🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Truyện Tiền Thân

Con quạ tham cá và cái giá của tham ăn

Truyện Tiền Thân · 11 phút đọc

Đi ăn buffet, có người lấy vừa đủ ăn. Có người lấy đầy cả bàn, ăn không hết, bỏ thừa. Đi chợ, có người mua đủ dùng. Có người thấy rẻ là mua, mua về chất đầy tủ, để hư. Tham ăn không chỉ là chuyện của cái bụng. Nó là thói quen muốn lấy nhiều hơn mình cần, dù biết mình không dùng hết.

Chuyện này do bậc Đạo Sư kể tại Kỳ Viên về một Tỷ-kheo tham ăn và bị đưa ra trước thính đường. Bấy giờ, bậc Đạo Sư dạy: chẳng phải bây giờ ông ấy mới tham ăn, trước kia ông ấy cũng đã vậy rồi. Tính tham ăn đã làm cho ông ấy mất mạng, và cũng do thế mà các trí giả thời xưa đã bị đuổi ra khỏi nhà! Rồi ngài kể một câu chuyện.

Ngày xưa, khi Brahmadatta là vua xứ Ba La Nại, người đầu bếp của một phú thương nọ trong thành phố có treo một cái giỏ trong bếp để được công đức nhờ đó. Bấy giờ, Bồ Tát là một con bồ câu bay đến sống trong giỏ ấy.

Một con quạ tham ăn bay ngang nhà bếp và bị lôi cuốn bởi một số lượng lớn nhiều loại cá khác nhau nằm đây đó. Quạ thấy thèm cá quá, nó tự nghĩ: trên thế gian này dễ gì mình kiếm được vài con cá như thế kia! Thế rồi nó chợt nhìn thấy Bồ Tát và nó lại nghĩ: thế nào ta cũng phải được cá. Ta sẽ dùng tên kia làm lợi khí cho ta.

Để thực hiện quyết định đó, quạ đã làm như sau. Khi bồ câu ra ngoài để kiếm thức ăn hàng ngày, quạ liền bay theo, theo mãi rồi đến gặp nó. Bồ câu nói: ông muốn gì tôi thế ông quạ? Ông và tôi đâu có dùng một thứ thức ăn? Quạ nói: ồ, nhưng tôi thích ông. Hãy cho tôi được làm tôi tớ hèn mọn của ông và cùng đi kiếm thức ăn với ông. Bồ câu chấp thuận.

Nhưng khi cả hai cùng đi kiếm thức ăn, quạ chỉ giả bộ cùng ăn với bồ câu. Thỉnh thoảng nó lại quay sau mổ lấy vài miếng phân bò, gắp một hai con sâu. Khi quạ đã no nê, nó bay lên và kêu: này ông bồ câu, đến bao giờ ông mới dùng xong bữa chứ? Ông thật chẳng hề biết điều độ là chi cả. Thôi chúng ta hãy quay về đi kẻo muộn quá rồi đấy. Thế là chúng quay về. Khi hai con chim cùng quay về, người đầu bếp thấy bồ câu mang theo một chim bạn liền treo lên thêm một cái giỏ nữa.

Sự việc cứ như thế trong bốn hay năm ngày. Thế rồi, một số lượng cá lớn được mua vào bếp của vị phú thương. Quạ mong mỏi khát khao được một vài con! Từ lúc tờ mờ, nó đã nằm rên ầm ĩ. Đến sáng, bồ câu bảo quạ: này anh bạn, dậy ăn đi chứ! Quạ nói: ông cứ đi đi, tôi đang đau bụng vì ăn không tiêu đây.

Bồ câu nói: một con quạ lại bị chứng không tiêu à? Thật là vô lý! Ngay cả khi một cái bấc đèn nằm trong bao tử anh, hay dù cho thứ gì đi nữa, anh vừa ăn xong là tiêu hóa trong nháy mắt. Bây giờ hãy nghe tôi đi. Chớ có làm bộ ra thế chỉ vì thấy một con cá bé! Quạ nói: sao? Thưa ông, ông bảo gì chớ? Tôi đã nói với ông là tôi đau bụng mà. Bồ câu nói: được rồi, được rồi. Cẩn thận đấy! Và nó bay đi.

Người đầu bếp đã làm xong các đĩa thức ăn. Ông ta ra đứng trước cửa bếp lau mồ hôi. Bây giờ là lúc của ta đây! Quạ nghĩ thế rồi bay tới đậu trên một cái đĩa đầy cả thức ăn. Người đầu bếp nghe tiếng động nhìn quanh. Trong chớp mắt, ông ta chộp lấy quạ, rồi nhổ trụi lông nó, chỉ còn chừa lại một cái chỏm trên đỉnh đầu. Rồi ông giã gừng, quế, trộn chung với bơ sữa rồi phết khắp mình quạ. Đó là để phạt tội mày làm hư bữa ăn của chủ tao, khiến tao phải đổ đi! Ông ta bảo thế rồi ném nó vào trong giỏ. Ôi, thực là đau đớn!

Một lát sau, bồ câu đi kiếm ăn về. Vật đầu tiên nó thấy là chú quạ, đang lóng cóng khổ sở. Dĩ nhiên, tình cảnh trông thật nực cười! Bồ câu cảm hứng ngâm kệ như sau: cô hạc này là ai thế nhỉ, cô đâu có thể ở nơi đây? Ra mau! Bạn quạ tôi gần đến, e quạ sẽ làm hại hạc ngay!

Nghe thế, quạ trả lời bằng bài kệ khác: không, không, chẳng hạc chẳng ai mà, tên quạ tham ăn quả thật ta. Ta chẳng muốn làm như được dặn, bạn nhìn, â bị vặt lông ra.

Và bồ câu nói tiếp qua bài kệ thứ ba: tôi biết bạn còn phải muộn phiền, cũng do bản tính bạn gây nên. Ai đâu để thịt mời chim nhỏ, khi đã dọn thành một đĩa lên?

Thế rồi bồ câu bay đi và nói: ta không thể sống với tên này được. Và quạ nằm đó rên la cho đến chết.

Kể xong pháp thoại này, bậc Đạo Sư tuyên thuyết Tứ Đế. Ở phần kết thúc, vị Tỷ-kheo tham ăn kia đắc quả Nhất Lai. Và bậc Đạo Sư nhận diện tiền thân: vị Tỷ-kheo tham ăn ấy ngày xưa là quạ tham ăn, còn ta là bồ câu.

Câu chuyện này không chỉ nói về một con quạ tham ăn. Nó nói về cách tham lam vận hành. Quạ không xin cá một cách thẳng thắn. Nó kết bạn giả với bồ câu để lợi dụng. Nó giả vờ ăn cùng bồ câu, nhưng thật ra lén ăn phân bò và sâu bọ. Nó giả vờ đau bụng để ở nhà một mình. Mỗi bước, nó đều nói dối một chút, để tiến gần hơn đến miếng cá.

Tham lam hiếm khi đi một mình. Nó thường kéo theo dối trá. Muốn lấy nhiều hơn phần của mình, người ta phải giấu giếm, phải giả vờ, phải nói dối. Càng tham, càng phải dối nhiều. Đến lúc bị phát hiện, cái giá phải trả không chỉ là miếng cá. Quạ bị nhổ trụi lông, bị phết gừng quế khắp mình, bị ném vào giỏ, rồi chết trong đau đớn. Tất cả chỉ vì vài con cá mà nó chưa bao giờ được ăn.

Bồ câu thì khác. Nó ăn vừa đủ. Nó sống trong giỏ mà người đầu bếp treo lên vì công đức. Nó không tranh giành. Nó không giả vờ. Khi quạ về ở cùng, nó còn chia sẻ chỗ ở. Nhưng đến cuối cùng, nó cũng phải bay đi. Vì nó không thể sống với một kẻ tham lam. Người tham lam không chỉ hại mình. Họ còn làm hỏng cả môi trường xung quanh.

Trong đời, tham ăn chỉ là một dạng của tham. Có người tham tiền, tham danh, tham quyền, tham cả sự chú ý của người khác. Dạng nào cũng giống nhau: lấy nhiều hơn mình cần, bằng cách không trung thực, rồi trả giá đắt hơn thứ mình lấy được.

Biết đủ là một loại trí tuệ. Bồ câu biết đủ nên sống yên ổn trong giỏ của mình. Quạ không biết đủ nên chết trong giỏ của mình. Cùng một cái giỏ, hai số phận khác nhau. Khác nhau ở một chữ: đủ.

Hôm nay, trước một đĩa thức ăn ngon, trước một món lợi trước mắt, hãy thử hỏi mình: mình có thật sự cần nó không? Hay mình chỉ muốn nó vì nó đang ở đó? Nếu câu trả lời là không cần, thì buông xuống. Buông một miếng cá, giữ được cả bộ lông. Buông một món lợi nhỏ, giữ được cả một đời bình an.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 274
Nguồn
• Chuyện 274: Chuyện Tham Ăn (Tiền Thân Lola) — Kinh Tiểu Bộ, tập 6 [Chuyện Tiền Thân 264–395] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 24–25 (pdf-kinh-tieu-bo-ht-thich-minh-chau-gs-tran-phuong--kinh-tieu-bo-tap-6-chuyen-tien-than-264-395-ht-thich-m.txt)
Bài liên quanNgười cản đường chưa chắc hại mình, kẻ khen mình chưa chắc thương mìnhPhá mà tưởng đang giúp: chuyện con khỉ xé giỏ láBay qua bảy dãy núi vì một trái xoài: lòng trung của con vẹt nhỏ