🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Con khỉ chọc rùa và bàn tay bị kẹp

Truyện Tiền Thân · 7 phút đọc

Có những người thích chọc ghẹo người khác cho vui. Chọc một câu. Đùa một trò. Thấy người ta lúng túng thì cười. Họ nghĩ đó chỉ là đùa, không hại ai. Nhưng có những trò đùa, người bị đùa không thấy vui. Và có khi, chính người đi chọc lại là người chịu đau.

Chuyện này do bậc Đạo Sư kể khi ngài đang trú tại Kỳ Viên, về sự tranh cãi giữa hai đại thần trong triều vua Kosala. Các tình tiết câu chuyện giống như đã được kể ở chương hai, số 154 và 165.

Ngày xưa, khi vua Brahmadatta trị vì xứ Ba La Nại, Bồ Tát sinh ra trong một gia đình ở Kàsi. Khi lớn lên, ngài được giáo dục tại Takkasilà. Sau khi đã thành tựu về mọi mặt, ngài lui về sống ẩn dật trong một túp lều lá tại dãy Hy Mã Lạp Sơn, bên bờ sông Hằng. Nơi đây, ngài đạt được các Thắng trí và các Thiền chứng. Nhờ đó, tâm ngài trở nên an lạc, đạt tới hạnh nhẫn nhục cao vời.

Bồ Tát thường tĩnh tọa ở trước lều. Bấy giờ, có một chú khỉ ngỗ nghịch, trơ láo thường đến chọc phá ngài, nhưng nó không thể nào làm cho tâm ngài dao động. Ngài vẫn ngồi tĩnh lặng an bình.

Bấy giờ, có một con rùa cái, một hôm đang nằm giữa trời, há miệng ngủ thiếp bên dòng nước. Thấy thế, khỉ trơ tráo kia liền đến và đút ngón tay vào miệng rùa. Rùa chợt tỉnh giấc và ngậm miệng lại, cắn chặt lấy tay khỉ.

Đến khi chịu không nổi nữa, khỉ tự hỏi: ta phải cầu cứu ai giải thoát cho ta khỏi sự đau đớn cực điểm này? Khi nghĩ được rằng chỉ còn cách đến cầu cứu Bồ Tát, nó liền mang cả con rùa đến trước ngài. Với giọng hài hước, Bồ Tát nói với khỉ qua bài kệ đầu: ai kia đem bát xin ăn, vốn từ đâu lại, có phần gì chăng?

Khỉ đáp lại qua bài kệ thứ hai: con làm quấy, thật điên khùng, xin ngài cứu giúp; con mong vào rừng.

Bồ Tát đọc bài kệ thứ ba tiếp lời khỉ: rùa ơi, tha khỉ cho xong đi nào! Rùa nghe lời Bồ Tát thả khỉ ra. Khỉ kính cẩn chào Bồ Tát rồi phóng biệt vào rừng. Rùa cũng xin bái biệt ra đi. Còn Bồ Tát liên tục trú vào an lạc thiền định và sau cùng lên Phạm thiên giới.

Khi kể xong pháp thoại này, bậc Đạo Sư tuyên thuyết Tứ Đế và nhận diện tiền thân: hai ông quan nọ bấy giờ là con khỉ và con rùa, còn ta là vị ẩn sĩ kia.

Câu chuyện này ngắn, nhưng nó soi rất rõ hai kiểu người. Con khỉ là kiểu người thích chọc phá. Nó chọc vị ẩn sĩ mãi mà không làm ngài động tâm. Không phải vì ngài sợ nó. Mà vì ngài không thèm chấp. Tâm ngài như mặt hồ lặng, khỉ có ném đá cũng chỉ gợn lên một vòng rồi lặng lại.

Thấy chọc người hiền không được, khỉ chuyển sang chọc con rùa đang ngủ. Rùa thì khác. Rùa không có thiền định. Rùa chỉ có một cách tự vệ: cắn chặt và không buông. Khỉ đút tay vào miệng rùa, rùa ngậm lại. Thế là khỉ đau đến mức phải mang cả con rùa đi cầu cứu.

Bài học đầu tiên: đừng chọc người đang ngủ. Người ta có thể hiền, có thể lặng lẽ, nhưng không có nghĩa là người ta không có răng. Con rùa nằm phơi nắng, há miệng ngủ, trông thật vô hại. Nhưng cái miệng ấy cắn một cái thì khỉ phải mang theo cả con rùa đi khắp nơi. Trong đời, có những người trông hiền lành, ít nói, không bao giờ gây sự. Nhưng đừng vì thế mà đùa quá trớn với họ. Đến lúc họ phản ứng, mình sẽ không gỡ ra được.

Bài học thứ hai nằm ở vị ẩn sĩ. Khi khỉ mang rùa đến cầu cứu, ngài không trách mắng, cũng không cười nhạo. Ngài đùa một câu nhẹ nhàng, rồi nhờ rùa thả khỉ ra. Rùa nghe lời ngài. Khỉ được cứu. Cả hai đều ra đi trong yên bình.

Đó là cách của người trí khi đứng giữa một cuộc cãi vã. Hai vị đại thần trong triều vua Kosala cãi nhau, đức Phật kể câu chuyện này để dạy họ. Ngài không nói ai đúng ai sai. Ngài chỉ cho họ thấy: một bên là khỉ, một bên là rùa. Một bên chọc trước, một bên cắn lại. Cả hai đều khổ. Người trí không chọn phe. Người trí gỡ cái kẹp ra.

Trong đời sống, chúng ta cũng hay rơi vào thế khỉ và rùa. Mình chọc người ta một câu cho vui, người ta giận, mình lại giận ngược vì người ta không biết đùa. Rồi hai bên kẹp chặt nhau, không ai chịu buông. Lúc ấy, cần một người thứ ba như vị ẩn sĩ: không đứng về phe nào, chỉ nhẹ nhàng nói một câu để cả hai buông ra.

Và nếu mình là con khỉ, đang bị kẹp tay trong miệng rùa, thì hãy nhớ: cách gỡ ra không phải là giằng mạnh hơn. Mà là đến xin người trí giúp, và thành thật nhận rằng mình đã làm quấy. Khỉ đã làm đúng như vậy. Nó mang cả con rùa đến, nhận lỗi, và được thả. Người biết nhận lỗi thì luôn có đường ra.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 273
Nguồn
• Chuyện 273: Chuyện Con Rùa (Tiền Thân Kacchapa) — Kinh Tiểu Bộ, tập 6 [Chuyện Tiền Thân 264–395] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 23 (pdf-kinh-tieu-bo-ht-thich-minh-chau-gs-tran-phuong--kinh-tieu-bo-tap-6-chuyen-tien-than-264-395-ht-thich-m.txt)
Bài liên quanCon quạ tham cá và cái giá của tham ănNgười cản đường chưa chắc hại mình, kẻ khen mình chưa chắc thương mìnhPhá mà tưởng đang giúp: chuyện con khỉ xé giỏ lá