🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Tiền thân – truyện tiền thân

Ba kẻ thấp hèn nhất gặp nhau dưới gốc thầu dầu

Tiền thân – truyện tiền thân · 7 phút đọc

Có những cặp bài trùng đi đâu cũng có nhau: người này khen người kia, người kia khen lại người này, ăn chia với nhau từng miếng. Chuyện trước kể con quạ và con chó rừng nịnh nhau để ăn trái đào. Chuyện này kể cũng hai con vật ấy, cũng một màn nịnh ấy, nhưng lần này vị thần cây không chỉ đuổi chúng đi, mà còn gọi đúng tên chúng.

Đây là một chuyện nữa do bậc Đạo Sư kể tại cùng một nơi, về cùng những người ấy và các tình tiết câu chuyện cũng giống như trên đây. Ngày xưa, khi Brahmadatta là vua xứ Ba-la-nại, Bồ-tát là thần một cây thầu dầu mọc ở gần một ngôi làng kia. Ở trong làng, có một con bò già bị chết. Người ta kéo xác bò và ném vào rừng cạnh cổng làng. Một con chó rừng đến ăn thịt xác ấy. Thế rồi, một con quạ cái đến đậu trên cây. Khi thấy chó rừng, quạ tìm cách nịnh hót xem có thể được một vài miếng thịt xác bò kia để ăn không. Vì vậy nó đọc bài kệ thứ nhất: như chàng bò mộng, tấm thân ông, sinh hoạt như sư tử mạnh hùng, vinh hiển thay ông, vua các thú. Đừng quên một miếng tặng tôi cùng.

Nghe thế, chó rừng đọc bài kệ thứ hai: những ai gia thế trọng cao mới ca ngợi đúng kẻ nào quý sang. Cổ cô giống cổ chim công. Quạ ơi, bay xuống mà dùng thịt đây. Vị thần cây thấy như vậy liền đọc bài kệ thứ ba: loài thú hèn nhất, là chó rừng, trong loài chim, quạ bét sau cùng, thầu dầu hạ liệt nhất loài mộc, ba thứ chung đây, tối hạ tầng. Khi kể xong Pháp thoại này, bậc Đạo Sư nhận diện Tiền thân: bấy giờ, Đề-bà-đạt-đa là con chó rừng kia, Kokàlika là con quạ, vị thần cây ấy là Ta.

Màn nịnh lần này giống hệt lần trước, chỉ khác món ăn: lần trước là trái đào trên cây, lần này là thịt bò chết dưới đất. Quạ khen chó rừng là sư tử, là vua các thú, trong khi chó rừng chỉ là kẻ ăn xác chết. Chó rừng khen quạ cổ như cổ chim công, trong khi quạ chỉ là con chim ăn xác. Hai kẻ thấp hèn khen nhau thành cao quý, để đổi lấy vài miếng thịt thối. Thần cây không đuổi chúng như lần trước, mà xếp hạng chúng: chó rừng hèn nhất loài thú, quạ bét nhất loài chim, cây thầu dầu hạ liệt nhất loài mộc. Ba thứ thấp nhất gặp nhau một chỗ, khen nhau thành cao nhất. Cả cây thầu dầu cũng bị gọi tên, vì nó là nơi chứa chấp màn kịch ấy.

Lời nịnh không nâng ai lên được. Quạ được khen là công, vẫn là quạ ăn xác. Chó rừng được khen là sư tử, vẫn là chó rừng ăn xác. Khen nhau qua lại chỉ làm cho cả hai cùng tin vào một điều giả dối, rồi cùng ăn thịt thối mà tưởng mình đang dự tiệc vua. Người ta cứ nghĩ được khen là được nâng lên, mà không biết lời khen dối chỉ là tấm gương cong: soi vào thì thấy mình to lớn, bước ra khỏi gương thì vẫn là mình cũ. Chó rừng vẫn phải ăn xác bò chết, quạ vẫn phải xin từng miếng thịt thừa, dù chúng đã khen nhau thành vua các thú và chim công.

Hai chuyện quạ và chó rừng đặt cạnh nhau mới thấy rõ: lần đầu thần cây đuổi đi vì nói dối, lần sau thần cây gọi đúng tên vì chúng vẫn chứng nào tật nấy. Người hay nịnh và hay được nịnh thì khó bỏ nhau, vì họ cần nhau để cùng tin vào lời dối. Muốn thoát khỏi màn kịch ấy, chỉ cần một việc: nghe ai khen mình quá lời thì hỏi lại, mình có đúng như lời khen ấy không. Nếu không, thì lời khen ấy không phải là khen, mà là mồi nhử, và miếng thịt dưới đất kia không phải là tiệc, mà là xác chết. Biết mình đang đứng ở đâu, thấp hèn thì nhận là thấp hèn, rồi tu sửa mà đi lên, còn hơn đứng dưới gốc thầu dầu mà nghe nhau khen thành sư tử và chim công.

Đời thường cũng vậy. Có người thích nghe khen, có người thích đi khen, hai bên gặp nhau thì thành một cặp bài trùng, khen nhau mãi không chán. Họ không cần biết lời khen có thật không, chỉ cần nghe cho sướng tai. Nhưng sướng tai hôm nay thì mai lại đói, lại phải đi tìm người khen tiếp, như quạ phải bay đi tìm chó rừng khác, chó rừng phải tìm quạ khác. Cái vòng ấy không có điểm dừng, trừ khi có một vị thần cây dám nói thật: loài thú hèn nhất, loài chim bét nhất, ba thứ chung đây, tối hạ tầng. Nghe câu ấy thì đau, mà đau một lần còn hơn nịnh nhau cả đời. Biết mình thấp, mới có đường đi lên. Tưởng mình cao, thì mãi mãi đứng dưới gốc thầu dầu mà ăn xác chết.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Chuỗi: Truyện Tiền Thân · Chuyện 295
Nguồn
• Chuyện 295: Chuyện Loài Hạ Liệt (Tiền Thân Anta) — Kinh Tiểu Bộ, tập 6 [Chuyện Tiền Thân 264–395] (HT Thích Minh Châu & GS Trần Phương Lan dịch), tr. 80–81 (pdf-kinh-tieu-bo-ht-thich-minh-chau-gs-tran-phuong--kinh-tieu-bo-tap-6-chuyen-tien-than-264-395-ht-thich-m.txt)
Bài liên quanHai anh em nai: một người biết chờ, một người vội vàngUống nước bằng cọng lau: cách thắng không cần đánh nhauTriệu phú tám trăm triệu thèm một cái bánh chiên