được thọ mạng dài, và nuôi dưỡng cha mẹ. Khi chim ăn quá nhiều, không biết sự tiết độ, tại đấy chim chìm xuống, không còn ai thấy nữa."

"Do vậy, thật lành thay tiết độ, không tham ăn, không biết lường, chìm xuống, biết lường đâu có chìm?"

Nói nôm na: biết đủ thì sống lâu, lại nuôi được cha mẹ. Ăn quá nhiều, không biết tiết độ, thì chìm xuống biển, không ai thấy nữa. Hai chữ "biết lường" trong kệ đáng để nhớ. Lường là đo, là cân nhắc. Ăn có lường là ăn vừa với sức mình, vừa với nhu cầu của mình, không ăn theo mắt, không ăn theo miệng.

Bài học thứ nhất: cái bụng không biết đủ thì cái thân phải trả giá. Vẹt con không chết vì đói mà chết vì no. Nó chết vì tham. Ăn là để sống, không phải sống để ăn. Ngon thì ăn thêm một miếng, nhưng ăn thêm đến mức thân mệt, mắt díp lại giữa biển khơi, thì miếng ngon ấy đắt quá. Trong đời thường, bao nhiêu người cũng vậy: biết là no rồi, mà tay vẫn gắp; biết là bệnh rồi, mà miệng vẫn thèm. Cái giá không trả ngay hôm nay, thì trả dần bằng sức khỏe mai sau.

Bài học thứ hai: nghe lời người đi trước. Cha vẹt đã dặn, con không nghe. Người lớn tuổi dặn "ăn vừa thôi" không phải vì keo kiệt, mà vì họ đã thấy nhiều người trả giá. Lời dặn của cha mẹ, của người từng trải, thường nghe chán tai, mà ngẫm lại thì toàn là những điều đã có người phải trả bằng mạng sống mới rút ra được.

Bài học thứ ba: tham ăn không chỉ hại mình. Vẹt con chết, cha mẹ vẹt cũng chết theo vì không còn ai nuôi. Một người ăn uống vô độ, bệnh tật kéo đến, người khổ nhất là người thân phải chăm sóc mình. Ăn vừa đủ không chỉ là thương mình, mà còn là thương người thân. Người biết lường là người giữ được mình, và giữ được cả những người đang trông cậy vào mình.

Lúc bấy giờ, Tỷ-kheo không tiết độ trong ăn uống là con của vua loài vẹt, còn vua loài vẹt là Đức Phật. Câu chuyện không cấm ta ăn ngon. Ăn ngon là một niềm vui chính đáng của đời người. Chỉ xin nhớ hai chữ "biết lường": ăn vừa đủ, dừng đúng lúc. Đó không phải là kham khổ. Đó là cách thương mình và thương người thân một cách khôn ngoan nhất.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 255
Nguồn
• Chuyện Con Vẹt (Tiền Thân Suka, số 255) — Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 291–293 (kệ điểm tựa tr. 292)
Bài liên quanĐào mãi không biết đủ, mất cả mạngVua mặt gương: trí tuệ nhìn thấu mười bốn chuyện đờiMưa vàng ngập đầu gối mà lòng vẫn thấy thiếu