🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Xin hoài một thứ, mất luôn người bạn

Truyện Tiền Thân · 8 phút đọc

Có những tình bạn đẹp lắm, vậy mà một ngày bỗng nhạt đi. Không phải vì cãi nhau. Không phải vì phản bội. Chỉ vì một bên cứ xin mãi, nhờ mãi, đến lúc bên kia thấy mệt. Tình thân cũng như một sợi dây. Kéo nhẹ thì bền. Kéo mãi thì đứt. Chuyện xưa kể về một người bạn như thế, mà người bạn ấy lại là một vị vua rắn.

Thuở xưa, có hai anh em nhà giàu. Cha mẹ mất, hai anh em xúc động trước sự mong manh của đời người, bèn xuất gia làm ẩn sĩ. Hai người dựng hai chòi lá bên bờ sông Hằng. Người anh ở phía trên, người em ở phía dưới. Ngày ngày tu tập, sống thanh đạm giữa rừng.

Một hôm, vua rắn thần tên là Manikantha, cổ đeo hòn ngọc báu, từ cung điện dưới nước đi lên bờ. Vua rắn giả dạng một thanh niên Bà-la-môn, đến thăm người em. Hai người chuyện trò hợp nhau, rồi trở nên thân thiết. Từ đó ngày nào vua rắn cũng đến. Khi ra về, vì quyến luyến bạn, vua rắn hiện nguyên hình, lấy thân cuộn tròn quanh người em, đặt cái mào lớn lên đầu bạn, nằm như thế một lúc rồi mới đi.

Người em sợ quá. Ngày nào cũng bị một con rắn lớn cuộn chặt lấy mình, ai mà không sợ. Người em ngày càng ốm yếu, tiều tụy, xanh xao, gân nổi trên da. Một hôm người em đi thăm anh, người anh hỏi sao em gầy quá. Nghe em kể, người anh hỏi: "Em có thích con rắn ấy đến không?" Người em đáp: "Em không muốn!" Người anh bèn bày cách: "Nó có mang đồ trang sức không?" "Có, một hòn ngọc quý." "Vậy khi nó đến, em hãy xin hòn ngọc. Nó sẽ không quấn lấy em nữa đâu."

Người em làm theo. Hôm sau vua rắn vừa đến, chưa kịp ngồi, người em đã xin: "Hãy cho tôi hòn ngọc báu!" Vua rắn vội vàng bỏ chạy. Hôm sau nữa, người em đứng ở cửa am đợi sẵn: "Hôm qua bạn không cho, hôm nay phải cho!" Vua rắn không vào am, bỏ chạy ngay. Ngày thứ ba, vua rắn vừa nổi lên khỏi mặt nước, người em lại xin. Vua rắn đứng giữa dòng, đáp lại bằng hai bài kệ:

"Mọi đồ ăn và thức uống được sung mãn, đầy tràn, chính do hòn ngọc báu đem lại cho ta vầy. Bạn cầu xin quá nhiều, ta không muốn cho bạn. Ta sẽ không đi đến am thất bạn nữa đâu."

Nói nôm na: hòn ngọc này là mạng sống của ta, là nguồn nuôi sống của ta. Bạn xin nó, tức là bạn xin cả cái làm nên đời sống của ta. Xin một lần thì còn là bạn, xin mãi thì thành kẻ đáng sợ. Như đứa trẻ cầm hòn sạn trơn láng trong tay, bạn làm ta sợ hãi khi xin hòn ngọc này.

Vua rắn nói xong thì lặn xuống nước, không bao giờ trở lại. Người em được yên thân, nhưng rồi lại ốm hơn trước. Người anh đến thăm, thấy em càng vàng vọt, hỏi tại sao. Người em đáp: "Bởi vì em không còn được thấy con rắn xinh đẹp ấy nữa." Người anh nghe vậy, đọc bài kệ thứ ba:

"Chớ cầu xin người nào mà mình thường yêu mến, vì nếu xin quá nhiều mình trở thành đáng ghét!"

Câu chuyện có một nghịch lý buồn cười mà rất thật. Người em sợ rắn, muốn rắn đừng đến. Nhưng khi rắn đi thật, người em lại nhớ, lại buồn, lại ốm. Con người ta là vậy. Vừa muốn người ta đừng làm phiền mình, vừa muốn người ta đừng bỏ mình. Vừa sợ, vừa tiếc. Cái khó không nằm ở con rắn. Cái khó nằm ở chỗ người em không biết mình muốn gì, và không biết giữ tình bạn ở mức nào cho vừa.

Bài học ở đây không phải là đừng xin. Xin là chuyện thường. Ai cũng có lúc cần nhờ người khác. Bài học là: đừng xin mãi một thứ mà người ta quý nhất. Hòn ngọc với vua rắn là mạng sống. Với người thường, đó có thể là thời gian, là tiền bạc, là sự kiên nhẫn. Mình xin một lần, người ta cho vì thương. Mình xin lần hai, lần ba, người ta cho vì nể. Đến lần thứ mười, người ta không cho nữa, mà mình lại trách người ta đổi thay. Thật ra người ta không đổi. Chỉ là mình đã xin quá nhiều.

Trong đời sống, có những mối quan hệ rạn nứt cũng vì lẽ này. Vợ chồng, bạn bè, anh em. Một bên cứ lấy, một bên cứ cho, cho đến ngày bên cho thấy cạn. Không phải họ hết thương. Mà họ hết sức. Muốn giữ một người ở lại bên mình, cách tốt nhất không phải là xin thêm từ họ, mà là để họ thấy ở bên mình họ được yên. Tình thân giữ được là nhờ biết dừng đúng lúc, biết ơn đúng mức, và biết rằng có những thứ của người khác, mình không nên chạm vào.

Sau chuyện ấy, hai anh em tu tập, đạt các thiền chứng, cuối đời sanh lên cõi Phạm thiên. Còn vua rắn thì về cung điện của mình, không trở lại nữa. Một tình bạn đẹp đã kết thúc chỉ vì mấy lần xin ngọc. Ngẫm lại, trong đời mình, có ai đang vì mình xin quá nhiều mà lặng lẽ xa dần không? Nếu có, hãy dừng lại trước khi quá muộn. Đừng để đến lúc mất rồi mới nhớ, như người em kia, ngồi ốm yếu mà tiếc một người bạn đã không còn đến nữa.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 253
Nguồn
• Chuyện Vua Rắn Manikantha (Tiền Thân Manikantha, số 253) — Kinh Tiểu Bộ, tập 5 [Chuyện Tiền Thân 121–263] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 283–286 (kệ điểm tựa tr. 285)
Bài liên quanNgựa quý không ăn cám: biết mình đáng giá bao nhiêuĂn cho vừa bụng, đừng để bụng dắt điĐào mãi không biết đủ, mất cả mạng