Có một kiểu người mà ai cũng từng gặp. Ở cơ quan, người ấy lấy phần của mình rồi, vẫn muốn lấy thêm phần của người khác. Ở nhà, mâm cơm dọn ra, người ấy gắp miếng ngon nhất trước, rồi còn để mắt sang phần của người bên cạnh. Không phải vì thiếu. Mà vì sợ thiếu. Sợ rằng nếu mình không lấy nhiều hơn, thì mình sẽ thiệt.
Cái sợ ấy, nghe thì nhỏ. Nhưng nó làm cho lòng người lúc nào cũng chật chội. Tay lúc nào cũng nắm chặt. Mắt lúc nào cũng nhìn sang phần của người khác. Người như vậy, dù có nhiều đến đâu, vẫn thấy mình thiếu. Và người xung quanh, dù thương đến đâu, cũng thấy mệt khi ở gần.
Ngày xưa, đức Phật kể một chuyện ngắn mà nghe xong, ai cũng phải bật cười, rồi giật mình. Chuyện kể rằng, có một con quạ nước bay qua biển. Nó vừa bay, vừa la lên, cố ngăn các bầy cá, các đàn chim đừng uống nước biển. Nó sợ rằng uống nhiều quá, biển sẽ cạn. Nó la hét suốt ngày, như thể cả biển cả là của riêng nó, và ai uống một ngụm cũng là lấy mất phần của nó.
Bồ-tát khi ấy là vị Thần biển. Ngài nhìn con quạ, rồi đọc lên một bài kệ. Ý của bài kệ ấy, nói bằng lời thường, là thế này: dù biển có vơi đi chút nước, thì trong một ngày, biển lại đầy như cũ. Có ai uống cạn được biển đâu mà phải lo. Nước biển mênh mông như vậy, một con quạ uống được bao nhiêu, một đàn cá uống được bao nhiêu, mà phải đứng ra ngăn cản.
Nghe xong, con quạ vẫn cãi. Nó nói rằng người ta vẫn đồn nó uống mãi không vừa, rằng nó có thể uống cạn cả biển. Thần biển chỉ cười, đọc tiếp: biển có vơi thì biển lại đầy. Chẳng ai làm biển vơi được. Uống vào chút nước ấy, thì thấm vào đâu. Rồi Ngài hiện ra hình dáng dữ tợn, đuổi con quạ đi.
Câu chuyện chỉ có vậy. Ngắn gọn, đơn giản. Nhưng đức Phật kể chuyện này không phải để cười con quạ. Ngài kể để chỉ ra một người thật trong đời: Trưởng lão Upananda, một vị Tỷ-kheo tham lam. Ông đi thuyết pháp cho người ta, giảng về hạnh tri túc, biết đủ. Giảng xong, ông lấy y phục, lấy bát của các vị Tỷ-kheo khác, chất đầy cả một xe mà mang về. Miệng giảng biết đủ, tay thì lấy không đủ. Đức Phật nói: trước hết phải tiết độ phần mình, rồi sau hãy giảng dạy cho người khác. Nếu không, lời giảng ấy chỉ làm mình thêm nhiễm ô.
Con quạ nước và vị Tỷ-kheo kia, khác nhau ở hình dáng, nhưng giống nhau ở một chỗ: lòng tham khiến họ tưởng rằng của cải trên đời là hữu hạn, rằng người khác được thì mình mất. Mà thật ra, có nhiều thứ càng cho đi càng đầy, càng giữ chặt càng vơi. Biển không cạn vì cá uống nước. Lòng tốt không hết vì mình cho đi. Cái cạn, chỉ là lòng mình cạn mà thôi.
Từ bi, nói cho cùng, bắt đầu từ chỗ này. Bắt đầu từ việc biết đủ. Người biết đủ thì tay mới mở ra được. Tay mở ra được thì mới cho đi được. Còn người lúc nào cũng sợ thiếu, thì dù có nghe giảng về từ bi bao nhiêu lần, tay vẫn nắm chặt. Không phải vì họ ác. Mà vì họ sợ. Sợ mình thiệt, sợ mình thiếu, sợ người khác hơn mình.
Cho nên, phần đầu tiên của chuỗi bài này, chúng ta học một điều rất đơn giản: muốn học từ bi, hãy học biết đủ trước. Biết đủ không phải là cam chịu nghèo khổ. Biết đủ là nhìn cho rõ: mình đã có bao nhiêu, mình thật sự cần bao nhiêu. Phần còn lại, nếu có ai cần hơn mình, thì cứ để cho họ. Biển vẫn còn đó. Nước vẫn đầy đó. Không ai uống cạn được biển, cũng như không ai lấy hết được phần tốt đẹp trên đời này.
Hôm nay, nếu có lúc nào mình thấy lòng mình chật chội, thấy mình muốn giành phần hơn với người khác, xin hãy nhớ con quạ nước bay trên biển. Nó la hét cả ngày, mà biển vẫn mênh mông như cũ. Nó chỉ làm khổ chính nó mà thôi. Còn vị Thần biển thì ung dung. Vì Ngài biết: biển lớn không sợ ai uống. Lòng lớn cũng vậy, không sợ ai nhận.
Học từ bi, hóa ra không bắt đầu bằng việc làm gì to tát. Nó bắt đầu bằng việc thôi tranh giành những thứ vốn không ai lấy hết được. Nó bắt đầu bằng một cái tay mở ra, một lòng biết đủ. Và khi tay đã mở, thì từ bi mới có chỗ để đi vào.
Ở phần sau, chúng ta sẽ gặp một kiểu thương khác. Thương mà cứ níu kéo, thương mà cứ muốn giữ người ta ở lại bên mình. Thương như vậy, có phải là từ bi không?
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư